کتاب پژوهشی بنیادین در مناسبات دین و فرهنگ

کتاب پژوهشی بنیادین در مناسبات دین و فرهنگ نوشته علیرضا پیروزمند است. کتاب پژوهشی بنیادین در مناسبات دین و فرهنگ را انتشارات معارف برای تمام علاقه‌مندان به درک دین و فرهنگ منتشر کرده است.

درباره کتاب پژوهشی بنیادین در مناسبات دین و فرهنگ

فرهنگ یعنی علم و ادب، آداب و سنن، امور متداوله در میان هر قوم و ملت ـ اعم از علوم، رسوم، آداب و سنن ـ که آحاد مردم آن قوم به دریافت و عمل به آنها پایبند بودند و یا فرهنگ عبارت است از مجموعه علوم، دانش‌ها، هنرها، افکار و عقاید، اخلاقیات، مقررات و قوانین، آداب و رسوم.

کارکرد اصلی دین (اگر به معنای طرح الهی حیات طیبه در نظر آید) در نسبت با فرهنگ، عبارت است از هدایت، صیانت و تعالی.  آیا میان دین و فرهنگ نسبت و رابطه‌ای وجود دارد یا خیر و اگر رابطه‌ای وجود دارد، آیا این دو با هم یکی هستند؟ یا دین جزو فرهنگ هر قوم و ملتی قرار می‌گیرد و یا دین در مقام اثبات فرهنگ‌ساز و فرهنگ‌آفرین است، نیز با توجه به تعریف‌های مختلف و متفاوت از فرهنگ، محل بحث و اختلاف است. این کتاب سعی دارد پاسخی برای این سوال پیدا کند و با پژوهشی جامع این پرسش را پاسخ دهد. این کتاب توضیح می‌دهد هدایت فرهنگ از سوی تعالیم دینی، بر عمق و غنا و کارآمدی فرهنگ می‌افزاید و به اعتلا و اعتدال آن می‌انجامد. نظر به نقش صیانتی و هدایتی که تعالیم دینی نسبت به فرهنگ عمومی دارند، لذا نباید این توهم پیش آید که تعالیم اسلامی، سد راه زندگی فرهنگی و فرهنگ عمومی است و همواره با آن دوگانگی دارد. از آنجا که تعالیم اصیل اسلامی، عُرف‌ها و عادت‌های منفی، خرافی و انحرافی را تهذیب و تعدیل می‌کند، مخرّب فرهنگ عمومی نیستند، بلکه جنبه سازندگی داشته، موجب رشد و بالندگی فرهنگ عمومی می‌شوند. دین فرهنگ را شکل داده و فرهنگ به مردم هویت بخشیده است و به بیان دیگر، نیاز انسان به کلام الهی خمیرمایه فرهنگ است.

خواندن کتاب پژوهشی بنیادین در مناسبات دین و فرهنگ را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به تمام پژوهشگران علوم اجتماعی پیشنهاد می‌کنیم.

بخشی از کتاب پژوهشی بنیادین در مناسبات دین و فرهنگ

«مناسبات دین و فرهنگ» به واکاوی رابطهٔ دو موضوع مهم و سرنوشت‌ساز دین و فرهنگ می‌پردازد.

دین در طول تاریخ بشریت وجود داشته و به زندگی بشر معنا و جهت داده است. دین رابطهٔ بشر را با سایر انسان‌ها، جهان طبیعت و مبدأ غیب تنظیم نموده (البته در صورت وجود اعتقاد به غیب) و هدف زندگی و معیار حرکت به‌سوی هدف را معرفی می‌کند. اگرچه توان پاسخ‌گویی ادیان مختلف به موارد فوق، براساس توحیدی و یا غیرتوحیدی بودن و نیز تحریف و عدم تحریف متفاوت است، اما قدرمسلم همهٔ آنها به این موارد می‌پردازند.

صرف‌نظر از دین و نقشی که در زندگی بشر برجای گذاشته و می‌گذارد، بشر از دیرباز با فرهنگ زیست کرده است؛ به‌میزانی که زندگی اجتماعی، ساخت‌یافته‌تر، پیچیده‌تر و به سایر جوامع وابسته‌تر شده است، نقش فرهنگ نیز در زندگی بیش از پیش خود را نشان داده است. فرهنگ کارکردی مشابه با دین داشته و هویت‌ساز است. این هویت از طریق نهادینه شدن ارزش‌ها، باورها، رفتارها و نمادها در زندگی شکل می‌گیرد.

به‌دلیل تداخل کارکردی دین و فرهنگ، تعیین تابع و متغیر یا رابطهٔ اصلی و فرعی بین این دو، سرنوشت‌ساز شده و مبدأ شکل‌گیری نظریه‌های متفاوت جامعه‌شناسی از یک‌سو و تدابیر متضاد راهبردی از سوی دیگر شده است.

مطالعات فرهنگی در دنیا دارای سابقه‌ای نسبتاً طولانی و در عین حال متنوع است. از آنجا که اهمیت و تأثیرگذاری فرهنگ روزبه‌روز آشکارتر می‌گردد، بر کمیت و کیفیت این‌گونه مطالعات نیز افزوده می‌شود. جامعه‌شناسان، مردم‌شناسان، اقتصاددانان و به‌ویژه نظریه‌پردازان توسعه، همچنین دانشمندان علوم سیاسی و مدیریت، ارباب ارتباطات و رسانه، همگی بر این باورند که یک رکن مهم موفقیت و کارآمدی نظریه‌های آنها «ایجاد فرهنگ مناسب» یا «هم‌خوانی با فرهنگ جامعهٔ هدف» است.

آنچه این مسأله را برای ایران اسلامی حائز اهمیت نموده، مواجههٔ فرهنگی انقلاب اسلامی با سایر فرهنگ‌ها به‌ویژه فرهنگ مسلط جهانی است. فرهنگ غالب جهانی، با وجود غلبهٔ مذهبی مسیحیت، فرهنگ مادی برخاسته از نظام سرمایه‌داری است نه فرهنگ برخاسته از تعالیم مسیحیت؛ فرهنگی که مدعی پایان تاریخ و جهانی‌سازی است و از طریق ارائهٔ سبک نوین زندگی، همهٔ ادیان توحیدی را به چالش کشیده است. از این رو ارائهٔ نظریه‌ای نوین، جامع، دین‌مدار و فرهنگ‌جو در چارچوب گفتمان انقلاب اسلامی، از ضرورت‌های ایجاد عقبهٔ علمی انقلاب اسلامی است؛ چراکه با وجود بنیادی بودن ماهیت این نوع پژوهش، دکترین حرکت نظام اسلامی را در مصونیت و تعالی فرهنگی در درون و صادرات فرهنگی در بیرون مرزها، مشخص می‌سازد.