کتاب وطن فقط یک سرزمین نیست

کتاب وطن فقط یک سرزمین نیست نوشته کارین کوسترر و ادیتا دوگالیچ و ترجمه صدیقه وجدانی است؛ روایتی از زندگی یک خانواده‌ی بوسنیایی که پیش از جنگ، روزمرگی، مدرسه، دوستی و آیین‌های خانوادگی را تجربه می‌کنند و ناگهان با فرار، آوارگی و ترس روبه‌رو می‌شوند. این کتاب فقط بر رنج جنگ مکث نمی‌کند، بلکه از معنای وطن، همزیستی، خاطره و امید هم حرف می‌زند. انتشارات سوره مهر آن را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب وطن فقط یک سرزمین نیست

کتاب وطن فقط یک سرزمین نیست با روایت ادیتا دوگالیچ، دختر نوجوان یک خانواده‌ی بوسنیایی، تصویری نزدیک از زندگی در یوگسلاوی سابق و سپس فروپاشی امنیت در بوسنی به دست می‌دهد. کارین کوسترر این روایت را براساس گفت‌وگو با اعضای خانواده نوشته است و همین موضوع به متن حالتی زنده و ملموس داده است. در این اثر، جنگ فقط به‌عنوان یک درگیری نظامی دیده نمی‌شود؛ بلکه نیرویی است که مدرسه، دوستی، محله، زبان، آیین‌ها و حتی برداشت آدم‌ها از همسایه و هم‌وطن را دگرگون می‌کند. در کنار این فضای تلخ، کتاب از رود درینا، شهر زورنیک، خاطره‌های نوجوانی و رسم‌ورسوم مسلمانان بوسنیایی هم تصویری روشن می‌سازد.
کتاب وطن فقط یک سرزمین نیست از زاویه‌ای شخصی به موضوعی بزرگ نگاه می‌کند: اینکه وطن فقط مرز و نقشه نیست و با آدم‌ها، خاطره‌ها، زبان، خانه، مدرسه و حس تعلق شکل می‌گیرد. بخش‌های مختلف اثر، صدای ادیتا، پدر، مادر و برادر را کنار هم می‌آورد و به همین دلیل تجربه‌ی جنگ فقط در یک سطح باقی نمی‌ماند. یک‌جا با نگاه نوجوانی روبه‌رو هستیم که از کافه، دوستان و اتاقش یاد می‌کند و جایی دیگر با پدری که نشانه‌های نزدیک‌شدن فاجعه را زودتر دیده است. این کتاب هم‌زمان از همزیستی مسلمانان، صرب‌ها و کروات‌ها پیش از جنگ، از تبلیغات و نفرت‌پراکنی، از پناهندگی و از تلاش برای زنده‌ماندن سخن می‌گوید. درون‌مایه‌ی اصلی اثر، دفاع از صلح و ایستادن در برابر ملی‌گرایی خشونت‌بار است، بی‌آن‌که متن به شعار تبدیل شود. همین پیوند میان جزئیات زندگی روزمره و تجربه‌ی ویرانی، فضای کتاب را اثرگذار و ماندگار کرده است.

خلاصه کتاب وطن فقط یک سرزمین نیست

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!
ادیتا، دختر ۱۶ ساله‌ی بوسنیایی، از روزهایی می‌گوید که زندگی‌اش میان مدرسه، دوستان، خانواده و خاطره‌های شهر زورنیک می‌گذشت. با آغاز جنگ، این زندگی عادی ناگهان از هم می‌پاشد و خانواده‌اش ناچار می‌شوند از خانه و شهر خود فرار کنند. روایت، مسیر آوارگی آن‌ها را از بوسنی به صربستان، کرواسی، مجارستان و آلمان دنبال می‌کند و در این میان، ترس، بی‌خبری، جدایی اعضای خانواده، تحقیر، امید و انتظار را نشان می‌دهد. کتاب در کنار این مسیر پراضطراب، مدام به این پرسش برمی‌گردد که وطن دقیقاً چیست و وقتی خانه و شهر از دست می‌رود، چه چیزی از آن باقی می‌ماند.

چرا باید کتاب وطن فقط یک سرزمین نیست را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب وطن فقط یک سرزمین نیست را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب جنگ را از سطح خبر و آمار پایین می‌آورد و به تجربه‌ی یک خانواده در زندگی روزمره پیوند می‌زند.
• خواننده با بخشی از فرهنگ، آیین‌ها و فضای اجتماعی بوسنی پیش از جنگ آشنا می‌شود.
• روایت چندصدایی خانواده، تفاوت نگاه نوجوان، پدر و مادر را در دل یک بحران نشان می‌دهد.
• اثر نشان می‌دهد نفرت قومی و تبلیغات سیاسی چگونه روابط عادی میان همسایه‌ها و دوستان را از هم می‌پاشد.
• موضوع وطن در این کتاب فقط جغرافیا نیست و به خاطره، تعلق، زبان و زیستن کنار دیگران گره می‌خورد.
• برای کسانی که می‌خواهند پناهندگی و آوارگی را از خلال جزئیات واقعی‌تر بفهمند، متن شناخت دقیقی فراهم می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب وطن فقط یک سرزمین نیست به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به روایت‌های جنگ که می‌خواهند پیامدهای آن را در زندگی یک خانواده ببینند.
• خوانندگانی که به موضوع وطن، مهاجرت اجباری و از‌دست‌رفتن حس تعلق فکر می‌کنند.
• کسانی که می‌خواهند با بخشی از فرهنگ و زندگی اجتماعی مردم بوسنی آشنا شوند.
• مخاطبانی که از روایت‌های شخصیت‌محور و مبتنی‌بر خاطره و تجربه لذت می‌برند.
• پژوهشگران و دانشجویانی که درباره جنگ، هویت قومی و پناهندگی مطالعه می‌کنند.

بخشی از کتاب وطن فقط یک سرزمین نیست

«نام من ادیتاست و شانزده‌ساله هستم. چند ماهی است که با پدر و مادر و برادرم در آلمان زندگی می‌کنم. فرار ما از بوسنی، در ماه آوریل سال ۱۹۹۲ آغاز شد و این، فرار از جنگی بود که من هنوز هم نتوانسته‌ام دلیل آن را بفهمم. ما، قبل از جنگ، همه چیز داشتیم: آپارتمانی در یک شهر زیبا و دوستان و اقوامی که نزدیک ما زندگی می‌کردند. پدر و مادرم شاغل بودند، برادرم در دانشگاه تحصیل می‌کرد و من به مدرسه می‌رفتم و فکر می‌کردیم که وطن و آینده‌ای داریم. هرگز تصور نمی‌کردیم که یک‌باره، همه چیز را از دست بدهیم. چون به جنگِ داخلی، تیراندازی، قتل، گرسنگی و رانده شدن از سرزمینمان فکر نمی‌کردیم. به علاوه، انسان همیشه می‌اندیشد که این اتفاقات،‌ در جاهای دیگر دنیا، در دوردست‌ها رخ می‌دهد و سرزمین و ملت او در خطر نیست.
پیش از جنگ، زندگی ما خیلی عادی و حتی گاهی اوقات کمی طولانی و خسته‌کننده بود. اما حالا تمام گذشته‌ی ما در دو یا سه کیف سفری خلاصه می‌شود. از آینده‌ی خود هیچ تصوری نداریم و نمی‌دانیم زندگی ما، چگونه ادامه خواهد یافت. در انتظار پایان جنگ و بازگشت به وطن روزشماری می‌کنیم و این انتظار، زندگی کنونی ماست.»