کتاب قانون و خشونت

کتاب قانون و خشونت، گزیده مقالاتی از آگامبن، اشمیت، بنیامین، تومبا، ژیژک، آرنت، رانسیر و دریدا است و نسبت میان اقتدار سیاسی، قانون و زندگی انسان را بررسی می‌کند. مسئله‌ی محوری این کتاب وضعیتی است که در آن محتوای قانون تعلیق می‌شود اما قدرت قانون همچنان بر بدن انسان حکم می‌راند. نوشته‌ها از اختلاف میان حفظ حاکمیت و امکان رهایی سیاسی آغاز می‌کنند و به پرسش‌هایی درباره‌ی حقوق بشر و شهروندی می‌رسند. نشر نی این مجموعه را با ترجمه مراد فرهادپور، امید مهرگان، صالح نجفی و همکاران منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب قانون و خشونت

کتاب قانون و خشونت مجموعه‌ای از مقالات فلسفه‌ی سیاسی است که پژوهش جورجو آگامبن درباره‌ی قدرت حاکم و حیات برهنه در مرکز مباحثش قرار دارد. مراد فرهادپور از معنای دوگانه‌ی سیاست در فارسی آغاز کرده است: فرمانروایی از یک سو و تنبیه بدن از سوی دیگر. این شروع، مسئله‌ی اصلی مجموعه را روشن می‌کند؛ قانون و خشونت صرفاً دو نیروی جدا نیستند که گاهی با یکدیگر برخورد کنند. حکومت برای حفظ اقتدار خود به انحصار خشونت نیاز دارد و خشونت نیز می‌تواند خواهان رسمیت قانونی باشد. 

مقالات، تنش درونی این رابطه را از مسیر مفاهیمی چون حاکمیت، استثنا و مرز میان درون و بیرون قانون بررسی می‌کنند. سه متن اصلی مجموعه عبارت‌اند از منطق حاکمیت از آگامبن، مفهوم امر سیاسی از اشمیت و نقد خشونت از بنیامین. نوشته‌ها متکی بر تحلیل مفاهیم، ارجاع به متون فلسفی و بررسی نمونه‌های حقوقی‌اند؛ بنابراین مطالعه‌ی مجموعه بیش از دنبال‌کردن یک بحث مقدماتی، مستلزم توجه به اصطلاحات و تفاوت استدلال‌هاست.

کتاب قانون و خشونت دیدگاه‌های نویسندگان را زیر یک پاسخ مشترک جمع نمی‌کند. اشمیت تصمیم حاکم در وضعیت استثنایی را مبنای بحث قرار می‌دهد؛ بنیامین تفاوت خشونت برسازنده‌ی قانون و خشونت حافظ قانون را پیش می‌کشد و امکان سیاستی بیرون از چرخه‌ی حاکمیت را جست‌وجو می‌کند. آگامبن از مواجهه‌ی این دو دیدگاه برای بررسی جایگاه انسانی بهره می‌گیرد که حمایت حقوقی خود را از دست داده اما همچنان گرفتار قدرت است. 

مباحث آرنت و رانسیر درباره‌ی حقوق بشر، مسئله را به نسبت انسان‌بودن و شهروندبودن گسترش می‌دهند. تحلیل دریدا از قانون و زور قانون نیز بخشی از این گفت‌وگوی نظری است. متون تکمیلی موضوعاتی مانند تکثرگرایی، نظم میان دولت‌ها، نقد حقوق بشر و مفهوم مردم را وارد بحث کرده‌اند. تجربه‌ی مطالعه‌ی مجموعه، مواجهه با اختلاف‌هایی است که معنای سیاست را فراتر از اداره‌ی دولت یا رقابت بر سر قدرت مطرح می‌کنند.

خلاصه کتاب قانون و خشونت

پرسش اصلی کتاب قانون و خشونت این است که قانون چگونه می‌تواند از طریق تعلیق خود همچنان اعمال قدرت کند. آگامبن این تناقض را در جایگاه حاکمی بررسی می‌کند که اختیار قانونیِ کنارگذاشتن قانون را دارد. وضعیت استثنایی در این برداشت، آشوبی پیش از نظم نیست؛ نتیجه‌ی تعلیق نظم است. انسان در چنین وضعیتی ممکن است حقوق خود را از دست بدهد اما از سیطره‌ی قدرت بیرون نرود. مفهوم حیات برهنه این گرفتاری را نام‌گذاری می‌کند: زندگی انسانی به موجودبودن جسمانی فروکاسته می‌شود و حمایت سیاسی از دست می‌رود. 

مباحث بنیامین پرسش از تفاوت تأسیس قانون و حفظ قانون را به این مسئله پیوند می‌دهند. بررسی حقوق بشر نیز نشان می‌دهد که ادعای حقوق همگانی در مواجهه با افراد فاقد تابعیت با چه دشواری‌هایی روبه‌رو می‌شود. دغدغه‌ی مشترک مقالات، شناخت سازوکاری است که زندگی را هم موضوع حفاظت قرار می‌دهد و هم در معرض خشونت می‌گذارد.

