کتاب یک قرن صندوق بازنشستگی کشوری؛ مرور اسناد تاریخی

کتاب یک قرن صندوق بازنشستگی کشوری؛ مرور اسناد تاریخی نوشته‌ی بهروز طیرانی روایتی مستند از شکل‌گیری و تحول نظام بازنشستگی کارکنان دولت در ایران است. مؤسسه راهبردهای بازنشستگی صبا این پژوهش را سفارش داده و نشر روزنه آن را منتشر کرده است. نویسنده با تکیه‌بر اسناد آرشیوی، قوانین، مصوبات و صورت‌جلسات مجالس قانون‌گذاری، مسیر گذار از قانون وظایف ۱۲۸۷ تا تأسیس صندوق بازنشستگی کشوری و سپس گسترش صندوق‌ها و سازمان‌های موازی را دنبال کرده است. تمرکز اصلی بر تاریخ اداری، حقوقی و نهادی بازنشستگی کشوری است و متن کتاب مکمل لوح فشرده‌ای از بیش از ۱۱۰۰ سند تاریخی به‌شمار می‌آید. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب یک قرن صندوق بازنشستگی کشوری؛ مرور اسناد تاریخی

کتاب یک قرن صندوق بازنشستگی کشوری؛ مرور اسناد تاریخی با تمرکز بر پژوهش‌های بهروز طیرانی، تاریخ شکل‌گیری و تحول نهادهای بازنشستگی در ایران بعد از مشروطه را بازسازی کرده است. متن کتاب بر پایه‌ی طرحی دو بخشی شکل گرفته: گردآوری و بازخوانی اسناد منتشرشده و منتشرنشده در آرشیو ملی و مراکز رسمی، و سپس تدوین روایتی تحلیلی از سیر تقاعد و بازنشستگی تا تأسیس صندوق بازنشستگی کشوری و تحولات بعدی آن. در کتاب یک قرن صندوق بازنشستگی کشوری؛ مرور اسناد تاریخی ابتدا پیشگفتار مؤسسه راهبردهای بازنشستگی صبا، دشواری‌های مستندسازی در ایران و کمبود طبقه‌بندی اسناد را شرح داده است. سپس در مقدمه، مسیر پژوهش، انواع اسناد، مراکز نگهداری، مشکلات دسترسی، کیفیت اسکن‌ها و حجم اسناد (بیش از ده‌هزار سند و انتخاب حدود ۱۱۰۰ سند) توضیح داده شده است. ساختار محتوایی کتاب شامل یک مقدمه تاریخی درباره تأثیر انقلاب مشروطه بر نظام اداری و حقوق مستخدمان، و دو فصل اصلی است. در ادامه کتاب یک قرن صندوق بازنشستگی کشوری؛ مرور اسناد تاریخی فصل اول را به تحولات ساختاری و تشکیلاتی اختصاص داده است: از قانون وظایف ۱۲۸۷ و قانون استخدام کشوری ۱۳۰۱ تا ایجاد دایره و اداره تقاعد در وزارت مالیه، تبدیل آن به اداره بازنشستگی، ارتقا و تنزل‌های پیاپی، و درنهایت تأسیس صندوق بازنشستگی کشوری و انتقال آن میان وزارت دارایی، سازمان امور اداری و استخدامی، سازمان مدیریت و وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی. فصل دوم به تغییرات قوانین و مقررات بازنشستگی در چهار دوره زمانی ۱۳۰۱–۱۳۱۷، ۱۳۱۷–۱۳۴۵، ۱۳۴۵–۱۳۵۷ و ۱۳۵۷ تاکنون پرداخته است. در بخش پایانی کتاب یک قرن صندوق بازنشستگی کشوری؛ مرور اسناد تاریخی نویسنده ضمن مرور قوانین، مصوبات، آرای دیوان عدالت اداری و صورت مذاکرات مجالس، شبکه‌ای از صندوق‌های بازنشستگی موجود در ایران را معرفی کرده است؛ از سازمان تأمین اجتماعی و سازمان تأمین اجتماعی نیروهای مسلح تا صندوق‌های اختصاصی بانک‌ها، شهرداری تهران، صداوسیما، نفت، فولاد، وکلا، بنادر، آینده‌ساز، وزارت اطلاعات و صندوق بیمه اجتماعی کشاورزان، روستاییان و عشایر. متن کتاب پیوند میان تحولات حقوقی، ساختار اداری و جایگاه هر صندوق در نظام رفاه و تأمین اجتماعی را نشان داده است.

