کتاب آب، جنگ و صلح

کتاب آب، جنگ و صلح (Water, peace, and war) نوشته براهما چلانی و ترجمه بهنام اندیک و محمدحسین نیک سخن و تصویری ژئوپلیتیکی و چندرشته‌ای از بحران جهانی آب ارائه می‌دهد. نویسنده با تکیه‌ بر تجربه‌اش در حوزه‌ی روابط بین‌الملل، آب را نه فقط منبعی طبیعی بلکه عاملی تعیین‌کننده در امنیت، اقتصاد، مناقشات و همکاری‌های بین‌کشوری بررسی کرده است. در این اثر از نمونه‌های متعدد منطقه‌ای و جهانی برای نشان‌دادن پیوند کم‌آبی با جنگ، مهاجرت، فروپاشی دولت‌ها و تغییرات اقلیمی استفاده شده است. انتشارات روزنه این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب آب، جنگ و صلح اثر براهما چلانی

کتاب آب، جنگ و صلح (مواجهه با بحران جهانی آب) به قلم براهما چلانی با تمرکز بر پیوند میان منابع آب شیرین و صلح و امنیت جهانی نوشته شده است. نویسنده نشان داده است که چگونه آب از یک مسئله‌ی صرفاً فنی و مهندسی به موضوعی استراتژیک و ژئوپلیتیکی تبدیل شده است. کتاب حاضر توضیح می‌دهد که کمبود آب، رشد جمعیت، توسعه‌ی اقتصادی، شهرنشینی و حتی اپیدمی چاقی چگونه فشار بی‌سابقه‌ای بر رودخانه‌ها، آبخوان‌ها و دریاچه‌ها وارد و زمینه‌ی تنش‌های داخلی و بین‌المللی را فراهم کرده است.

کتاب آب، جنگ و صلح در فصل اول از «آب به‌عنوان نفت جدید» سخن می‌گوید و نشان می‌دهد چگونه رقابت بر سر منابع مشترک، از سدسازی‌های گسترده تا بهره‌برداری از آبخوان‌های فسیلی، به جنگ‌های خاموش و منازعات هیدروپلیتیک دامن زده است. در فصل‌های بعدی نقش آب در امنیت غذایی و انرژی، مفهوم آب مجازی، کالایی‌سازی آب، بازارهای آب، تهدیدهای ناشی از تغییر اقلیم و فناوری‌های تعدیل آب‌وهوا بررسی شده است.

آب، جنگ و صلح سپس به الگوهای همکاری و مناقشه در حوضه‌های آبریز فرامرزی، نمونه‌های معاهدات تقسیم آب، دکترین‌هایی مانند تخصیص پیشین و ظهور «برتری آبی» برخی قدرت‌های منطقه‌ای می‌پردازد. در بخش پایانی بر ضرورت شکل‌گیری هنجارها و نهادهای بین‌المللی مؤثر برای مدیریت آب‌های مشترک، ارتقای بهره‌وری آب، پیوند امنیت آبی با حقوق بشر و توسعه‌ی انسانی و نیز نقش دیپلماسی آبی در پیشگیری از جنگ‌های آتی تأکید شده است.

پیوست‌های این اثر اطلاعاتی درباره‌ی کنوانسیون‌ها، اسناد حقوقی و توافق‌نامه‌های موجود بر سر آب‌های فرامرزی ارائه می‌دهند.

خلاصه کتاب آب، جنگ و صلح

بحران جهانی آب فقط مسئله‌ی کمبود فیزیکی نیست؛ بلکه ترکیبی از مصرف بی‌رویه، آلودگی، رشد جمعیت، توسعه‌ی ناپایدار و ساختارهای حقوقی و سیاسی ناکارآمد است. نویسنده توضیح می‌دهد که چگونه تنش آبی، امنیت غذایی، تولید انرژی، مهاجرت، افراط‌گرایی و فروپاشی دولت‌ها را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد و چرا آب در بسیاری از مناطق به منبعی استراتژیک‌تر از نفت تبدیل شده است.