چرا باید کتاب قانون و خشونت را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب قانون و خشونت را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• مقایسه‌ی استدلال‌های اشمیت و بنیامین، تفاوت دفاع از حاکمیت و جست‌وجوی رهایی سیاسی را روشن می‌کند.
• تحلیل وضعیت استثنایی، ابزار مفهومی لازم برای فهم بقای قدرت هنگام تعلیق قواعد حقوقی را فراهم می‌کند.
• بحث حیات برهنه و حقوق بشر، فاصله‌ی میان برخورداری از زندگی و برخورداری از حمایت قانونی را توضیح می‌دهد.

خواندن کتاب قانون و خشونت را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

• دانشجویان فلسفه‌ی سیاسی و حقوق که به مبانی حاکمیت و حدود اقتدار دولت علاقه دارند.
• پژوهشگران حقوق بشر که مسئله‌ی تابعیت و محرومیت از حمایت قانونی را دنبال می‌کنند.
• خوانندگان آشنا با متون نظری که می‌خواهند نسبت بدن، زندگی و قدرت سیاسی را بررسی کنند.

بخشی از کتاب قانون و خشونت

«یونانیان برای بیان آن‌چه ما از کلمهٔ «زندگی» می‌فهمیم واژهٔ واحدی نداشتند. آنان از دو واژه سود می‌جستند که، هرچند قابل ردگیری به یک ریشهٔ لغوی مشترک‌اند، به لحاظ معناشناسی و ریخت‌شناسی متمایزند: zoē، که مبین واقعیت سادهٔ حضور حیات در همهٔ موجودات زنده (حیوانات، آدمیان و خدایان) بود؛ و bios، که معرف شکل یا شیوهٔ حیاتِ مناسب برای یک فرد یا یک گروه بود. هنگامی که افلاطون در رسالهٔ فیله‌بوس از سه نوع حیات یاد می‌کند و هنگامی که ارسطو در اخلاق نیکوماخوس حیات نظری فیلسوف (bios theoretikos) را از حیات مبتنی بر لذت (bios apolaustikos) و حیات سیاسی (bios politikos) متمایز می‌سازد، هیچ یک از این دو فیلسوف هرگز واژهٔ zoē را به کار نمی‌گرفت (که در زبان یونانی، به طرزی بامعنا، فاقد صیغهٔ جمع است). این امر نتیجهٔ این واقعیت ساده است که مسئلهٔ اصلی هیچ یک از این دو متفکر حیاتِ طبیعی صرف نبود، بلکه اساساً نوعی زندگی ممتاز و مشخص، شیوهٔ خاصی از زیست، بود. ارسطو مسلماً می‌تواند در مورد خداوند از zoē ariste kai aidios، یعنی حیاتی جاودان و شریف‌تر، سخن گوید (متافیزیک، ۲۸، b‌۱۰۷۲)، لیکن فقط تا آن‌جا که منظور وی تأکیدنهادن بر این حقیقت مهم باشد که حتا خدا نیز موجودی زنده است (به شیوه‌ای مشابه، ارسطو در همین زمینه، و به نحوی دقیقاً همین‌قدر بامعنا، واژهٔ zoē را برای تعریف کنش تفکر به کار می‌برد). اما سخن‌گفتن از یک zoē politike در مورد شهروندان آتن کاملاً بی‌معنا می‌بود. البته چنین نیست که گویی جهان کلاسیک هیچ آشنایی‌ای با این فکر نداشت که حیات طبیعی، یا همان zoē صرف، می‌تواند فی‌نفسه خیر باشد؛ ارسطو در قطعه‌ای از کتاب سیاست پس از ذکر این‌که غایتِ شهر زندگی برحسب امر خیر است، آگاهی خویش از این فکر را به شیوایی تام‌وتمام بیان می‌کند:

این [زندگی برحسب امر خیر]، چه برای همهٔ انسان‌ها و چه برای هر انسان خاصی، بالاترین غایت است. اما انسان‌ها برای زیستنِ صرف نیز گرد هم می‌آیند و اجتماع سیاسی را سرپا نگه می‌دارند، احتمالاً از این رو که نفس واقعیتِ زیستنْ (Kata to zēn auto monon) خود واجد بهره‌ای از خیر است. اگر شیوهٔ زندگی (Kate ton bion) متضمن دشواری عظیمی نباشد، بیشتر آدمیان آشکارا رنج بسیار را تاب می‌آورند و حیات (zoē) را رها نمی‌کنند، چنان‌که گویی این خود نوعی شادکامی و صفا [euēmeria، روز زیبا] و نوعی حلاوتِ طبیعی است (۲۳-۳۰ و b‌۱۲۷۶)»