کتاب بر لبه تنهایی

کتاب بر لبه تنهایی (روایت کلان راهبرد امنیت ملی ایران) نوشته ولی نصر و ترجمه وحید عابدینی و فاطمه سادات موسوی کریمی است و  انتشارات روزنه در سال ۱۴۰۴ آن را منتشر کرده است. این کتاب با تمرکز بر کلان‌راهبرد امنیت ملی ایران، هم به شرح رویدادها می‌پردازد هم نشان می‌دهد چگونه تجربه‌های تاریخی، جنگ، مداخله‌ی خارجی و برداشت رهبران از تهدید، سیاست داخلی و خارجی جمهوری اسلامی را شکل داده‌اند. از خلال این بحث، تصویری از پیوند میان امنیت، دولت‌سازی، مقاومت و ملی‌گرایی ایرانی به دست می‌آید. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب بر لبه تنهایی اثر ولی نصر

کتاب بر لبه تنهایی، با عنوان اصلی Iran's grand strategy: a political history، نوشته‌ی ولی نصر، تلاشی است برای توضیح‌دادن منطقی امنیتی که به باور نویسنده، در چند دهه‌ی گذشته بر تصمیم‌های کلان ایران سایه انداخته است. محور اصلی کتاب این است که سیاست خارجی ایران را نمی‌توان تنها با ارجاع به ایدئولوژی توضیح داد، بلکه باید آن را در پیوند با حافظه‌ی تاریخی، تجربه‌ی جنگ، احساس آسیب‌پذیری، دغدغه‌ی بقا و تصور خاصی از عظمت ملی فهمید. نویسنده از همان آغاز، بحث را به پرسش‌هایی گره می‌زند که درباره‌ی نسبت میان امنیت، قدرت، توسعه و هزینه‌های راهبردی مطرح می‌شوند.

کتاب بر لبه تنهایی در دو بخش‌ و ۱۱ فصل، مسیر شکل‌گیری این نگاه را از دوره‌های پیش از جمهوری اسلامی تا سال‌های پس از انقلاب ۱۳۵۷ دنبال می‌کند. در فصل‌هایی مانند تاروپود تاریخ و در جست‌وجوی استقلال انقلابی، بحث از صفویه، قاجار، مشروطه، رضاشاه، محمدرضا شاه، ملی‌شدن نفت، کودتای ۱۳۳۲ و انقلاب ۱۳۵۷ تا بحران گروگان‌گیری و جنگ ایران و عراق پیش می‌رود تا نشان داده شود برداشت امروز ایران از امنیت ملی ریشه‌ای طولانی در تجربه‌های تاریخی دارد. در این مسیر، موضوع‌هایی مانند تنهایی استراتژیک ایران، مقاومت در برابر نفوذ خارجی، رابطه با آمریکا، جایگاه اسرائیل، برنامه‌ی هسته‌ای، دفاع روبه‌جلو و نسبت میان دولت و جامعه نیز به‌تدریج وارد بحث می‌شوند.

ولی نصر در این کتاب، هم تاریخ سیاسی را مرور می‌کند هم به این موضوع می‌پردازد که چگونه راهبرد امنیتی بر ساختار دولت، اقتصاد سیاسی، توازن نهادهای نظامی و غیرنظامی و حتی زبان رسمی سیاست اثر گذاشته است. یکی از نکته‌های مهم این اثر توجه به جابه‌جایی زبان مشروعیت از تأکید صرف بر هویت اسلامی به برجسته‌شدن ملی‌گرایی ایرانی در بزنگاه‌های بحرانی است. به همین دلیل، این کتاب هم برای فهم منازعات منطقه‌ای مهم است هم برای درک اینکه چرا بحث امنیت ملی در ایران تنها یک موضوع نظامی نیست و به لایه‌های عمیق‌تری از تاریخ، هویت و قدرت گره خورده است.

