کتاب آزارشان به مورچه هم نمی رسید؛ محاکمه جنایت کاران جنگی در دادگاه لاهه

کتاب آزارشان به مورچه هم نمی رسید؛ محاکمه جنایت کاران جنگی در دادگاه لاهه (They Would Never Hurt a Fly) روایت تحلیلی و شخصی اسلاونکا دراکولیچ از جنگ‌های خونین یوگسلاوی سابق و پیامدهای حقوقی و انسانی آن‌ها در دادگاه کیفری بین‌المللی لاهه است. این کتاب با ترکیب روایت‌های دادگاهی، خاطرات شخصی، توصیف فضاهای شهری پس از جنگ و بازخوانی تاریخ معاصر منطقه، می‌کوشد نشان دهد چگونه آدم‌های معمولی در شرایط خاص به عاملان جنایت بدل می‌شوند. سوما زمانی این کتاب را برای نشر خوب ترجمه کرده است. نسخه الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب آزارشان به مورچه هم نمی رسید؛ محاکمه جنایت کاران جنگی در دادگاه لاهه

کتاب آزارشان به مورچه هم نمی رسید؛ محاکمه جنایت کاران جنگی در دادگاه لاهه اثری است که اسلاونکا دراکولیچ در آن تجربه‌ی زیسته‌ی خود از جنگ‌های یوگسلاوی سابق و سال‌های پس از آن را با مشاهداتش در دادگاه کیفری بین‌المللی لاهه درهم می‌آمیزد. متن با سرآغازی روایی آغاز می‌شود که فروپاشی یوگسلاوی، جنگ‌های ۱۹۹۱ تا ۱۹۹۵، پاک‌سازی‌های قومی، محاصره‌ی سارایوو و قتل‌عام سربرنیتسا را در بستری تاریخی و عاطفی بازگو می‌کند. نویسنده توضیح می‌دهد که چگونه ملی‌گرایی، فروپاشی کمونیسم، خلأ سیاسی و تبلیغات رسانه‌ای راه را برای جنگ داخلی و پروژه‌ی پاکسازی قومی باز کرد و چرا جوامع درگیر، پس از پایان جنگ، دوباره به سکوت، انکار و بازنویسی تاریخ پناه بردند. 

در آزارشان به مورچه هم نمی رسید؛ محاکمه جنایت کاران جنگی در دادگاه لاهه تمرکز روی صحنه‌ی دادگاه و سرنوشت افراد مشخص است. فصل‌های کتاب بر موضوعاتی همچون ضرورت تشکیل دادگاه بین‌المللی، شکاف میان عدالت و افکار عمومی، خطر شهادت‌دادن در جوامعی که هنوز زیر سایه‌ی جنگ زندگی می‌کنند و جزئیات کشتار شبانه در حومه‌ی گسپیچ تمرکز دارند. دراکولیچ در این فصل‌ها به پرونده‌ی چهره‌هایی چون میلان لوار، تیهومیر اورشکوویچ، میرکو نوراچ، فرماندهان اردوگاه‌های اومارسکا و کراترم و نیز رهبران سیاسی و نظامی‌ای مانند اسلوبودان میلوشویچ، راتکو ملادیچ و رادوان کاراجیچ می‌پردازد. متن کتاب از یک‌سو فضای سرد و طولانی جلسات دادگاه، بازپرسی‌های جزئی، ترجمه‌های همزمان و خستگی متهمان و قضات را توصیف کرده است و از سوی دیگر، پیوند این جزئیات حقوقی را با خون، ترس، ویرانی شهرها و سکوت همسایه‌ها نشان می‌دهد.

