کتاب انسان‌شناسی وجودی؛ بررسی وضع انسان، نه فرهنگ

کتاب «انسان شناسی وجودی» دعوتی است برای بازگشت به انسان‌شناسی اصیل. انسان‌شناسی‌ای که تنها بر فرهنگ و جامعه تمرکز ندارد و چیزی که در آن مهم است، مطالعه انسان در وضع تجربی‌اش است و نه وضع انتزاعی. انسان‌شناسی وجودی در کتاب حاضر، که از خلال آثار دو تن از بنیانگذاران اصلی‌اش یعنی مایکل جکسون و آلبر پی‌یت مطرح می‌شود، دعوت می‌کند به نزدیک‌شدن به توصیف و تحلیل لحظات زیستن. آن زمان که زندگی یک شخص زیسته می‌شود، یعنی فاش می‌شود. آن زمان که سایه‌روشن‌هایی از حضور در جهان به پیش می‌آیند و غایب می‌شوند. آن زمان که انسانیت شخص، همواره پروژه‌ای ناقص است. هدف انسان‌شناسی وجودی دعوت به توجه به انسانی است که با حضورش جهان را فاش می‌کند، نه انسانی که مثال یا نمونهٔ ساختارهای اجتماعی و نظام‌های فرهنگی است. نه انسانی که در دسته‌بندی‌های اجتماعی به نهادی رانده می‌شود و ویژگی‌هایی کلی را به دسته او اختصاص می‌دهند. انسان‌شناسی وجودی، غلظت زندگی کردن را به دور از هر نوع کلیشه فرهنگی و اجتماعی هدف قرار داده است. کتاب حاضر چهار مقاله در باب انسان‌شناسی وجودی دارد. دو مقاله نخست با نام‌های «تقلا برای بودن» و «قلمروی انسان‌شناسی وجودی» اثر مایکل جکسون (۱۹۴۰-) استاد ممتاز مرکز مطالعهٔ ادیان جهان در مدرسهٔ الهیات دانشگاه هاروارد است. او انسان‌شناس، شاعر و رمان‌نویس نیوزلندی است. تجارب کار میدانی و اتنوگرافیک را در سیرالئون آفریقا و استرالیای بومی گذرانده است. کارهای جکسون به شدت تحت نفوذ نظریهٔ انتقادی، پراگماتیسم امریکایی و اندیشهٔ وجودی ـ پدیدارشناختی است. کتاب‌های انسان‌شناختی جکسون بسیار درخشان و برندهٔ جوایز متعددی از نهادهای مختلف انسان‌شناسی بوده‌اند. انسان‌شناس دیگری که آثارش در دو فصل پایانی بررسی می‌شوند، آلبر پی‌یت (۱۹۶۰-) است، استاد انسان‌شناسی در دانشگاه نانتر پاریس. پی‌یت نیز همچون جکسون به دنبال پدید آوردن پروژهٔ انسان‌شناسی وجودی بوده است؛پاما از آنجایی‌که اغلب آثار پی‌یت به فرانسوی بوده، در میان انسان‌شناسان و به‌ویژه انسان‌شناسان علاقه‌مند به پروژهٔ وجودی، کمتر از جکسون شناخته شده است. مطالعه این کتاب مسیرهای جدیدی را برای پربارترشدن پژوهش‌های انسان‌شناسانه پیش روی انسان‌شناسان و جامعه‌شناسان علاقه‌مند ایرانی خواهد گشود تا «تحت سیطرهٔ سرکوبگر دانشگاهی، خُرد نشوند و زندگی خاص خودشان را در متن‌های انسان‌شناختی بیابند.»