کتاب آب، جنگ و صلح در ادامه به این می‌پردازد که رقابت بر سر رودخانه‌ها و آبخوان‌های مشترک چگونه می‌تواند به جنگ‌های خاموش، فشارهای دیپلماتیک، مسابقه‌ی سدسازی و استفاده از آب به‌عنوان سلاح سیاسی منجر شود. همزمان امکان‌های همکاری، شکل‌گیری نهادهای حوضه‌ای، بهبود بهره‌وری آب، بازچرخانی، شیرین‌سازی و تنظیم قواعد عادلانه‌ی تقسیم آب به‌عنوان راه‌هایی برای کاهش ریسک مناقشه و تقویت صلح منطقه‌ای طرح شده است.

چرا باید کتاب آب، جنگ و صلح را بخوانیم؟

کتاب آب، جنگ و صلح تصویری یکپارچه از رابطه‌ی آب با امنیت، اقتصاد، سیاست و محیط‌زیست ارائه و نشان می‌دهد چگونه کم‌آبی می‌تواند به جنگ، مهاجرت و بی‌ثباتی منجر شود. خواندن این کتاب کمک می‌کند نقش آب در امنیت غذایی و انرژی، مناقشات مرزی، حقوق بشر و توسعه‌ی پایدار در مقیاس جهانی و منطقه‌ای بهتر فهمیده شود.

خواندن کتاب آب، جنگ و صلح را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب آب، جنگ و صلح به پژوهشگران و دانشجویان حوزه‌های آب، محیط‌زیست، روابط بین‌الملل، مطالعات امنیتی و توسعه پیشنهاد می‌شود. همچنین این اثر به سیاست‌گذاران، فعالان مدنی، روزنامه‌نگاران حوزه‌ی انرژی و محیط‌زیست و همه‌ی کسانی پیشنهاد می‌شود که به پیامدهای ژئوپلیتیکی کم‌آبی و مدیریت منابع مشترک علاقه‌مند هستند.

درباره براهما چلانی

براهما چلانی (Brahma Chellaney)، متولد ۱۸ ژانویه‌ی ۱۹۶۲ در دهلی نو، از شناخته‌شده‌ترین استراتژیست‌های حوزه‌ی روابط بین‌الملل، استاد مطالعات راهبردی، نویسنده و تحلیل‌گر مسائل ژئوپلیتیک هند به شمار می‌آید. او مدرک کارشناسی (Honours) را از کالج هندو وابسته به دانشگاه دهلی دریافت کرد و سپس کارشناسی‌ارشد خود را در Delhi School of Economics به پایان رساند. این نویسنده دارای مدرک دکتری مطالعات بین‌الملل از دانشگاه جواهر لعل نهرو است.

فعالیت حرفه‌ای براهما چلانی طیف گسترده‌ای از مسئولیت‌های علمی، پژوهشی و سیاست‌گذاری را در بر می‌گیرد. او استاد مطالعات راهبردی بوده و به‌عنوان پژوهشگر و همکار علمی با نهادهای گوناگونی در اروپا همکاری داشته است. براهما چلانی در عرصه‌ی سیاست‌گذاری نیز نقش مهمی ایفا کرده و از اعضای هیئت مشورتی امنیت ملی هند بوده است؛ نهادی که او در آن مسئولیت هدایت گروه امنیت خارجی را بر عهده داشت. همچنین از او به‌عنوان یکی از کارشناسان مستقلی یاد شده است که در تدوین پیش‌نویس دکترین هسته‌ای هند مشارکت داشته‌اند؛ سندی که در سال ۱۹۹۹ به‌صورت عمومی منتشر شد.

