کتاب روشنگری (مجموعه‌ی تاریخ برای نوجوان ۱۷)

مجموعه ۶۰ جلدی «تاریخ برای نوجوانان» انتشارات مازیار با هدف آشنا‌سازی نوجوانان با تاریخ و به ویژه تاریخ تمدن نگارش یافته است. هرجلد از کتاب‌های مجموعه نویسنده‌ای متفاوت دارد. این مجموعه پربار شامل موضوعاتی همچون پیدایش روستاها و جوامع شهری، نهاد خانواده در تاریخ، بحث تکامل و داروینیسم، رابطه انسان و دین در طول تاریخ، انقلاب‌های کشاورزی و صنعتی، انقلاب علمی و عصر روشنگری، انقلاب ارتباطات، امپراطوری‌های بزرگ، شخصیت‌های تاریخی و بسیاری مباحث مهم دیگر است. جلد «هفدهم» این مجموعه که به «عصر روشنگری» می‌پردازد نوشته «مالکوم یاپ» و ترجمه «ع. پاشایی» است. در مقدمه اثر می‌خوانید: «امروزه همه‌کس از همه چیز می‌پرسند؛ هیچ چیز را قطعی و مسلم نمی‌دانند. چرا باید خانواده داشته باشیم؟ کلیسا به چه دردی می‌خورد؟ چرا باید کاری را که معلم می‌گوید بکنیم؟ چرا نباید کاری را که دلمان می‌خواهد بکنیم؟ این‌ها از نوع سوالاتی است که همیشه می‌پرسند. برخی‌ها نان پرسیدن‌شان را می‌خورند. کتاب می‌نویسند، در روزنامه یا دانشگاه کار می‌کنند، در رادیو و تلویزیون و در مجلس حرف می‌زنند. همه از چیزهایی که در پیرامون‌شان می‌گذرد انتقاد می‌کنند. برخی راه‌های نوی برای به انجام رساندن کارها پیشنهاد می‌کنند. به این مردم، برای فکر کردنشان، البته هر یک به نوعی، پول می‌دهند. به این جور آدم‌ها می‌گویند انتلکتوئل (intellectual) یا خردورز و روشنفکر. شیوهٔ اندیشه و عمل ما غالبا نتیجهٔ کار آن‌ها است. این عادت سوال کردن از کجا پیدا شده است؟ خردورزان از کجا پیدا شدند؟ برخی شاید بگویند که تا بوده چنین بوده. و البته درست است که همیشه کسانی بوده‌اند که از آن‌چه می‌گذشت انتقاد می‌کردند و کسانی هم بوده‌اند که راه و رسم نوی برای زندگی آورده‌اند چون حضرت محمد و حضرت عیسی، سقراط و بودا. هم‌چنین برخی از دانایان قرون وسطی، چه مسیحی و چه مسلمان. در رنسانس اروپایی (جنبش تجدید حیات) خیلی بیش از این‌ها بودند. (در باب رنسانس نگاه کنید به لئوناردو داوینچی؛ لوتر، اِراسم و لویولا از همین مجموعه) ولی اگرچه آن‌ها خود سوالاتی می‌کردند، اما عادت سوال کردن را به مردم یاد ندادند. در واقع، گاهی جواب‌های خود آن‌ها می‌بایست موضوع اعتقاد پیروان‌شان باشد. دیگران، خصوصا جوانان، می‌گفتند که عادت سوال کردن عادت کاملا تازه‌ای است.»