کتاب حمله به سفسطه

کتاب حمله به سفسطه (Attacking Faulty Reasoning) نوشته تی ادوارد دامر، بر مهارت استدلال‌کردن، تشخیص مغالطه‌ها و بهبود کیفیت بحث‌های روزمره تمرکز دارد و می‌کوشد آن‌ها را گام‌به‌گام بیاموزد. کتاب، از شناخت استدلال و تفاوت آن با نظر شخصی شروع کرده، سپس خواننده را با معیارهای استدلال خوب و انواع استدلال‌های قیاسی و استقرایی، اخلاقی، حقوقی و زیبایی‌شناختی آشنا می‌کند و نهایتاً شناسایی و خنثی‌کردن ۶۰ نوع مغالطه را یاد می‌دهد. شاپور پشاآبادی این کتاب را برای نشر خوب ترجمه کرده است. نسخه الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب حمله به سفسطه

کتاب حمله به سفسطه، اثر تی. ادوارد دامر، راهنمایی کاربردی و جامع برای تقویت مهارت‌های تفکر انتقادی است که با تکیه بر دهه‌ها تجربه‌ی آموزشی مؤلف تدوین شده است. این کتاب فراتر از یک متن نظری، به مثابه‌ی نقشه‌ی راهی برای اخلاق بحث و استدلال عمل می‌کند. دامر در فصول نخستین با معرفی آیین‌نامه‌ی فعالیت فکری، بر اصولی همچون جایزالخطا بودن و حسن‌نیت تأکید می‌ورزد تا نشان دهد هدف از بحث، نه پیروزی به هر قیمت، بلکه دستیابی به حقیقت است. شالوده‌ی اصلی کتاب بر معیارهای پنج‌گانه‌ی استدلال خوب استوار شده که شامل ساختار درست، مرتبط‌ بودن، مقبولیت مقدمات، بسندگی شواهد و قدرت پاسخگویی به انتقادات (اصل رد) می‌شود؛ اصولی که هر استدلال استواری باید از میان این فیلترها عبور کند. دامر در بخش اصلی کتاب، با دسته‌بندی حدود ۶۰ مغالطه‌ی رایج در پنج طبقه‌ی متناظر با معیارهای استدلال خوب، به خواننده می‌آموزد که چگونه لغزش‌های فکری را در مباحثات روزمره، دانشگاهی و رسانه‌ای شناسایی کند. ویژگی این اثر، رویکرد تعاملی آن است؛ نویسنده صرفاً به معرفی سفسطه‌ها بسنده نمی‌کند، بلکه شیوه‌های اصلاح استدلال و بازگرداندن گفت‌وگو به مسیر منطقی را، بدون تحقیر طرف مقابل، آموزش می‌دهد.

خلاصه کتاب حمله به سفسطه

کتاب حمله به سفسطه از مسئله‌ای ساده شروع می‌کند: اگر استدلال‌های خوب این‌همه مهم‌اند، چرا باید وقت صرف شناخت استدلال‌های بد کرد؟ پاسخ ادوارد دامر این است که توانایی تمییز استدلال مغالطه‌آمیز از استدلال بی‌مغالطه پیش‌شرط استدلال‌ورزی خوب است. بر همین اساس، کتاب ابتدا تصویری روشن از استدلال ارائه می‌دهد: مجموعه‌ای از گزاره‌ها که در آن یک یا چند مقدمه از نتیجه‌گیری پشتیبانی می‌کند. در برابر آن، نظر صرفاً ادعایی بی‌پشتوانه است. از این‌جا به بعد، همه‌چیز حول این سؤال می‌چرخد که چه زمانی می‌توان یک استدلال را خوب دانست. نویسنده برای پاسخ، ۱۲ اصل رفتاری و فکری را در قالب آیین‌نامه‌ی فعالیت فکری معرفی کرده است؛ از اصل جایزالخطا بودن و حقیقت‌جویی تا شفافیت، مسئولیت اثبات، اصل رد، تعلیق قضاوت و اصل حل. این اصول همزمان دو نقش دارند: هم معیار اخلاقی مشارکت منصفانه در بحث‌اند و هم ابزار عملی برای حل مؤثر اختلاف‌ها. 