خلاصه کتاب آزارشان به مورچه هم نمی رسید؛ محاکمه جنایت کاران جنگی در دادگاه لاهه

کتاب آزارشان به مورچه هم نمی رسید؛ محاکمه جنایت کاران جنگی در دادگاه لاهه بر محور پرسشی مهم بنا شده است: چگونه انسان‌هایی که در زندگی روزمره معمولی به نظر می‌رسند، در شرایط جنگ به عاملان شکنجه، قتل، تجاوز و پاکسازی قومی بدل می‌شوند و جامعه‌ی پس از جنگ چگونه با این واقعیت روبه‌رو می‌شود یا از آن می‌گریزد؟ دراکولیچ برای پاسخ به این پرسش، از سه سطح حرکت کرده است: تاریخ، دادگاه و زندگی شخصی. در سطح تاریخی، نویسنده فروپاشی یوگسلاوی، اوج‌گیری ملی‌گرایی، جنگ در کرواسی، بوسنی و کوزوو و پروژه‌ی صربستان بزرگ را بازخوانی کرده است. او نشان داده که چطور فقدان تاریخ صادقانه، افسانه‌سازی ایدئولوژیک، زخم‌های التیام‌نیافته‌ی جنگ جهانی دوم و استفاده‌ی سیاسی از خاطرات خونین، زمینه‌ی روانی و فکری جنگ جدید را فراهم کرده است. دراکولیچ تأکید کرده که جنگ یک‌شبه آغاز نمی‌شود، بلکه به آماده‌سازی طولانی‌مدت در سطح حافظه‌ی جمعی، رسانه‌ها و ساختار قدرت نیاز دارد. 

در سطح دادگاه، کتاب وارد فضای دادگاه کیفری بین‌المللی یوگسلاوی سابق در لاهه می‌شود. نویسنده روند دادرسی را از نزدیک دنبال کرده است. او نشان داده که عدالت در عمل تا چه اندازه ملال‌آور است؛ ساعت‌ها پرسش‌وجواب درباره‌ی جزئیاتی که در ظاهر خسته‌کننده‌اند اما درواقع برای بازسازی صحنه‌ی جنایت و اثبات حقیقت حیاتی‌اند. در سطح زندگی شخصی و اجتماعی، کتاب به سراغ نمونه‌هایی مانند میلان لوار می‌رود؛ کهنه‌سرباز کرواتی که تصمیم گرفت درباره‌ی کشتار غیرنظامیان صرب در گسپیچ شهادت دهد و بهای آن را با جان خود پرداخت. دراکولیچ این نمونه را به مسئله‌ی بزرگ‌تر افکار عمومی پیوند داده است: این‌که چرا جوامع کرواسی و صربستان، همزمان با ادعای قربانی‌بودن، در برابر پذیرش مسئولیت جنایات خود مقاومت می‌کنند و چگونه سیاستمداران از مواجهه با گذشته می‌گریزند. در سراسر کتاب، ایده‌ی مرکزی این است که بدون حقیقت، عدالت ممکن نیست و بدون عدالت، صلحی که بر سکوت و فراموشی بنا شود، همواره شکننده خواهد بود.

چرا باید کتاب آزارشان به مورچه هم نمی رسید؛ محاکمه جنایت کاران جنگی در دادگاه لاهه را بخوانیم؟

این کتاب نشان می‌دهد که جنایت جنگی فقط کار هیولاها نیست، بلکه در بسیاری موارد به‌دست افرادی انجام شده که در ظاهر شبیه هر انسان دیگری‌اند. اثر دراکولیچ همچنین تصویری روشن از کارکرد دادگاه‌های بین‌المللی ارائه کرده است؛ این‌که چرا چنین دادگاه‌هایی شکل می‌گیرند، چگونه عمل می‌کنند، چه محدودیت‌هایی دارند و چرا در جوامع مبدأ اغلب با مقاومت و اتهام تحقیر ملی روبه‌رو می‌شوند. کتاب همچنین برای فهم سازوکارهای انکار، سکوت و بازنویسی تاریخ در جوامع پس از جنگ اهمیت دارد. درنهایت، این متن به‌دلیل پیوندزدن روایت شخصی، گزارش میدانی و تحلیل سیاسی، متنی خواندنی برای کسانی است که می‌خواهند جنگ را نه فقط به‌عنوان مجموعه‌ای از تاریخ‌ها و قراردادها، بلکه به‌عنوان تجربه‌ای زیسته، پر از ترس، امید، خیانت، شجاعت و سکوت ببینند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن آزارشان به مورچه هم نمی رسید؛ محاکمه جنایت کاران جنگی در دادگاه لاهه به علاقه‌مندان موضوعات جنگ، عدالت انتقالی، حقوق کیفری و دادگاه‌های بین‌المللی پیشنهاد می‌شود. این کتاب به پژوهشگران و دانشجویان رشته‌های علوم سیاسی، جامعه‌شناسی، مطالعات صلح و مطالعات منطقه‌ای بالکان نیز پیشنهاد می‌شود که به‌دنبال نمونه‌ای عینی از پیوند جنگ، سیاست و عدالت هستند.

