کتاب کلام خاموش

کتاب کلام خاموش نوشتهٔ ژاک رانسیر و ترجمهٔ مهدی امیرخانلو است. نشر نی این کتاب را روانهٔ بازار کرده است. این اثر درمورد هنر، ادبیات و تناقض‌های آن سخن گفته است.

درباره کتاب کلام خاموش

کتاب کلام خاموش که درمورد ادبیات و تناقض‌های آن سخن گفته، پرسشی را واکاوی کرده است که ژان پل سارتر سال‌ها پیش‌تر مطرح کرده بود؛ ادبیات چیست؟‌ پرسشی آشنا که شاید بعد از سارتر، تنها ژاک رانسیر توانسته باشد پاسخی نظام‌مند به آن بدهد. رانسیر رژیمی از زیبایی‌شناسی هنر را در تمامیت پروژه‌ی فکری‌اش دنبال کرده و آن را «سیاست زیبایی‌شناسی» خوانده است. او رادیکال عمل می‌کند؛ تاحدی‌که پروژه‌اش را می‌توان نوعی «انقلاب» پنداشت، اما مهم‌ترین کاری که ژاک رانسیر در کتاب «کلام خاموش» به آن دست زده، اجبار خواننده برای صورت‌بندی دوبارهٔ ذهنیت‌هایش درمورد ادبیات و هنر است. او از خواننده خواسته است که دوباره به بنیادی‌ترین پیش‌فرض‌های خود (باورهای مدرنیستی و تجسدهای پست‌مدرنیستی‌‌اش) بیندیشد؛ بدین ترتیب، برای درکی سراپا نو از تاریخ ادبیات و هنرها دریچه‌ای می‌گشاید. رانسیر با تحلیل دقیق و موبه‌مو از آثار ادبی و هنری سنت اروپایی، اقدام به برچیدن بساط چیزی کرده است که پارادایم مسلط برای اندیشیدن به تاریخ هنرها بوده است. این کار را بسیار شگرف دانسته‌اند؛ کاری که تنها از عهدهٔ فیلسوف و اندیشمندی همچون رانسیر بر می‌آید.

خواندن کتاب کلام خاموش را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به همهٔ افرادی که می‌خواهند درگیریشان با هنرها در تفکری انتقادی رقم بخورد، پیشنهاد می‌کنیم.

درباره ژاک رانسیر

ژاک رانسیر (Jacques Rancière)‏ در سال ۱۹۴۰ به دنیا آمد. او فیلسوف فرانسوی، استاد فلسفه در مدرسهٔ دانش‌آموختگان اروپا در ساس فی و استاد بازنشستهٔ فلسفه در دانشگاه پاریس (سن دُنی) بوده است. نام او پس از همکاری در نگارش مشترک «خوانش کاپیتال» (۱۹۶۸) همراه با فیلسوف مارکسیست ساختارگرا، «لوئی آلتوسر» بر سر زبان‌ها افتاد. رانسیر در صفحاتی از مقالهٔ اول کتاب «آزادسازی تماشاگر» که عنوان کتاب هم هست، به زندگی خود و نسل خود اشاره کرده است؛ مقاله‌ای که در آن از یک سو باید به مبارزهٔ اجتماعی و چالش‌های طبقاتی و کمک به کارگران می‌پرداخت و از سوی دیگر به‌عنوان یک محقق و استاد خود را جدا از این طبقه باز می‌شناخت. او در این مرحله با خواندن متون تاریخی و خاطرات دو کارگر که روز فراغتشان را به‌نوعی به شهود و تحقیق روشن‌فکرانه می‌گذرانند، برمی‌خورد که در او تأثیر عمیقی می‌گذارد. از این پس او باور دارد که کارگر با محقق یا مشاهده‌گر تفاوتی ندارد و تنها کاری که باید کرد این است که او را از این جایگاه و پیش‌فرض‌هایی که او را در مقام ناآگاه مطلق قرار می‌دهد، خارج کرد. از آثار مکتوب ژاک رانسیر می‌توان به کتاب‌های «کلام خاموش» و «ناخودآگاه زیباشناختی» و «بلا تار، پس از پایان» اشاره کرد.

بخشی از کتاب کلام خاموش

««هنر برای هنر» و ادبیات درمقام بیان جامعه دو روش مختلف برای بیان وجه تاریخیِ واحدی از هنر نوشتارند. این بدان معنا نیست که این وجه تاریخی فی‌نفسه خالی از تناقض است؛ در حقیقت، ادبیات خودش چیزی نیست جز بسط و انکشاف همین تناقض. با وجود این، هنوز باید این تناقض را دقیق‌تر مشخص کنیم. در نگاه اول، ظاهراً هنر کلام اکنون در فاصلهٔ دو نقطهٔ امحا قرار گرفته است. از یک سو، این خطر وجود دارد که فرم یکتای اثر به تجلی صرف یک روش جمعیِ بودن منحصر شود؛ از سوی دیگر، بیم آن می‌رود که همان فرم یکتا به مهارت محض یک شیوهٔ فردیِ عمل کردن تقلیل یابد. در بحثی جدلی در درسگفتارهای زیباشناسی هگل، که در دههٔ ۱۸۲۰ ایراد شدند، خطر دوسویهٔ فوق در نام دو نفر خلاصه شده است. نام اول فریدریش ولف، زبان‌شناس بزرگ، است که تز ویکو را به نهایت رساند و اعلام کرد که شخصی به نام هومر اصلاً وجود تاریخی ندارد. ولف در کتاب مقدمه بر هومر، که در ۱۷۹۵ منتشر شد، استدلال خود را بر عدم تناسب میان بخش‌های مختلف اشعار هومر استوار کرد و نتیجه گرفت که این اشعار را باید ترکیبی از آثار گوناگون دانست که در دوره‌های مختلف به قلم نویسندگان متفاوت نوشته شده‌اند. نام دوم فریدریش ریشتر، ملقب به ژان پل، است، نویسندهٔ رمان‌های بی‌نظم و آشفته‌ای که در آن‌ها نویسنده دائم خود را به صحنه می‌آورد و طنزش را به رخ می‌کشد، کاری که به بهای از دست رفتن انسجام شخصیت‌ها و بی‌خط‌وربط شدن قصه‌ها تمام می‌شود. اما این حالت دوقطبی، که پارادایم رمانتیک را چنان می‌نمایاند که گویی میان بی‌نامی فرهنگی و امضای ناب فردی در نوسان است، در دوپارگی اصول و اهداف میان فردیت هنری و اجتماع سیاسی یا اجتماعی ریشه ندارد. تناقض امر اجتماعی و امر فردی صرفاً جلوه‌ای سطحی از تناقض اساسی‌تری است که در قلب تعریف جدید اصالت شعری جای دارد.»