کتاب تکامل تدریجی

کتاب تکامل تدریجی (Evolution: Still a Theory in Crisis) نوشته مایکل دنتون، تلاشی است برای بازخوانی انتقادی نظریه‌ی تکامل داروینی از دل زیست‌شناسی معاصر. دنتون از شاخص‌ترین زیست‌شناسان دنیا به شمار می‌رود، به‌ کمک داده‌های جدید علوم دیرین‌شناسی، ژنومیک و زیست‌شناسی تکوینی، دوباره به سراغ پرسش‌های قدیمی درباره‌ی منشأ گونه‌ها رفته و کوشیده آن‌ها را توضیح دهد. بنگاه ترجمه و نشر کتاب پارسه این کتاب را با ترجمه اعظم خرام منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تکامل تدریجی

کتاب تکامل تدریجی در هسته‌ی خود یک نقد درون‌زیستی به داروینیسم کلاسیک است. مایکل دنتون از این پرسش شروع کرده که آیا می‌توان تمام تاریخ حیات، از طرح‌های بدن مهره‌داران تا پر پرندگان و زبان انسان را صرفاً امتداد همان تغییرات کوچک و تدریجی دانست که در نمونه‌هایی مثل منقار فنچ‌های گالاپاگوس دیده می‌شود. او با تمایز میان تکامل خرد و تکامل کلان استدلال کرده که انتخاب طبیعی در سطح تغییرات جزئی و سازشی کارآمد است اما در توضیح پیدایش هومولوگ‌های بزرگ و معرف تاکسون‌ها ناتوان می‌ماند. در این کتاب، مفاهیمی مانند تیپ‌شناسی، ساختارگرایی، هومولوگ، نوظهوری و شبکه‌های تنظیم بیان ژن به‌تفصیل شرح داده شده‌اند تا نشان داده شود که بخش مهمی از نظم زیستی را باید حاصل قوانین فرم و محدودیت‌های درونی سامانه‌های زیستی دانست نه‌فقط نتیجه‌ی سازگاری با محیط. مقدمه‌ی مترجم نیز این بحث را در افق الهیات اسلامی و مسئله‌ی خلقت آدم و حوا قرار داده است.

خلاصه کتاب تکامل تدریجی

مایکل دنتون در فصل‌های آغازین کتاب تکامل تدریجی، ابتدا به کتاب قبلی خود، فرگشت: نظریه‌ای در بحران، ارجاع داده و توضیح می‌دهد که چرا همچنان معتقد است طبیعت ناپیوسته است و گونه‌ها را باید به‌ صورت تیپ‌های متمایز فهمید. او با تکیه بر مثال‌هایی مانند مو در پستانداران، پر در پرندگان و اندام پنج‌انگشتی چهارپایان، استدلال کرده که این ویژگی‌های معرف تاکسون‌ها از طریق زنجیره‌های طولانی شکل‌های واسطه‌ی کارکردی قابل توضیح نیستند. کتاب سپس دو رویکرد اصلی در زیست‌شناسی یعنی ساختارگرایی و کارکردگرایی را روبه‌روی هم قرار می‌دهد و به نزاع تاریخی کوویه و ژفروا، الهیات طبیعی انگلیسی و تلفیق نوداروینی می‌پردازد. در فصل‌های بعد، نویسنده با مثال‌هایی مانند فنچ‌های گالاپاگوس، پرندگان، حشرات و شبکه‌های تنظیم بیان ژن، مرز میان تکامل خرد و تکامل کلان را پررنگ کرده و نشان داده که چرا به‌ نظر او انتخاب طبیعیِ داروینی برای توضیح نوآوری‌های بزرگ تکاملی کافی نیست.

چرا باید کتاب تکامل تدریجی را بخوانیم؟

این کتاب فرصتی فراهم کرده تا نظریه‌ی تکامل داروینی از زاویه‌ی داده‌های جدید زیست‌شناسی دوباره خوانده شود. خواننده با مفاهیم کلیدی مانند ساختارگرایی، تیپ‌شناسی، هومولوگ و تمایز تکامل خرد و کلان آشنا می‌شود و می‌بیند چگونه خود زیست‌شناسان معاصر درباره‌ی حدود و توان نظریه‌ی داروین بحث کرده‌اند.

خواندن کتاب تکامل تدریجی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به دانشجویان و علاقه‌مندان به زیست‌شناسی، فلسفه‌ی علم، الهیات و کسانی که درگیر بحث تکامل هستند، پیشنهاد می‌شود. کتاب همچنین برای پژوهشگرانی که به نقدهای درون‌رشته‌ای بر نوداروینیسم علاقه‌مندند، مناسب است.

بخشی از کتاب تکامل تدریجی

«جستجو برای یافتن توضیح تمایز گونه‌ها و مشخص کردن وضعیت آن‌ها از نظر آنتولوژی (هستی‌شناسی) یکی از وظایف اصلی زیست‌شناسی قرن نوزدهم در نظر گرفته می‌شد. همان‌طور که در مقدمه بیان شد واقعاً تمام زیست‌شناسان قبل از دوران داروینی و بسیاری از آن‌ها بعد از داروین، انواع را به‌عنوان بخش‌های همه‌جا حاضر و لایتغیر نظم جهانی می‌دیدند؛ مثل کریستال‌ها و اتم‌ها.

در حال حاضر باور رایجی وجود دارد مبنی بر اینکه زیست‌شناسان قبل از داروین درک و تصور تیپ‌شناسی ناپیوسته‌شان از طبیعت، ناشی از عقاید ماوراءالطبیعی بوده که تمام انواعش از درجۀ اعتبار ساقط هستند. اخیراً این دیدگاه به‌شدت توسط محققان مورد انتقاد قرار گرفته و ثابت شده که تا حدود زیادی افسانه‌ای است که طرفداران تلفیق فرگشتی نوداروینی ساخته و پرداخته‌اند. یعنی همان چیزی که رون آماندسون آن را "تاریخ‌نگاری تلفیق" می‌نامد. همان‌طور که آماندسون نشان داده است تمایلات ماوراءالطبیعی آن‌ها هرچه باشد زیست‌شناسان قبل از داروین دیدگاهشان نسبت به گونه‌هایی که آن‌ها را اجزای تغییرناپذیر نظم جهانی می‌دانستند از هیچ‌یک از ماوراءالطبیعی‌های استقرایی مثل مورفولوژی ایده‌آلیستی، آناتومی متعالیه، اصالت جوهر یا ماهیت‌گرایی و فلسفۀ افلاطونی ناشی نشده است بلکه نتیجۀ مشاهدات تجربی محض است. آماندسون این‌طور توضیح می‌دهد که: عقاید ماوراءالطبیعی آن‌ها در همان حد برای ما باید نگران‌کننده باشد که عقاید ماوراءالطبیعی کپلر... و نه بیشتر. عقاید آن‌ها مستحق چنین اهانتی که مدت‌ها در معرض آن بودند، نیستند. همان‌طور که آماندسون به آن اشاره می‌کند از دوران جوفروی و فون بائر در اوایل قرن نوزدهم، این باور که هومولوگ‌هایی که انواع را از نظر مورفولوژیکی (ریخت‌شناسی) تعریف می‌کنند موجودیت‌های واقعی در نظم اشیاء و پدیده‌ها هستند در میان دانشمندان قرن بیستم هم ادامه پیدا کرد.»