خلاصه کتاب بر لبه تنهایی

ولی نصر در کتاب بر لبه تنهایی، استدلال می‌کند که برای فهم رفتار منطقه‌ای و بین‌المللی ایران، باید به منطق کلان‌راهبرد امنیت ملی آن نگاه کرد؛ منطقی که از تجربه‌ی مداخله‌ی خارجی، از‌دست‌رفتن سرزمین، جنگ، انقلاب و رقابت مداوم با آمریکا شکل گرفته است. نصر نشان می‌دهد که از دوره‌ی صفویه تا دوره‌ی جمهوری اسلامی، مسئله‌ی بقا، استقلال و جلوگیری از آسیب‌پذیری بارها در مرکز تصمیم‌گیری ایرانیان قرار گرفته است. در ادامه، کتاب توضیح می‌دهد که چگونه این نگاه در جمهوری اسلامی به مفاهیمی مانند مقاومت، بازدارندگی، عمق راهبردی و دفاع روبه‌جلو رسیده و هم‌زمان بر سیاست داخلی، اقتصاد و رابطه‌ی دولت با جامعه اثر گذاشته است.

چرا باید کتاب بر لبه تنهایی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب بر لبه تنهایی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب ریشه‌های تاریخی نگاه امنیتی ایران را از دوره‌ی صفویه تا دوره‌ی جمهوری اسلامی بررسی می‌کند.
• خواننده درمی‌یابد که چرا مسئله‌ی استقلال و مداخله‌ی خارجی در سیاست ایران چنین جایگاه پررنگی دارد.
• این اثر پیوند میان سیاست خارجی، دولت‌سازی، اقتصاد سیاسی و توازن نهادهای قدرت را روشن‌تر می‌کند.
• کتاب نشان می‌دهد مفاهیمی مانند مقاومت، بازدارندگی و عمق راهبردی از چه تجربه‌ها و برداشت‌هایی بیرون آمده‌اند.
• بحث کتاب فقط به روابط خارجی محدود نمی‌ماند و اثرات راهبرد امنیتی بر جامعه و سیاست داخلی را هم بررسی می‌کند.
• خواندن این کتاب برای کسانی مناسب است که می‌خواهند مناقشه‌های امروز درباره‌ی هزینه‌ها، دستاوردها و آینده‌ی راهبرد ایران را در زمینه‌ای تحلیلی دنبال کنند.

خواندن کتاب بر لبه تنهایی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب بر لبه تنهایی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• خوانندگانی که می‌خواهند درباره‌ی ریشه‌های تاریخی امنیت ملی ایران شناخت دقیق‌تری به دست آورند.
• علاقه‌مندان به سیاست خارجی ایران و منازعات منطقه‌ای خاورمیانه.
• دانشجویان و پژوهشگران علوم سیاسی، روابط بین‌الملل و تاریخ معاصر ایران.
• مخاطبانی که می‌خواهند نسبت میان انقلاب، جنگ، دولت‌سازی و راهبرد منطقه‌ای ایران را بهتر بفهمند.
• کسانی که در پی فهم منطق درونی بحث‌هایی مانند مقاومت، بازدارندگی و استقلال در گفتمان رسمی ایران هستند.

درباره ولی نصر

ولی نصر، پژوهشگر، استاد دانشگاه و نظریه‌پرداز ایرانی‌ـ‌آمریکایی، در ۲۹ آذر ۱۳۳۹ در تهران متولد شد. او از برجسته‌ترین متخصصان مطالعات خاورمیانه، تاریخ اسلام و روابط بین‌الملل به‌ شمار می‌رود و استاد امور بین‌الملل و مطالعات خاورمیانه در مدرسه‌ی مطالعات بین‌المللی پیشرفته‌ی دانشگاه جانز هاپکینز است. نصر از سال ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۹ ریاست این دانشکده را بر عهده داشته است.