جوایز و افتخارات کتاب آزارشان به مورچه هم نمی رسید؛ محاکمه جنایت کاران جنگی در دادگاه لاهه

• برنده‌ی جایزه‌ی کتاب لایپزیگ (۲۰۰۵)

درباره اسلاونکا دراکولیچ

اسلاونکا دراکولیچ (Slavenka Drakulić) (متولد ۱۹۴۹)، نویسنده، روزنامه‌نگار و متفکر برجسته‌ی اهل کرواسی است که آثارش به عنوان دریچه‌ای تأمل‌برانگیز به مفاهیم فمینیسم، کمونیسم و پیامدهای اجتماعی آن‌ها در جهان شناخته می‌شود. او که در رشته‌های جامعه‌شناسی و ادبیات تطبیقی تحصیل کرده و سابقه‌ی سردبیری مجله‌ی معتبر نِیشن را در کارنامه دارد، با انتشار مقالات تحلیلی در نشریات مهمی همچون گاردین و نیویورک‌تایمز، به صدایی تأثیرگذار در نقد ساختارهای قدرت و بررسی تجربیات زیسته در اروپای شرقی بدل گشته است. دراکولیچ با روایتی دقیق و انسانی در آثاری نظیر «کمونیسم رفت، ما ماندیم، و حتی خندیدیم» و «گشتی در موزه‌ی کمونیسم»، به واکاوی حافظه‌ی تاریخی و تاثیر نظام‌های سیاسی بر زندگی روزمره و حقوق زنان می‌پردازد. آثار او ترکیبی از روایت داستانی و جستارنویسی سیاسی هستند و به عنوان یکی از مهم‌ترین راویان عصر معاصر شناخته می‌شود.

بخشی از کتاب آزارشان به مورچه هم نمی رسید؛ محاکمه جنایت کاران جنگی در دادگاه لاهه

«در ساختمان دادگاه در میدان چرچیلِ لاهه، بوی رنگ تازه می‌آید. مرد جوانی با لباس سرهمی‌ سفید به‌آرامی مشغول رنگ‌آمیزی راهروی ورودی است. این ورودی در باقی اوقات خالی است و دیوارهای شیشه‌ای بزرگی در دو سمت خود دارد. سمت چپ، در ورودی دفاتر دادگاه واقع شده؛ با دستگاه فلزیاب و البته یک پلیس. می‌خواهم به دادگاه شمارۀ سه بروم که دادگاه میروسلاو کووچکا، دراگولیوب پرکاچ، میلوییتسا کوس، ملادو رادیچ و زوران ژیگیچ در حال برگزاری است. آن‌ها همه متهم به قتل و شکنجه در اردوگاه‌های اومارسکا و کراترم در بوسنی هستند. دستگاه فلزیاب دوم بالای راه‌پلۀ مرمر واقع شده. پس از عبور از آن (بردن دستگاه ضبط صدا یا دوربین به دادگاه ممنوع است)، از چند پلۀ فلزی باریک می‌گذرم و به‌سمت دادگاه شمارۀ سه می‌روم. پلیس دیگری مقابل در ایستاده است. دادگاه شمارۀ سه کمابیش کوچک است و با دیوار شیشه‌ای ضدگلوله به دو نیم تقسیم شده. در فضای عمومی، حدود صد نفر می‌توانند روی صندلی‌های پلاستیکی ناراحت آبی‌رنگ بنشینند. در هر گوشه دو صفحۀ تلویزیون وجود دارد. اینجا هیچ شباهتی به دادگاه‌های فیلم‌ها و برنامه‌های تلویزیونی مانند قانون در لس‌آنجلس با چهارچوب‌های چوبی تیره‌اش ندارد. سالن دادگاه بیشتر شبیه اتاق انتظار بیمارستان است؛ ضدعفونی‌شده، با مبلمان ساده و کاربردی، کف‌پوش دیواربه‌دیوارِ خاکستری و نورهای نئونی تیزی که افراد را رنگ‌پریده و بیمار نشان می‌دهند.»