کتاب سیاست و زیبایی شناسی

کتاب سیاست و زیبایی شناسی (Politics and Aesthetics) نوشته ژاک رانسیر و پیتر انگلمان و ترجمه اشکان صالحی است و نشر نی آن را منتشر کرده است. این کتاب از خلال دو گفت‌وگو شکل گرفته و به پیوندی پرداخته که رانسیر میان سیاست، هنر، ادراک و برابری در نظر داشته است. اثر حاضر فقط درباره‌ی هنر یا حکومت نیست؛ بلکه درباره‌ی این است که چه کسانی حق دیده‌شدن، سخن‌گفتن و حضور در جهان مشترک را پیدا می‌کنند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب سیاست و زیبایی شناسی اثر ژاک رانسیر و پیتر انگلمان

کتاب سیاست و زیبایی شناسی گفت‌وگویی فشرده و پرشاخه میان پیتر انگلمان و ژاک رانسیر است که مسیر فکری رانسیر را از فاصله‌گرفتن از آلتوسر تا شکل‌دادن به برداشت خودش از سیاست، دموکراسی، رهایی و زیبایی‌شناسی دنبال می‌کند. در این اثر با بحثی صرفاً نظری درباره‌ی هنر روبه‌رو نیستیم. رانسیر می‌کوشد نشان دهد که سیاست فقط اداره‌ی جامعه یا رقابت بر سر قدرت نیست؛ بلکه به این مربوط است که چه کسانی در جهان مشترک به حساب می‌آیند، چه صداهایی شنیده می‌شوند و چه تجربه‌هایی امکان ظهور پیدا می‌کنند. زیبایی‌شناسی هم از معنای محدودِ مربوط به زیبایی و داوری هنری فاصله می‌گیرد و به شیوه‌ای از ادراک، حس‌کردن و تقسیم‌کردن جهان بدل می‌شود.

سیاست و زیبایی شناسی از دو گفت‌وگو و یک پسگفتار تشکیل شده است. ژاک رانسیر در گفت‌وگوی نخست، از تجربه‌های فکری و تاریخی خود می‌گوید؛ از پژوهش در بایگانی‌های کارگری، توجه به نوشتارها و تجربه‌های کارگران قرن نوزدهم و از این نتیجه که رهایی فقط مطالبه‌ی اقتصادی نیست؛ بلکه تغییر در نسبت انسان با زمان، بدن، کار، زبان و خیال هم هست. کتاب حاضر در ادامه به تعریف رانسیر از دموکراسی، نقد نمایندگی، نسبت سیاست و کشمکش و تفاوت منطق سیاسی و منطق پلیسی پرداخته است.

گفت‌وگوی دوم در کتاب سیاست و زیبایی شناسی بیشتر بر مفهوم تقسیم‌بندی حسی متمرکز است. این مفهوم توضیح می‌دهد که چگونه هر نظم اجتماعی، هم‌زمان نظمی برای دیدن، شنیدن، فهمیدن و ارزش‌گذاری است. کتاب حاضر در کنار این مطالب به رژیم‌های مختلف هنر، نسبت بازنمایی و سلسله‌مراتب و امکان برابری در تجربه‌ی حسی نیز پرداخته است.

خلاصه کتاب سیاست و زیبایی شناسی

کتاب حاضر بر پایه‌ی گفت‌وگوهای پیتر انگلمان با ژاک رانسیر شکل گرفته و هسته‌ی اصلی آن توضیح چند ایده‌ی محوری در اندیشه‌ی رانسیر است. ژاک رانسیر از تجربه‌ی فاصله‌گرفتن از مارکسیسم ساختارگرا آغاز می‌کند و سپس به این می‌پردازد که سیاست زمانی شکل می‌گیرد که کسانی که معمولاً نادیده گرفته می‌شوند، خود را به‌عنوان صاحبان سخن و اندیشه مطرح کنند.

زیبایی‌شناسی در این کتاب نه به‌عنوان نظریه‌ی زیبایی، بلکه به‌عنوان نظمی از ادراک و حس‌کردن جهان تعریف شده است. کتاب حاضر نسبت این دو حوزه (سیاست و زیبایی شناسی) را از خلال بحث درباره‌ی دموکراسی، نمایندگی، رهایی، هنر، بازنمایی و تجربه‌ی مشترک بررسی می‌کند و نشان می‌دهد که نزاع سیاسی، هم‌زمان نزاعی بر سر دیدن، شنیدن و معنادادن به جهان است.

چرا باید کتاب سیاست و زیبایی شناسی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب سیاست و زیبایی شناسی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب برداشت ژاک رانسیر از سیاست را فراتر از دولت، حزب و مدیریت امور عمومی توضیح می‌دهد.
• این اثر نسبت هنر، ادراک حسی و برابری را از خلال گفت‌وگو‌های حاضر تبیین می‌کند.
• این کتاب مسیر فکری ژاک رانسیر را، از نقد آلتوسریسم تا بحث درباره‌ی دموکراسی و رهایی، دنبال کرده است.
• کتاب حاضر به درک تفاوت میان دموکراسی، نمایندگی و منطق‌های الیگارشیک کمک می‌کند.
• این اثر برای کسانی که می‌خواهند جایگاه هنر را در زندگی جمعی و کشمکش‌های اجتماعی دریابند، اطلاعات مهمی ارائه می‌کند.

