کتاب ذهن این چنین کار نمی کند

کتاب ذهن این‌چنین کار نمی‌کند (گستره و حدود روان‌شناسی رایانشی) نوشته‌ی جری فودور با ترجمه‌ی صالح طباطبایی تصویری انتقادی از نظریه‌ی رایانشی ذهن و جایگاه آن در علوم شناختی ارائه می‌دهد. فودور که از چهره‌های اثرگذار فلسفه‌ی ذهن و نظریه‌ی پودمانگی است، در این کتاب به سراغ محدودیت‌های جدی انگاره‌ی «ذهن به‌مثابه رایانه» می‌رود و آن را در برابر دیدگاه‌هایی چون پیوندگرایی، روان‌شناسی فرگشتی و فطری‌گرایی نوترکیب قرار می‌دهد. مترجم با پیش‌گفتار و پی‌نوشت‌های توضیحی و یک پیوست اصطلاح‌شناسی، متن را برای خواننده‌ی فارسی‌زبان روشن‌تر کرده است. نشر نی آن را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب ذهن این چنین کار نمی کند

کتاب ذهن این‌چنین کار نمی‌کند با طرح پرسش از این‌که «نظریه‌ی رایانشی ذهن» تا کجا می‌تواند کارکردهای ذهن را توضیح دهد، به دل مرکز بحث‌های معاصر علوم شناختی می‌رود. جری فودور در آغاز، پیشینه‌ی همراهی خود با این نظریه را یادآوری می‌کند و توضیح می‌دهد که چرا دیگر نمی‌تواند آن را تصویر کامل یا حتی غالب از ذهن بداند. او نشان می‌دهد که چگونه استدلال‌های فطری‌گرایانه، برداشت تورینگی از محاسبه و ایده‌ی زبان ذهن در کنار هم قرار گرفته‌اند تا چارچوبی نوترکیب بسازند. در ادامه‌ی کتاب ذهن این‌چنین کار نمی‌کند، نویسنده میان فطری‌گرایی چامسکیایی و فطری‌گرایی رایانشیِ پینکر و پلاتکین تمایز می‌گذارد و نشان می‌دهد که اولی بیشتر به منشأ معرفت و دومی به سازوکارهای فرایندهای ذهنی مربوط است. او با مرور مفاهیمی مانند پودمانگی، فرایندهای موضعی و فراگیر، مسئله‌ی چارچوب در هوش مصنوعی، و نقش «سادگی» و «محافظه‌گری» در استدلال، به این نتیجه می‌رسد که بسیاری از جنبه‌های تفکر انسانی را نمی‌توان صرفاً با عملیات نحوی روی بازنمایی‌های ذهنی توضیح داد. ساختار کتاب ذهن این‌چنین کار نمی‌کند شامل مقدمه‌ای مفصل و دست‌کم دو فصل آغازین است که در آن‌ها فودور ابتدا گونه‌های مختلف فطری‌گرایی و سپس حدود نظریه‌ی نحوی/رایانشی را بررسی کرده است. مترجم در پیش‌گفتار، جایگاه این اثر را در میان متون علوم شناختی و فلسفه‌ی ذهن توضیح داده و با افزودن پی‌نوشت‌ها و پیوست اصطلاحات، خواندن آن را برای دانشجویان و علاقه‌مندان آسان‌تر کرده است.

خلاصه کتاب ذهن این چنین کار نمی کند

کتاب ذهن این‌چنین کار نمی‌کند به این پرسش می‌پردازد که آیا می‌توان ذهن را به‌طور کامل با نظریه‌ی رایانشی و معماری تورینگی توضیح داد یا نه. جری فودور از یک‌سو بر دستاوردهای این نظریه در تبیین زایایی، نظام‌مندی و صورت منطقی افکار تأکید می‌کند و از سوی دیگر نشان می‌دهد که فرایندهای شناختی فراگیر، استنتاج‌های فرابُردی، و حساسیت باورها به بافت و کل سامانه‌ی باور، از چارچوب صرفاً نحوی فراتر می‌روند. در کتاب ذهن این‌چنین کار نمی‌کند، نویسنده با مقایسه‌ی فطری‌گرایی چامسکیایی و فطری‌گرایی نوترکیبِ پینکر/پلاتکین، و با تحلیل مفاهیمی مانند پودمانگی، سادگی و محافظه‌گری در بازنگری باور، استدلال می‌کند که نظریه‌ی رایانشی، هرچند «بخشی از حقیقت» درباره‌ی ذهن است، اما نمی‌تواند تصویر کاملی از شناخت انسانی به دست دهد و به‌ویژه در توضیح جنبه‌های پیچیده‌تر تفکر دچار محدودیت است.

