کتاب دختر ارغوانی

کتاب دختر ارغوانی (با الهام از سفرنامه‌ی هنرمند زن، تمام اکحل) نوشته ابتسام برکات، ترجمه عظیم طهماسبی و ویراسته فاطمه حیایی تهرانی، داستانی شاعرانه در باب زندگی و احساسات یک هنرمند فلسطینی به نام تمام اکحل است. این اثر کوتاه با الهام از سفرنامه و خاطرات این فرد، تجربه‌های او از کوچ اجباری، دلتنگی برای خانه‌ی قدیمی و پیوند عمیقش با هنر نقاشی را برای کودکان روایت کرده است. تصویرگری سنان حلاق، فضای بصری کتاب را با رنگ‌ها و حس‌های زنده همراه کرده است. نشر امیرکبیر این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب دختر ارغوانی اثر ابتسام برکات

کتاب دختر ارغوانی (با الهام از سفرنامه‌ی هنرمند زن، تمام اکحل) با محوریت زندگی تمام اکحل، هنرمند فلسطینی، به روایت دنیای درونی و بیرونی او برای کودکان پرداخته است. ابتسام برکات (Ibtisam Barakat) در این کتاب داستان دختری را بازگو می‌کند که پس از آوارگی از شهر یافا با نقاشی و رنگ‌ها به بیان احساسات و خاطراتش می‌پردازد. ساختار کتاب بر پایه‌ی ترکیب روایت و تصویر است؛ نقاشی به‌جای واژه‌ها زبان اصلی بیان غم و شادی و دلتنگی می‌شود. نویسنده با الهام از قالب سفرنامه و زندگی واقعی تمام اکحل به موضوعاتی همچون مهاجرت، هویت، خاطره و قدرت هنر در عبور از رنج‌ها پرداخته است. داستان کوتاه حاضر پیوندی میان گذشته و حال برقرار می‌کند و نشان می‌دهد چگونه یک هنرمند می‌تواند با ابزار هنر، خانه و کودکی ازدست‌رفته را زنده کند. داستان دختر ارغوانی تجربه‌ی آوارگی و امید را به تصویر کشیده است.

عنوان داستان دختر ارغوانی در زبان مبدأ عبارت است از الفتاة اللیلکیة و معادل انگلیسی آن برابر با The Lilac Girl است.

اما تمام اکحل که بود؟

تمام اکحل (Tamam Al-Akhal)، هنرمند و مربی مشهور فلسطینی، در ۱۶ مارس ۱۹۳۵ در شهر یافا در فلسطین زاده شد. او در سال ۱۹۴۸ میلادی در ۱۳سالگی همراه با خانواده‌اش به اردوگاه پناهندگان در لبنان منتقل شد؛ پس از آنکه صدها هزار فلسطینی در جریان نکبه از خانه‌ها و شهرهای خود اخراج شدند. او یکی از نخستین زنان هنرمند فلسطینی است که آموزش رسمی دیده و به‌ویژه به‌خاطر نقاشی‌هایش با سبک‌های واقع‌گرایانه و امپرسیونیسم شناخته شده است. آثار این هنرمند اغلب صحنه‌ها و موضوعاتی را به تصویر می‌کشد که با زادگاهش مرتبط هستند؛ ازجمله دریای مدیترانه، بازارهای محلی و معماری سنتی.

تمام اکحل تأکید کرده است که هنر او حامل حس اشتیاق به وطن و بازتاب‌دهنده‌ی خاطرات فلسطین پیش از اخراجش است. تحصیلات خود را در دانشکده‌ی هنرهای زیبا در قاهره گذراند. در دوران دانشجویی در نمایشگاهی با عنوان پناهنده‌ی فلسطینی حضور داشت که در آن نوهاد سباسی و اسماعیل شماط نیز شرکت داشتند. تمام اکحل از سال ۱۹۵۷ تا ۱۹۶۰ در کالج دختران مکصد در بیروت به آموزش هنر پرداخت. در سال ۱۹۵۹ با همکار هنری خود، اسماعیل شماط، ازدواج کرد. از همان سال به بعد این زوج تمامی نمایشگاه‌های جهانی خود را به‌صورت مشترک برگزار کردند. آثار این دو هنرمند در بیش از ۱۰۰ نمایشگاه در کشورهای مختلف ازجمله مصر، لبنان، اردن، ایالات متحده، کویت، انگلستان، چین، مراکش، آلمان، فرانسه، ایتالیا و اتریش به نمایش درآمده است.

