کتاب عدالت در اسلام

کتاب عدالت در اسلام نوشتهٔ امام موسی صدر و ترجمهٔ سیدغلامحسین موسوی است و مؤسسهٔ امام موسی صدر آن را منتشر کرده است.

درباره کتاب عدالت در اسلام

عدالت همواره یکی از آرمان‌های اندیشمندان و آزادی‌خواهان بوده است. در قرآن قیام به عدل و عدالت‌پیشگی وظیفه‌ای است که پس از دعوت به توحید بر دوش رسولان نهاده شده است و خداوند در این کتاب مقدس، مؤمنین را به عدل و قسط فرا می‌خواند. این مسئله تا بدان پایه اهمیت دارد که در فرهنگ قرآن، عدالت‌پیشگی یکی از راه‌های رسیدن به تقواست.

در سخنان و سیرهٔ پیامبر و ائمهٔ هدی نیز عدالت‌محوری، چه اجتماعی و چه اقتصادی، بسیار برجسته و پررنگ است. پیامبر میزان خداوند را عدل می‌شمارد و امام صادق (ع) آن را از شهد شیرین‌تر می‌داند. امام علی (ع) اصلاح مردمان را تنها به عدل می‌داند و حیات احکام دین را در عدالت‌پیشگی اعلام می‌کند. این همه تنها اندکی است از آنچه دربارهٔ عدالت در متون دینی مسلمانان آمده است.

 امروز مسلمانان جهان از عدالت اجتماعی و اقتصادی و سیاسی به دورند. اختلاف طبقاتی یکی از بیماری‌های این کشورهاست. آنچه مهم می‌نماید، تلاش رهبران و اندیشمندان و آزادی‌خواهان مسلمان برای تبیین و تحقق این مفهوم است. امام موسی صدر، رهبر ایرانی شیعیان لبنان، هم در راه تحقق عدالت گام‌های بسیاری برداشته است و هم دغدغه‌های خود را در این زمینه در بیانیه‌ها و سخنرانی‌ها و مقالات مختلف تبیین کرده است. تلاش برای زدودن چهرهٔ فقر در شهر صور و موفقیت در این کار، تأسیس مدارس و کارگاه‌های فنی برای پسران و قالی‌بافی و خیاطی و گلدوزی و غیر این‌ها برای دختران و اشتغال‌زایی برای آنان، تأسیس جنبش محرومان و ده‌ها فعالیت دیگر از جمله اقدامات عملی امام موسی صدر برای تحقق عدالت اقتصادی و اجتماعی در لبنان است. کتاب عدالت در اسلام که در نهمین همایش اندیشهٔ اسلامی (ملتقی الفکر اسلامی) در تلسمان الجزایر و در حضور اندیشمندان برجستهٔ جهان اسلام و الازهر ارائه شد، از جمله تلاش‌های علمی و تئوریک امام موسی صدر برای تحقق عدالت است.

خواندن کتاب عدالت در اسلام را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به پژوهشگران دین اسلام پیشنهاد می‌کنیم.

بخشی از کتاب عدالت در اسلام

«در بخش اول همایش، دانشمندان و فرهیختگان برجسته به استقصای تام «عدالت اقتصادی در اسلام» پرداختند. از این پس سخن متوجه بخش دوم یعنی «عدالت اجتماعی در اسلام» است، البته با اشاره به ملاحظاتی درباره جایگاه ممتازِ «عدالت در اسلام».

۱. اصول بنیادی عدالت اجتماعی در ایدئولوژی

الف. عدالت در اسلام، در همه زمینه‌ها، به‌ویژه در زمینه اجتماعی و اقتصادی، نه‌تنها متکی بر ایدئولوژی اسلامی است، بلکه اصولاً خودْ پایه‌ای از پایه‌های ایدئولوژی اسلامی است و تأثیر شگرفی بر موازین و ارکان دیگر دارد. عدالت در همه زمینه‌های زندگی فردی و اجتماعی انسان جاری است و در قرآن کریم چنان می‌نماید که جهانِ هستی برآیندی از عدالت است.

جهان از دیدگاه اسلام بر اساس حق و عدالت استوار است و انسانی که رسالت خود را درک می‌کند و خواهان کامیابی است، باید در روشِ خویش عادل و همسو با جهان باشد وگرنه موجودِ بیگانه و رانده شده و شکست‌خورده‌ای خواهد بود که به زودی در هاله‌ای از فراموشی گم خواهد شد. این اصل، به یک سان، بر فرد و جامعه صدق می‌کند.

شاید از بارزترین آیاتی که بر این پیوند تأکید می‌کند آیات ۷ ـ ۹ سوره الرحمن باشد:

وَالسَّمَاءَ رَفَعَهَا وَوَضَعَ الْمِیزَانَ أَلَّا تَطْغَوْا فِی الْمِیزَانِ  وَأَقِیمُوا الْوَزْنَ بِالْقِسْطِ وَلَا تُخْسِرُوا الْمِیزَانَ (رحمن: ۷ ـ ۹)

آسمان را برافراخت و ترازو را برنهاد تا در ترازو تجاوز مکنید. وزن کردن را به عدالت رعایت کنید و کم‌فروشی مکنید.

ب. عدالت یکی از جلوه‌های بارزِ ثبوتی خداوند است و همین عدالتِ آفریدگارِ جهان است که بر سراسر جهان هستی باز می‌تابد؛ زیرا علّت، در نظر فلاسفه، حدِّ تام برای معلول است و معلولْ حدِ ناقصِ علّت است. افزون بر این، قرآنِ کریمْ آفریدگارِ جهان را «قائماً بالقسط» می‌داند. مقصود از این تعریف این است که عدالتِ جهانْ خودْ مفهومِ قیامِ خداوند به عدالت است.

این مطلبی است که هیچ نیازی به نتیجه‌گیری فلسفی یا تحلیل علمی ندارد. این شیوه، در حقیقت، همان روش معروف و مورد استنادِ قرآن کریم است؛ زیرا که قرآن نتایج تربیتی حقایق و وقایع را مطرح می‌سازد، بی‌آنکه برای تعیین حقایق و تجزیه و تحلیل ابعاد آنها درنگ کند یا وارد تاریخِ وقایع و جزئیات آنها شود.

خلاصه سخن اینکه مسئله عدالت در جهان هستی، که از یک سو از ارکانِ جهان‌بینی اسلام است و از سوی دیگر نتیجه ایمان به عدالتِ آفریدگار، زیربنای استوارِ عدالت را در زندگی فردی و جمعی، اقتصادی، سیاسی و اجتماعی انسان پی‌ریزی می‌کند.

علاوه بر اینها، فردی که در اصول و مبانی دینی و اعتقادی پژوهش می‌کند، به روشنی درمی‌یابد که پیش‌درآمدِ اصلی برای اثباتِ ضرورتِ برانگیختنِ پیامبران و استدلال بر ثبوتِ معاد و روز حساب، عدالتِ خداوندست. این خود از مسائلی است که اهمیت عدالت را در اصول و باورهای اسلامی روشن می‌سازد و میزان تأثیر این اصل را بر پایه رهنمودِ تربیتی در رفتار انسان به طور اعم و در عدالت اقتصادی و اجتماعی فرد و جامعه به طور اخص بازمی‌تاباند.»