کتاب راه و چاه بهروزی

کتاب راه و چاه بهروزی (The Prosperity Paradox) نوشته کلیتون ام. کریستنسن، افوسا اوجومو و کارن دیلون، به مسئله‌ی فقر، توسعه و رفاه در مقیاس ملی می‌پردازد و نشان می‌دهد چرا بسیاری از مداخلات خیرخواهانه و کمک‌های توسعه‌ای، با وجود نیت خوب، اثر پایدار ایجاد نمی‌کنند. نویسندگان با استناد به تجربه‌های میدانی، نمونه‌های تاریخی و چارچوب‌های نظری، نقش نوع خاصی از نوآوری را در ایجاد بهروزی پایدار توضیح داده‌اند. حسام غدیری پور این کتاب را به فارسی برگردانده و نشر روزنه آن را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب راه و چاه بهروزی

کتاب راه و چاه بهروزی اثری است که از دل تجربه‌های شخصی و پژوهش‌های بلندمدت کلیتون ام. کریستنسن و همکارانش، افوسا اوجومو و کارن دیلون درباره‌ی فقر و توسعه اقتصادی شکل گرفته است. 

نویسندگان از کره‌ی جنوبیِ فقیر دهه‌ی ۷۰ میلادی تا چین، آمریکا، نیجریه و کشورهای آفریقای جنوب صحرا را مرور کرده‌اند تا نشان دهند چرا برخی کشورها در چند دهه به رفاه می‌رسند و برخی دیگر، با وجود دریافت میلیاردها دلار کمک، همچنان در فقر عمیق باقی می‌مانند. در این مسیر، آن‌ها مفهوم پارادوکس بهروزی را طرح کرده‌اند؛ این ایده که تمرکز مستقیم بر نشانه‌های فقر، مثل ساخت چاه آب، مدرسه یا درمانگاه، لزوماً به رفاه پایدار منجر نمی‌شود. 

کتاب راه و چاه بهروزی در چند بخش تنظیم شده است. در بخش نخست، نویسندگان با روایت‌هایی مانند تجربه‌ی ناکام حفر چاه در نیجریه و داستان موفقیت مو ابراهیم در راه‌اندازی شبکه‌ی تلفن همراه در آفریقا، تفاوت دو رویکرد تزریق منابع و آفرینش بازار را نشان داده‌اند. در فصل‌های بعدی، ساختار انواع نوآوری تداوم‌بخش، کارایی‌بخش و بازارآفرین مورد بحث قرار گرفته و توضیح داده شده که هر کدام چه اثری بر اشتغال، فرهنگ اقتصادی و زیرساخت‌های یک کشور می‌گذارند. 

در ادامه، کتاب به این می‌پردازد که چرا تمرکز صرف بر زیرساخت‌های اجتماعی، کمک‌های خارجی و اصلاحات نهادی، بدون توجه به سازوکار خلق بازارهای جدید، اغلب به نتایج شکننده و موقتی منجر می‌شود. کلیتون ام. کریستنسن، افوسا اوجومو و کارن دیلون با استفاده از نظریه‌های اقتصادی و مدیریتی، از شومپتر تا مانکور اولسون، چارچوبی ارائه کرده‌اند که در آن نوآوری بازارآفرین محور اصلی گذار از فقر به رفاه تعریف شده است.

خلاصه کتاب راه و چاه بهروزی

کتاب راه و چاه بهروزی بر این ایده استوار است که رفاه پایدار، بیش از آن‌که از کمک‌های مستقیم و پروژه‌های رفع نشانه‌های فقر به‌ دست آید، از دل نوآوری‌هایی بیرون می‌آید که بازارهای جدید می‌آفرینند. نویسندگان با تمایز میان سه نوع نوآوری - تداوم‌بخش، کارایی‌بخش و بازارآفرین - نشان داده‌اند فقط نوع سوم است که می‌تواند همزمان شغل‌های گسترده، جریان سود پایدار و تغییر فرهنگی در یک جامعه ایجاد کند. 