همچنین تمام اکحل در بخش هنر و میراث سازمان آزادی‌بخش فلسطین (PLO) فعالیت داشته و آثارش روی جلد مجله‌ی مسائل فلسطین منتشر شده است. او با همسرش مجموعه‌ای از دیوارنگاره‌های بزرگ با عنوان «فلسطین: مهاجرت و اودیسه» خلق کرد و پس از بسته‌شدن دفتر قدس PLO در سال ۱۹۶۶ به بیروت بازگشت. نگاه هنری او بر این استوار بوده است که هنر باید جوهره و روح واقعی زمانه‌ی خود را بیان کند و هنر حقیقی نه متعلق به گذشته یا حال، بلکه برای همه‌ی زمان‌هاست و برای جاودانه‌شدن باید اصیل و منطبق بر واقعیت باشد. تمام اکحل از طریق آثارش مسئله‌ی فلسطین را نمایان ساخته و با استفاده از رنگ، نور و فرمْ حس امید، مقاومت و تعلق به فرهنگ و تاریخ ملت خود را منتقل کرده است؛ به‌گونه‌ای که هنرش فراتر از زمان و مکان و دارای پیامی جهانی و انسانی است.

خلاصه داستان دختر ارغوانی

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!

داستان با معرفی تمام اکحل، هنرمندی آغاز می‌شود که پس از آوارگی از یافا، دلتنگ خانه‌ی کودکی‌اش است. او به‌جای روایت شفاهی، احساساتش را با نقاشی و رنگ‌ها بیان می‌کند. غم دوری از خانه مانند شفقی در دلش طلوع و غروب دارد. او خانه‌ی قدیمی را در ذهنش نقاشی می‌کند و شبی تصمیم می‌گیرد به آنجا بازگردد. وقتی به خانه می‌رسد، دختری در را باز می‌کند، اما اجازه‌ی ورود به او نمی‌دهد. اشک‌های رنگارنگ زن بر زمین می‌ریزد. او سنگ کوچکی از حیاط خانه برمی‌دارد و آن را سنگ غم می‌نامد. درحالی‌که بیرون خانه نشسته و نقاشی می‌کشد، رنگ‌های خانه به‌سمتش می‌آیند و با او همراه می‌شوند. تنها رنگی که باقی می‌ماند، ارغوانی است؛ رنگی که از ترکیب غم، خشم و ناکامی شکل گرفته و شهر، خانه و دختر را در خود می‌گیرد. داستان، سفر زن از رنج به امید و پیوند دوباره با خاطرات و هویتش را به تصویر می‌کشد.

چرا باید کتاب دختر ارغوانی را بخوانیم؟

داستان کوتاه و واقعیِ دختر ارغوانی با ترکیب روایت و تصویر، تجربه‌ی آوارگی و دلتنگی را از زاویه‌ای تازه به نمایش گذاشته است. این داستان نه‌تنها به موضوع مهاجرت و ازدست‌دادن خانه می‌پردازد، بلکه نشان می‌دهد چگونه هنر می‌تواند زبان بیان احساسات عمیق و راهی برای بازسازی هویت باشد. روایت شاعرانه و تصویرگری کتاب، فضای احساسی و ملموسی خلق کرده است که کودکان را به همدلی با شخصیت اصلی وادار می‌کند. مطالعه‌ی این کتاب فرصتی برای درک بهتر رنج‌ها و امیدهای انسان‌هایی است که با هنر، خاطرات و آرزوهایشان را زنده نگه می‌دارند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب به کودکان، دوستداران داستان‌های دارای تصویرگری و کسانی که دغدغه‌ی مهاجرت، هویت و مرور خاطرات را دارند، پیشنهاد می‌شود.

