کتاب مایکل دامت؛ صدق و دیگر معماها

صدق و دیگر معماها از مجموعه متون محوری فلسفه انتشارات زندگی روزانه، مجموعه‌ای از برخی نوشته‌های مایکل دامت، فیلسوف تحلیلی بریتانیایی است که به مباحثِ معنا و فهم، زمان و علیت، گذشته، واقع‌گرایی، منطق، برهان، ابهام و خود فلسفه می‌پردازد.

مجموعه متون محوری فلسفه بناست با توضیحاتی کوتاه و روشن، مهم‌ترین آثار تاریخ فلسفه را به خوانندگان معرفی و آن‌ها را برای مواجهه با خود این متون آماده و ترغیب کند.

 درباره کتاب صدق و دیگر معماها

نوشته‌های این کتاب بخش قابل‌توجهی از سیر حرفه‌ای دامت ــ از سال ۱۹۵۹تا ۱۹۷۵ــ را شامل می‌شوند، و بازتابی از دغدغه‌های متنوع او در آن دوره‌اند. در این اثر دو مسئله محوری‌اند؛ یکی ناظر به مجادلاتی درباره‌ی واقع‌گرایی است، و دیگری به این دیدگاه مربوط است که کاربردِ یک عبارت معنای آن را تعیین می‌کند. دامت این دیدگاه را از ویتگنشتاین متأخر وام گرفته و کار او عمدتاً تلاش برای استدلال به نفع این برنهاد، توضیح محتوا و استنتاج نتایج آن است. از نظر دامت، یکی از مهم‌ترین نتایج این برنهاد به مجادله‌ی واقع‌گرایی مربوط می‌شود. بسیاری از فیلسوفانِ دیگر اهمیت اصلیِ کار دامت را دقیقاً در درک پیوند میان دو مسئله‌ی فوق می‌دانند. صدق و دیگر معماها اولین تلاش‌های او برای بررسی این مسائل را در بر دارد.

 بخشی از کتاب مایکل دامت: صدق و دیگر معماها

این برنهاد را که معنا کاربرد است می‌توان به‌صورت ادعای زیر در نظر آورد: اگر دو گوینده دربارهٔ کاربرد عبارتی توافق داشته باشند، آنگاه آن عبارت برای هر دو آن‌ها معنایی یکسان دارد. چرا باید این‌گونه باشد؟ خب، اگر ممکن باشد معنایی که دو گوینده به عبارتی اعطا کرده‌اند متفاوت باشد و آن‌ها همچنان آن عبارت را به طرز مشابهی به کار ببرند، آنگاه آن تفاوت در معنا باید تفاوتی باشد که برای گویندگان دیگر آشکار نمی‌شود. علاوه بر این، تفاوت مذکور برای گویندگان دیگر، صرفاً به‌مثابهٔ گویندگان دیگر، قابلیت آشکار شدن ندارد. (حتی اگر متخصصانِ روان‌شناسیِ زبان توانایی تشخیص تفاوت مذکور را داشته باشند، قادر نیستند صرفاً به‌مثابهٔ گویندگانْ این کار را انجام دهند.) دلیلش روشن است: گویندگان احکامشان دربارهٔ معنایی را که کسی به عبارتی اعطا کرده بر شاهدی مبتنی می‌کنند؛ تنها شاهدی که آن‌ها دارند کاربرد آن عبارت توسط آن کس است. پس اگر معنا از کاربرد فراتر باشد، آنگاه آن معنایی که گوینده‌ای به عبارتی اعطا می‌کند ذاتاً برای گویندگان دیگر دسترس‌ناپذیر می‌شود؛ و بدین مفهوم برای آن گوینده خصوصی می‌شود. دامت چنین برداشتی از معنا را ناسازگار می‌داند، زیرا «معنای یک اظهار۱۷ فقط عبارت است از نقش آن به‌مثابهٔ ابزاری برای مفاهمه۱۸» (p. ۲۱۶). اگر قرار است من با کاربرد جمله‌ای مشخص با شما دربارهٔ چیزی مفاهمه کنم، آنگاه آن جمله باید برای من محتوایی (معنایی) مشخص داشته باشد، و شما باید بتوانید بدانید آن جمله آن محتوا را دارد. اما اگر محتوا بر وضع اموری ذاتاً خصوصی مبتنی باشد، آنگاه هیچ راهی برای شما وجود ندارد که این معرفت را داشته باشید (دامت می‌گوید مخاطب «هیچ وسیلهٔ برای مطلع شدن از» (p. ۲۱۶) ربطِ جمله با محتوایی خاص نخواهد داشت) و بنابراین هیچ راهی برای کاربرد آن جمله در مفاهمه وجود ندارد. پس چنین برداشتی از معنا ناسازگار است، زیرا نقش زبان در مفاهمه را از اساس ویران می‌کند. توجه داشته باشید که سخن دامت این است که اگر قرار است مفاهمه اتفاق بیفتد، باید برای شنونده ممکن باشد که معنای گوینده را تعیین کند. اگر از قضا شنونده معنای درست را به‌طور اتفاقی انتخاب می‌کند، این امر برای مفاهمهٔ موفق کافی نیست. از نظر دامت انتخاب معنای درست باید فرایندی غیرتصادفی و در واقع روشمند باشد. به عبارت دیگر مفاهمه صرفاً مقتضی اشتراکِ معانی میان گوینده و شنونده نیست؛ بلکه باید برای آن‌ها ممکن باشد که به این اشتراک معانی معرفت داشته یا از آن مطلع باشند.