براهما چلانی علاوه‌بر فعالیت‌های دولتی، در دانشگاه‌ها و مؤسسات پژوهشی معتبر سمت‌های پژوهشی و علمی داشته است. او نویسنده‌ی چندن کتاب در حوزه‌ی سیاست جهانی و روابط بین‌الملل است. از مهم‌ترین آثار او می‌توان به کتاب آب، جنگ و صلح (Water, peace, and war: confronting the global water crisis) اشاره کرد. یکی از شناخته‌شده‌ترین ایده‌های این پژوهشگر در ادبیات سیاسی معاصر، طرح اصطلاح «دیپلماسی تله‌بدهی» (Debt-Trap Diplomacy) است؛ مفهومی که او برای توصیف بهره‌برداری ژئوپلیتیکی دولت چین از بدهی کشورهای کوچک مطرح کرد و در تحلیل وضعیت بندر هامبانتوتا در سریلانکا به کار برد. این ایده بازتاب گسترده‌ای در محافل سیاسی و دانشگاهی جهان داشت و به یکی از مباحث مهم در بررسی سیاست خارجی چین تبدیل شد؛ البته برخی پژوهشگران با آن مخالفت کرده‌اند.

براهما چلانی به‌عنوان ستون‌نویس و مفسر سیاسی نیز فعالیت گسترده‌ای داشته و مقالاتش در نشریات و روزنامه‌های مهم بین‌المللی منتشر شده است. او بارها در شبکه‌های خبری جهانی ازجمله CNN و BBC حضور یافته و دیدگاه‌های خود را درباره‌ی مسائل راهبردی و ژئوپلیتیکی جهان مطرح کرده است. کتاب «آب؛ میدان نبرد جدید آسیا» (Water: Asia's New Battleground) اثر دیگری به قلم اوست.

جوایز و افتخارات نویسنده

کتاب «آب؛ میدان نبرد جدید آسیا» (Water: Asia's New Battleground) به قلم براهما چلانی موفق شد جایزه‌ی معتبر برنارد شوارتز را از Asia Society دریافت کند؛ جایزه‌ای که به آثار برجسته در زمینه‌ی شناخت مسائل معاصر آسیا تعلق می‌گیرد.

بخشی از کتاب آب، جنگ و صلح

«همیاری یا رقابت بین استان‌ها یا کشورهای بالادست و پایین‌دست بر سر منابع رودخانه‌ها، دریاچه‌ها و آبخوان‌های مشترک اساساً بر تخصیص، توزیع، انحراف، کیفیت و مدیریت متمرکز شده است. سد و دیگر پروژه‌های آبی، آلودگی، لای گرفتن بیش از حد رودخانه، بهره‌برداری بیش از حدِ ملموس از منابع و به‌اشتراک‌گذاری آب نیز اغلب در مرکز مناقشات داخلی و بین‌کشوری قرار دارند. در حال حاضر چندین منطقه به میزان زیادی در معرض قرارگیری در وضعیت بحرانی بر سر آب بین استان‌ها و کشورها قرار دارند. همان‌طور که بان کی مون، رئیس اسبق سازمان ملل هشدار داده است «منابع آب شیرین کم شده» و همان گونه در مسئله نفت رخ داده «مشکلات ناشی از فقدان یک منبع حیاتی به خارج از مرزها کشیده می‌شوند.»

تقاضای به سرعت فزاینده دنیا را در نقطهٔ عطف کمبودهای شدید آب قرار داده است. آن‌گونه که ما زندگی را می‌شناسیم همان‌طور که موتور بدون سوخت کافی از کار باز می‌ایستد، زندگی نیز بدون از یک حداقل مورد نیازی از آب مختل خواهد شد؛ نه‌تنها توالت‌ها و فلاش‌تانک‌ها بلکه تولیدات صنعتی نیز از کار باز خواهند ایستاد، محصولات کشاورزی پژمرده شده و از بین می‌روند، آتش‌ها غیرقابل‌کنترل خواهند شد، بیماری‌های همه‌گیر گسترش خواهند یافت و مردمِ تشنه قانون را به دست خواهند گرفت. در حال حاضر بحران آبی بیش از نیمی از دنیا را تسخیر کرده و با تشدید و گسترش این بحران به نقاط بیشتری خطر مناقشات خشونت‌بار یا بی‌ثباتی افزایش خواهد یافت.»