او فرزند سید حسین نصر، فیلسوف و اسلام‌شناس برجسته‌ی ایرانی، است. در ۱۶سالگی برای ادامه‌ی تحصیل به انگلستان رفت و پس از انقلاب ۱۳۵۷ به ایالات متحده مهاجرت کرد. ولی نصر مدرک کارشناسی خود را در رشته‌ی روابط بین‌الملل از دانشگاه تافتس، کارشناسی ارشد را در اقتصاد بین‌الملل و مطالعات خاورمیانه از مدرسه‌ی فلچر و دکترای علوم سیاسی را از مؤسسه‌ی فناوری ماساچوست (MIT) دریافت کرد.

او پیش از پیوستن به دانشگاه جانز هاپکینز، در دانشگاه‌های تافتس، سن‌دیگو و مدرسه‌ی عالی نیروی دریایی آمریکا تدریس کرد و پژوهشگر ارشد مراکز علمی معتبری همچون دانشگاه هاروارد و دانشگاه استنفورد بود. همچنین بین سال‌های ۲۰۰۹ تا ۲۰۱۱ به‌عنوان مشاور ارشد نماینده‌ی ویژه‌ی ایالات متحده در امور افغانستان فعالیت کرد و عضو هیئت مشورتی سیاست خارجی وزارت امور خارجه‌ی آمریکا بود.

حوزه‌ی اصلی پژوهش‌های ولی نصر سیاست خاورمیانه، روابط بین‌الملل، تاریخ اسلام و تحولات سیاسی جوامع مسلمان است. او در آثار خود بر نقش شکاف‌های مذهبی، به‌ویژه روابط میان شیعه و سنی، در سیاست خاورمیانه تأکید کرده و رشد طبقه‌ی متوسط در کشورهای اسلامی را یکی از عوامل مهم توسعه، ثبات و کاهش افراط‌گرایی دانسته است.

آثار ولی نصر درباره‌ی سیاست، اسلام‌گرایی و تحولات افغانستان، ایران، پاکستان و جهان عرب از منابع مهم مطالعات خاورمیانه به‌ شمار می‌رود و تحلیل‌ها و پیش‌بینی‌های او درباره‌ی تحولات سیاسی منطقه توجه گسترده‌ی پژوهشگران و رسانه‌ها را به خود جلب کرده است.

چه نسخه‌های دیگری از این کتاب در ایران منتشر شده است؟

این کتاب با عنوان استراتژی کلان ایران (یک تاریخ سیاسی) و با ترجمه‌ی حامد كاظم‌زاده و حسين قاجری توسط انتشارات نگارستان اندیشه منتشر شده است.

بخشی از کتاب بر لبه تنهایی

«این تنهایی استراتژیک، ریشه در آغاز شکل‌گیری دولت ایرانی در دوران صفویه دارد؛ سلسله‌ای که از ۸۸۰ تا ۱۱۱۴ خورشیدی (۱۵۰۱ تا ۱۷۳۶ میلادی) بر ایران حکومت کرد. واقعیت جغرافیایی، فرهنگی و مذهبی امروز ایران تا حد زیادی در همین دوره بنیان نهاده شد. شاهان صفوی، در شرایطی قلمرو ایران را بر ویرانه‌های خلافت عباسی بنیان نهادند که امپراتوری عثمانی در غرب و امپراتوری گورکانی در شرق در حال اوج‌گیری بودند. در این میان، آن‌ها در قلب جهان اسلام، سرزمینی برای مردم فارسی‌زبان و شیعه‌مذهب ایجاد کردند. اگرچه همه فارسی‌زبانان در قلمرو ایران نمی‌زیستند و همگی نیز شیعه نشدند، اما آن‌قدری از آن‌ها تشیع را پذیرفتند که ایران به کشوری شیعه تبدیل شود و هویتش حول محور زبان فارسی و مذهب شیعه شکل بگیرد. مرزهای زبان فارسی و تشیع لزوماً با مرزهای ایران امروزی هم‌پوشانی ندارند، اما این دو از بخش‌های جدایی‌ناپذیر هویت ملی ایران‌اند.»