کتاب با روایت‌هایی مانند تجربه‌ی شکست‌خورده‌ی حفر چاه در نیجریه و موفقیت شبکه‌ی تلفن همراه در آفریقا، توضیح می‌دهد چرا تمرکز بر عدم مصرف و نیازهای برآورده‌نشده، نقطه‌ی آغاز خلق بازارهای تازه است. در این نگاه، رفاه فرایندی تعریف شده که طی آن شمار فزاینده‌ای از مردم، به شغل درآمدزا، تحرک اجتماعی و آزادی‌های اقتصادی و سیاسی دسترسی پیدا می‌کنند؛ فرایندی که بدون نوآوری‌های بازارآفرین، حتی در حضور منابع طبیعی فراوان و کمک‌های خارجی، شکل نمی‌گیرد.

چرا باید کتاب راه و چاه بهروزی را بخوانیم؟

این کتاب تصویری متفاوت از فقر و توسعه ارائه کرده و نشان می‌دهد چرا بسیاری از پروژه‌های خیرخواهانه، با وجود هزینه‌های سنگین، پایدار نمی‌مانند. راه و چاه بهروزی با ترکیب روایت‌های میدانی، داده‌های جهانی و نظریه‌های اقتصادی، چارچوبی عملی برای تشخیص مداخلات اثرگذار از اقدامات کوتاه‌مدت پیشنهاد کرده و نگاه خواننده را از کمک‌رسانی به آفرینش بازار جابه‌جا می‌کند.

خواندن کتاب راه و چاه بهروزی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی راه و چاه بهروزی به پژوهشگران و فعالان حوزه‌ی توسعه، مدیران سازمان‌های مردم‌نهاد، سیاستگذاران عمومی، سرمایه‌گذاران و کارآفرینانی پیشنهاد می‌شود که به مسئله‌ی فقر، اشتغال، نوآوری و طراحی مداخلات اجتماعی پایدار علاقه‌مند هستند و می‌خواهند از تجربه‌های جهانی برای بازاندیشی در رویکردهای خود بهره بگیرند.

بخشی از کتاب راه و چاه بهروزی

«کودکان گرسنه در کنج خیابان‌ها. محله‌های فقیرنشین بی‌بهره از آب پاکیزه و بهداشت درخور. چشم‌انداز ناامیدکنندهٔ اشتغال در میان جمعیتی جوان و روبه‌فزونی. اغلب ما با دیدن این نشانه‌های دردناک فقر در کشورهای تهیدست سراسر جهان، دل‌آزرده و منقلب می‌شویم. بنا بر آمار بانک جهانی، هنوز بیش از ۷۵۰ میلیون نفر در فقر مطلق به‌سر‌می‌برند و با درآمدی کمتر از روزی ۱٫۹۰ دلار روزگار می‌گذرانند. همهٔ ما می‌خواهیم کمکی کرده باشیم. اما آنچه شاید در نگاه نخست بدیهی‌ترین راه‌حل این مشکلات به نظر آید، یعنی یاری مستقیم به کشورهای فقیر با سرمایه‌گذاری برای زدودن همین نشانه‌های آشکار فقر، آنچنان که بسیاری از ما انتظار داشته‌ایم کامیاب نبوده است. کافی است نگاهی به میلیاردها دلاری بیندازیم که در طی سالیان دراز صرف این معضلات شده با‌اینکه پیشرفتِ حاصل در قیاس با آن مبالغ هنگفت هزینه‌شده بسیار کند بوده و این حاکی از ایرادی در کار است. با این تلاش‌ها، شاید چند صباحی از بارِ گرانِ فقر بر دوش برخی بکاهیم، اما به‌واقع نمی‌توانیم برای ریشه‌کن کردن فقر چندان موثر باشیم.

چه می‌شد اگر از به‌گونه‌ای دیگر به این مسئله می‌نگریستیم؟ یا اینکه به جای تلاش برای نابودی نشانه‌های آشکار فقر، همت خود را بر ایجاد رفاه و بهروزی پایدار و بادوام متمرکز می‌کردیم؟ این کار شاید نیازمند رویکردی باشد درست خلاف آنچه همواره بدیهی تلقی شده‌ است؛ آنچه سبب خواهد شد فرصت‌ها را در جاهایی ببینید که کمتر انتظارش را دارید.»