درباره ابتسام برکات

ابتسام برکات (Ibtisam Barakat) نویسنده، شاعر، هنرمند، مترجم، آموزگار و فعال صلح فلسطینی - آمریکاییِ دوزبانه (عربی و انگلیسی) است. او در بیت‌حنینا در شرق اورشلیم/ قدس به دنیا آمد. کودکی‌اش با جنگ شش‌روزه‌ی ۱۹۶۷ و پیامدهای اشغال اسرائیل گره خورد. در سه‌سالگی همراه با خانواده‌اش ناچار به ترک خانه شد و سال‌های رشد خود را در کرانه‌ی باختری و شهرهایی چون رام‌الله زیر سایه‌ی اشغال سپری کرد؛ تجربه‌ای که بعدها به هسته‌ی اصلی جهان‌بینی و آثار ادبی او تبدیل شد. تحصیلات دانشگاهی را با دریافت مدرک کارشناسی در رشته‌ی ادبیات انگلیسی از دانشگاه بیرزیت در نزدیکی رام‌الله به پایان رساند. در سال ۱۹۸۶ به ایالات متحده مهاجرت کرد؛ ابتدا در نیویورک ساکن شد و به‌عنوان کارآموز با مجله‌ی The Nation همکاری داشت و سپس در دانشگاه میسوری، کلمبیا، دو مدرک کارشناسی‌ارشد در رشته‌های روزنامه‌نگاری و رشد انسانی و مطالعات خانواده دریافت کرد. آثار او در قالب شعر آزاد، نثر و خاطره‌نگاری باتکیه‌بر استعاره و زبانی شفاف به موضوعاتی همچون التیام زخم‌های فردی و جمعی، صلح‌سازی، عدالت اجتماعی و تجربه‌ی کودکان در بستر جنگ می‌پردازد. او نوشتن را پنجره‌ای روشن و گسترده توصیف می‌کند که از خلال آن می‌توان ترس، آزادی، تاریکی و روشنایی را بازشناخت. خاطرات کودکی‌اش با عنوان Tasting the Sky: A Palestinian Childhood که در سال ۲۰۰۷ منتشر شد، با استقبال گسترده‌ی منتقدان روبه‌رو شد و جوایز متعددی را دریافت کرد. کتاب بعدی او با عنوان Balcony on the Moon: Coming of Age in Palestine (۲۰۱۶) نیز تحسین شد. ابتسام برکات علاوه‌بر این آثار در مجموعه‌های ادبی مختلف مشارکت داشته، کتاب‌هایی برای کودکان نوشته، تصویرگری کرده و با آثاری چون The Lilac Girl موفق به دریافت جایزه‌ی معتبر شیخ زاید شده است. فعالیت‌های آموزشی و فرهنگی او گستره‌ای بین‌المللی داشته است؛ تدریس در کالج استیونز، بنیان‌گذاری سمینارهای Write Your Life، طراحی و اجرای برنامه‌هایی با محور گفت‌وگو و همدلی و صلح و حضور در کنفرانس‌ها و رویدادهایی چون نشست‌های سازمان ملل، برنامه‌های صلح میان نوجوانان فلسطینی و اسرائیلی و سخنرانی در دانشگاه‌ها و مراکز ادبی متعدد. ابتسام برکات بر این باور پای فشرده است که حل منازعات نه از مسیر خشونت، بلکه از راه خلاقیت و مهربانی و فراگیری ممکن است. او نوشتن را ابزاری برای درمان، آگاهی و نزدیک‌کردن انسان‌ها به یکدیگر در نظر گرفته است.

این کتاب یا نویسنده چه جوایز و افتخاراتی کسب کرده است؟

کتاب دختر ارغوانی جایزه‌ی ادبیات کودکان، جایزه‌ی شیخ زاید (SZBA’s Children’s Literature Prize)، را دریافت کرده است. ابتسام برکات در سال‌های مختلف افتخارات و نامزدی‌های مهمی را به دست آورده است؛ ازجمله نامزدی جایزه‌ی کتاب کودک دوروتی کنفیلد فیشر در سال ۲۰۰۹، دریافت عنوان بهترین کتاب غیرداستانی برای نوجوانان از سوی انجمن بین‌المللی خواندن در سال ۲۰۰۸، کسب جایزه‌ی کتاب عرب - آمریکایی برای کتابی با عنوان Tasting the Sky: A Palestinian Childhood در بخش کودک و نوجوان در همان سال و نیز دریافت جایزه‌ی بهترین اثر ادبی از شورای خاورمیانه در سال ۲۰۰۷ میلادی.

اقتباس‌های کتاب دختر ارغوانی

انیمیشن کوتاهی در حدود ۳ دقیقه به نام الفتاة اللیلکیة و با اقتباس از داستان حاضر، به‌وسیله‌ی انتشارات مؤسسه‌ی تامر (Tamer Institute) با هدف آموزش اجتماعی (۲۰۱۹) ساخته و منتشر شده است.

بخشی از کتاب دختر ارغوانی

«اشک سبزی از چشم تمام

جاری شد و بعد هم

اشکی پرتقالی

و اشکی آبی از چشمان او افتاد.

اشک‌هایی به رنگ همهٔ آبرنگ‌ها.»