چرا باید کتاب ذهن این چنین کار نمی کند را بخوانیم؟

کتاب ذهن این‌چنین کار نمی‌کند فرصتی فراهم کرده است تا خواننده با قلب مناقشه‌ی امروز علوم شناختی روبه‌رو شود: این‌که نظریه‌ی رایانشی و معماری پودمانی تا کجا پیش می‌روند و کجا متوقف می‌شوند. متن، هم تاریخچه‌ی فکری این رویکردها را روشن می‌کند و هم نقاط ضعف آن‌ها را نشان می‌دهد و ذهن را به بازاندیشی در مدل‌های رایج وامی‌دارد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب ذهن این‌چنین کار نمی‌کند به دانشجویان و پژوهشگران فلسفه‌ی ذهن، علوم شناختی، زبان‌شناسی، هوش مصنوعی و روان‌شناسی نظری پیشنهاد می‌شود. همچنین به کسانی پیشنهاد می‌شود که درگیر پرسش‌هایی درباره‌ی ماهیت تفکر، فطری‌گرایی و حدود شبیه‌سازی رایانشی ذهن هستند.

بخشی از کتاب ذهن این چنین کار نمی کند

«طی این سال‌ها، کتاب‌هایی را در ستایش از نظریهٔ رایانشی ذهن (که از این پس غالباً آن را به‌اختصار «نظریهٔ رایانشی» می‌خوانم) نوشته‌ام. به رأی من، این نظریه بهترین نظریه‌ای است که دربارهٔ شناخت در اختیار داشته‌ایم؛ در واقع، یگانه نظریهٔ موجودی است که می‌ارزد زحمت بحثی جدی را دربارهٔ آن بر خویش هموار کنیم. حقایقی دربارهٔ ذهن هستند که این نظریه می‌تواند آن‌ها را توضیح دهد و بدون آن آشکارا از توضیحشان عاجزیم؛ و نکتهٔ اصلی آن یعنی این‌که فرایندهای التفاتی عملیاتی نحوی‌اند که بر روی بازنمایی‌های ذهنی تعریف می‌شوند بی‌اندازه هوشمندانه و در عین حال ساده است. کوتاه‌سخن آن‌که دلایل خوبی داریم که نظریهٔ رایانشی را بخشی از حقیقت دربارهٔ شناخت بینگاریم. اما به فکرم خطور نکرده بود که ممکن است کسی گمان کند که این نظریه بخش عمده‌ای از آن حقیقت باشد؛ چه رسد به آن‌که حتی به پیرامون کل داستان چگونگی کارکرد ذهن نزدیک شده باشد. [...] از حالت خوش‌بینی پرشوری که به‌ویژه مشخصهٔ کتاب پینکر است بهت‌زده شدم و همچنان در بهت‌ام. چنان‌که هم‌اکنون به‌اشاره خاطرنشان کردم، چنین می‌اندیشیدم که چهل‌پنجاه سال اخیر آشکارا اثبات کرده است که جنبه‌هایی از فرایندهای ذهنی عالی‌تر هستند که مجموعه‌ابزارهای فعلی‌مان از انگاره‌های (مدل‌های) رایانشی، نظریه‌ها، و فنون تجربی بینشی بی‌اندازه اندک‌مایه را از آن‌ها به دست می‌دهند؛ و چنین می‌اندیشیدم که همهٔ این‌ها از قبیل معلومات عمومی در این حرفه‌اند. چگونه ممکن بود کسی، با دانستن این‌ها، همچنان توانسته باشد چنین سرخوش باشد؟»