سپس کتاب نشان می‌دهد استدلال‌ها چگونه به دو دسته‌ی قیاسی و استقرایی تقسیم می‌شوند و چرا در استدلال‌های اخلاقی، حقوقی و زیبایی‌شناختی وجود یک مقدمه‌ی ارزشی یا هنجاری ضروری است. بخش مهمی از متن به این اختصاص یافته که چگونه می‌توان استدلال‌ها را به شکلی استاندارد بازسازی کرد، مقدمه‌ها و خرده‌مقدمه‌ها را از هم جدا نمود، اجزای ضمنی را آشکار کرد و استدلال رقیب را در قوی‌ترین شکل ممکن به صورت‌بندی درآورد. در ادامه، معیارهای پنج‌گانه‌ی استدلال خوب معرفی می‌شوند و بر پایه‌ی همین معیارها، مغالطه‌ها به پنج دسته تقسیم می‌شوند؛ هر مغالطه نوعی تخطی از یکی از این معیارهاست. کتاب در فصل‌های بعدی ۶۰ مغالطه را تعریف می‌کند، برای هر کدام مثال می‌آورد و نشان می‌دهد چگونه می‌توان در بحث واقعی، استدلال معیوب را اصلاح کرد و اختلاف را به سمت حل منصفانه برد.

چرا باید کتاب حمله به سفسطه را بخوانیم؟

این کتاب به‌ جای فهرست‌کردن نام مغالطه‌ها، آن‌ها را بر محور پنج معیار روشن استدلال خوب مرتب کرده است؛ به این معنا که خواننده یاد می‌گیرد هر استدلال ضعیف را نه‌فقط با برچسب‌زدن، بلکه با دیدن نوع تخطی از معیارها تحلیل کند. تمرین‌های متنوع پایانی فصل‌ها، از بازسازی استدلال‌ها تا تشخیص مقدمه‌ی اخلاقی و استانداردسازی استدلال‌های قیاسی و استقرایی، کمک می‌کند مهارت‌ها به‌تدریج در ذهن تثبیت شود.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب حمله به سفسطه به دانشجویان رشته‌های فلسفه، حقوق، علوم اجتماعی، علوم سیاسی و ارتباطات پیشنهاد می‌شود. همچنین کسانی که به موضوعاتی مانند تفکر انتقادی، منطق کاربردی، اخلاق و تحلیل گفتمان علاقه دارند نیز می‌توانند از ساختار منظم و تمرین‌های این کتاب بهره ببرند.

بخشی از کتاب حمله به سفسطه

«کتاب پیش‌رو به استدلال‌ورزی معیوبی می‌پردازد که در بافت استدلال‌ها یافت می‌شود. در اینجا منظور از واژهٔ "استدلال"، جروبحث گزنده و تعامل پرشور و پرحرارت نیست. استدلال گروهی از گزاره‌هاست که در آن یک یا چند مقدمه، برای پشتیبانی از یکدیگر و نتیجه‌گیری استدلال، شاهد یا شواهدی ارائه می‌کنند. مقدمه‌ها یا مقدمه‌های استدلال گزاره‌هایی هستند که دلایل اعتقاد به درستی یک نتیجه‌گیری را بیان می‌کنند. برخی مقدمه‌ها نتیجه‌گیری استدلال‌های پیشین‌اند، اما مقدمه‌های دیگر، احتمالاً از جنس داده‌ها، مشاهدات شخصی، شهادت کارشناسی یا گفته‌های مبتنی بر باور رایج هستند. مقدمه‌ها در هیئت تعاریف، اصول یا قوانینی هم پدیدار می‌شوند. در این صورت در کنار مقدمه‌های دیگر استفاده می‌شوند تا از درستی یک نتیجه‌گیری پشتیبانی کنند.

هدف استدلال اثبات صحت‌وسقم یک ادعای خاص از طریق ارائهٔ شاهدی است که دیگران را به پذیرش آن ادعا متقاعد می‌کند. دیگران از طریق اقامهٔ ادله و ارائهٔ شواهد لازم ترغیب می‌شوند ادعای موردنظر را بپذیرند. اگر در نظری شفاهی یا مکتوب، ادعا یا موضع خاصی گنجانده شده باشد، اما برای پشتیبانی از آن از هیچ گزارهٔ صریح یا ضمنی دیگری استفاده نشده باشد، آن نظر از جنس استدلال نیست و احتمالاً فقط نوعی اظهارنظر یا موضع‌گیری دربارهٔ مسئله است. نظر یا موضعی که هیچ شاهد یا گزارهٔ دیگری از آن دفاع نمی‌کند، به استدلال تبدیل نمی‌شود.»