خواندن کتاب سیاست و زیبایی شناسی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به فلسفه‌ی سیاسی که می‌خواهند با برداشت ژاک رانسیر از دموکراسی و سیاست آشنا شوند.
• خوانندگانی که درباره‌ی نسبت هنر، ادراک و زندگی جمعی پرسش دارند.
• دانشجویان و پژوهشگران فلسفه، علوم سیاسی، جامعه‌شناسی و مطالعات هنر که به مفاهیم نظری معاصر توجه دارند.
• کسانی که می‌خواهند نقدی متفاوت بر نمایندگی، سلسله‌مراتب و نقش نخبگان در سیاست را بخوانند.
• مخاطبانی که از متن‌های گفت‌وگویی لذت می‌برند و به‌دنبال مبحثی فشرده و جدی در باب سیاست و زیبایی شناسی هستند.

درباره ژاک رانسیر

ژاک رانسیر (Jacques Rancière) فیلسوف فرانسوی و متولد ۱۹۴۰ است که سابقه‌ی تدریس به‌عنوان استاد فلسفه در مدرسه‌ی دانش‌آموختگان اروپا در ساس فی و استادی در دانشگاه پاریس (سن دُنی) را در کارنامه دارد. او شهرت اولیه‌ی خود را مدیون مشارکت با لوئی آلتوسر، فیلسوف مارکسیست ساختارگرا، در تألیف کتاب خوانش کاپیتال (۱۹۶۸) است.

این اندیشمند در نخستین مقاله‌ی کتاب «آزادسازی تماشاگر» که نام اثر نیز از آن گرفته شده است، به مرور حیات خود و هم‌نسلانش می‌پردازد؛ نوشتاری که کشمکش میان ضرورتِ پرداختن به مبارزات طبقاتی و یاریِ کارگران از یک‌سو و نیز درک موقعیت مجزای خویش به‌عنوان پژوهشگر و مدرس را بازگو می‌کند. مواجهه‌ی ژاک رانسیر با متون تاریخی و یادداشت‌های دو کارگر که اوقات فراغت خویش را صرف شهود و کاوش‌های روشنفکرانه می‌کردند، دگرگونی و تأثیری ژرف در او پدید آورد. او پس از این تجربه بر این باور استوار شد که مرزی میان کارگر و پژوهشگر یا ناظر وجود ندارد و تنها اقدام لازم، رهاساختن کارگر از انگاره‌ها و پیش‌فرض‌هایی است که او را نادانِ مطلق می‌پندارد.

ازجمله مکتوبات ژاک رانسیر می‌توان «کلام خاموش»، «ناخودآگاه زیباشناختی» و «بلا تار، پس از پایان» را نام برد. کتاب سیاست و زیبایی شناسی (Politics and Aesthetics) نیز حاصل گفت‌وگوی ژاک رانسیر و پیتر انگلمان است.

درباره پیتر انگلمان

پیتر انگلمان (Peter Engelmann) متولد سال ۱۹۴۷ در برلین، فیلسوف، ویراستار و ناشر آثار فیلسوفان فرانسویِ پسامدرن و شالوده‌شکنی و نیز مدیر انتشارات پاساژن (Passagen Verlag) بوده است. کتاب سیاست و زیبایی شناسی (Politics and Aesthetics) نیز حاصل گفت‌وگوی ژاک رانسیر و پیتر انگلمان است.

جوایز و افتخارات نویسنده

ژاک رانسیر در سال ۲۰۲۳ از سوی Rencontres Philosophiques de Monaco و بنیاد پرنس پیر تجلیل شد. این نهادها به پاس دستاوردهای یک عمر فعالیت و مجموعه‌ی آثار او جایزه‌ی Prix de la Principauté را به این اندیشمند اهدا کردند.

بخشی از کتاب سیاست و زیبایی شناسی

«پ.ا: پس این واقعاً یک مفهوم بنیادی است!

ژ‌. ر: بله، برای من این مفهومی بنیادی است که در تقابل قرار می‌گیرد با نوع خاصی از سلسله‌مراتب مارکسیستی که در آن امر اقتصادی در پایین قرار دارد، بعد امر اجتماعی است، بالای آن امر سیاسی و نهایتاً امر عقیدتی در رأس. از جهتی امر اقتصادی، امر اجتماعی، امر سیاسی و امر عقیدتی کمیت‌هایی‌اند در یک تخصیص، در یک تقسیم‌بندی حسی. در نظریهٔ مارکسیستیِ ایدئولوژی، ایده‌ای وجود دارد حاکی از این‌که مردم سرکوب می‌شوند چون از دم‌ودستگاه اجتماعی آگاه نیستند، چون ایدئولوژی تضمین می‌کند که آن‌ها چیزها را به طرقی کاذب ببینند. پیش‌فرض این طرحواره این است که نوعی قدرت وجود دارد که خودش را فقط در هیئت یک صورت ظاهر خیالی به سوژه‌هایش نشان می‌دهد، و در نتیجه یک مولد توهمات وجود دارد. من با این موافق نیستم. قضیه این نیست که قانون سیستم وجود دارد، به علاوهٔ یک سیستم توهم که مخفی‌کنندهٔ این قانون است. انتساب مخلوقات به جایگاه‌های خاص وجود دارد. مردم خیلی خوب می‌دانند که دارند استثمار می‌شوند؛ قضیه رسیدن به آگاهی دربارهٔ این استثمار برای گریز از آن نیست. مسئله این است که آدم چطور جهان حسی‌اش و جهان ادراکی‌اش را تغییر بدهد. من در تحلیلم از مسئله‌واره‌های رهایی نشان دادم که مسئله نه صرفاً رهاندن خود از توهمات و کسب آگاهی برای تغییر وضعیت آدم، بلکه تغییر دادن جهان حسی آدم است.»