کتاب اصول الصرف و النحو

کتاب اصول الصرف و النحو نوشتهٔ سیدمسعود طاهری است و نشر گنجور آن را منتشر کرده است. این کتاب درباب ادبیات عرب و به زبان فارسی است.

درباره کتاب اصول الصرف و النحو

کتاب اصول الصرف و النحو برای دانش پژوهان ادبیات عرب گردآوری شده است و امید است که مورد استفاده لازم و وافی قرار گیرد و برخی از مشکلات دانش‌پژوهان در زمینه ادبیات عرب را برطرف کرده و آن‌ها را با این زبان که زبان قرآن و احادیث ناب اسلامی است آشنا سازد.

صرف در لغت گردانیدن را می‌گویند و در اصطلاح گردانیدن یک لفظ به سوی صیغه‌های مختلف است تا از آن معانی متفاوتی به دست آید: مانند عَلِمَ (دانست) یَعلَمُ (می‌داند) إعلَم (بدان).

صرف علم شناخت کلمه و موضوع علم صرف کلمه و معانی آن است است.

خواندن کتاب اصول الصرف و النحو را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب برای دانش‌پژوهان زبان و ادبیات عرب مناسب است.

بخشی از کتاب اصول الصرف و النحو

«اقسام کلمه:

کلمه بر سه قسم است ۱- اسم ۲- فعل ۳- حرف

علت انحصار کلمه در سه قسم

به سه دلیل کلمه در سه قسم اسم و فعل و حرف وجود دارد و آن دلایل عبارتند از:

۱- دلیل نقلی که از حضرت علی (ع) نقل شده کلمه بر سه قسم است.

۲- دلیل استقراء: که تمام مناطق را گشته اند و کلمه را بیشتر از سه قسم پیدا نکرده اند.

۳- دلیل عقلی: دلیل عقلی آن است که یا کلمه دارای معنا است یا این که دارای معنا نیست اگر کلمه دارای معنا باشد یا زمان دارد یا نه اگر کلمه دارای معنا باشد و زمان نداشته باشد آن کلمه اسم است مانند کتاب و اگر کلمه دارای معنا باشد و زمان داشته باشد آن کلمه فعل است مانند عَلِمَ ولی اگر کلمه دارای معنا نباشد آنرا حرف گویند مانند فی و مِن.

تقسیمات فعل

فعل بر دو قسم است البته از نظر حروف اصلی و زائد ۱- ثلاثی ۲- رباعی

۱- فعل ثلاثی آن است که سه حرف اصلی داشته باشد مانند عَلِمَ (دانست)

۲- فعل رباعی آن است که چهار حرف اصلی داشته باشد مانند دَحرَجَ (غلطاند)

هر کدام از ثلاثی و رباعی نیز بر دو قسم هستند یا مجردند و یا مزید که مجرد آن است همه حروف آن اصلی است و مزید آن است که در آن حرف زاید باشد پس فعل بر چهار قسم است.

۱- ثلاثی مجرد مانند عَلِمَ (دانست)

۲- ثلاثی مزید مانند اَکرَمَ (گرامی داشت)

۳- رباعی مجرد مانند دَحرَجَ (غلطاند)

۴- رباعی مزید مانند تَدَحرَجَ (غلطاند).

فعل از نظر زمان بر چند قسم است

فعل از نظر زمان بر سه قسم است ۱- ماضی ۲- مضارع ۳- امر

۱- فعل ماضی آن است که دلالت بر انجام کار یا روی دادن حالتی در زمان گذشته می‌کند مانند عَلِمَ (دانست) و حَسُنَ (نیکو شد)

۲- فعل مضارع آن است که دلالت بر انجام کار یا روی دادن حالتی در زمان آینده می‌کند مانند یَعلَمُ (می‌داند) یَحسُنُ (نیکو می‌شود)

۳- فعل امر: که دلالت بر طلب انجام کار می‌کند مانند إعلَم (بدان)

ابواب ثلاثی مجرد

فعل ثلاثی مجرد شش باب دارد:

۱- فَعَلَ یَفعِلُ ضَرَبَ یَضرِبُ

۲- فَعَلَ یَفعَلُ مَنَعَ یَمنَعُ

۳- فَعَلَ یَفعُلُ نَصَرَ یَنصُرُ

۴- فَعِلَ یَفعَلُ عَلِمَ یَعلَمُ

۵- فَعِلَ یَفعِلُ حَسِبَ یَحسِبُ

۶- فَعُلَ یَفعُلُ شَرُفَ یَشرُفُ.»