خلاصه کتاب یک قرن صندوق بازنشستگی کشوری؛ مرور اسناد تاریخی

کتاب یک قرن صندوق بازنشستگی کشوری؛ مرور اسناد تاریخی مسیر شکل‌گیری مفهوم تقاعد و بازنشستگی نوین در ایران را از دل اسناد و قوانین پی‌گیری کرده است. روایت از انقلاب مشروطه و قانون وظایف ۱۲۸۷ آغاز شده، به قانون استخدام کشوری ۱۳۰۱ و فصل تقاعد آن می‌رسد و سپس ایجاد دایره و مؤسسه تقاعد در وزارت مالیه، تبدیل آن به اداره تقاعد کشوری و بعد اداره بازنشستگی را دنبال کرده است. در کتاب یک قرن صندوق بازنشستگی کشوری؛ مرور اسناد تاریخی چهار دوره‌ی اصلی تحول ساختاری و قانونی بازنشستگی کشوری ترسیم شده است: ۱۳۰۱–۱۳۱۷، ۱۳۱۷–۱۳۴۵، ۱۳۴۵–۱۳۵۷ و ۱۳۵۷ تاکنون. نویسنده در هر دوره، هم تغییر جایگاه سازمانی اداره و صندوق بازنشستگی را شرح داده و هم اصلاحات قانونی در سن و سابقه بازنشستگی، نحوه محاسبه مستمری، کسور بازنشستگی و تفکیک صندوق‌های خاص را نشان داده است. بخش پایانی کتاب به معرفی و تبیین جایگاه صندوق‌های متعدد بازنشستگی و بیمه‌ای در کنار صندوق بازنشستگی کشوری اختصاص یافته است.

چرا باید کتاب یک قرن صندوق بازنشستگی کشوری؛ مرور اسناد تاریخی را بخوانیم؟

این اثر تصویری مستند و جزئی‌نگر از تاریخ اداری و حقوقی بازنشستگی در ایران ارائه کرده است. خواندن کتاب یک قرن صندوق بازنشستگی کشوری؛ مرور اسناد تاریخی امکان مقایسه دوره‌های مختلف قانون‌گذاری، شناخت ریشه‌های نهادی مشکلات امروز صندوق‌ها و درک شبکه پیچیده صندوق‌های بازنشستگی و بیمه‌ای را فراهم می‌کند و برای تحلیل سیاست‌های رفاهی معاصر زمینه‌ای تاریخی می‌سازد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه کتاب یک قرن صندوق بازنشستگی کشوری؛ مرور اسناد تاریخی به پژوهشگران تاریخ معاصر ایران، دانشجویان مدیریت دولتی، رفاه و تأمین اجتماعی، حقوق اداری و اقتصاد عمومی پیشنهاد می‌شود. همچنین مدیران و کارشناسان صندوق‌های بازنشستگی و سیاست‌گذاران حوزه رفاه که به‌دنبال شناخت ریشه‌های تاریخی وضعیت کنونی هستند می‌توانند از آن بهره ببرند.

بخشی از کتاب یک قرن صندوق بازنشستگی کشوری؛ مرور اسناد تاریخی

«در جامعه‌ای که چندان که باید و آنچنان که شاید توجهی به مستندسازی و صیانت از اسناد و شواهد تاریخی ندارد، انجام پژوهش‌های تاریخی و شناسایی سیر تکامل نهادهای مختلف با چالشی بس دشوار و پیچیده مواجه است. در این چارچوب داوری درباره راه طی شده در تأسیس و اداره نهادهای بازنشستگی در ایران نیز با نقصانی جدی در تمهید و تدارک اسناد و شواهد مواجه است. روشن و بدیهی است که چنین شرایطی، انجام پژوهش‌های علمی و داوری‌های عالمانه را به چالش می‌کشد که پیامدی جز غفلت از یادگیری جمعی و دشوار شدن بازخوانی‌های تاریخی به قصد یادگیری در پی ندارد. آنچه پیش رو دارید نتیجه طرحی است که به سفارش مؤسسه راهبردهای بازنشستگی صبا (نهاد پژوهشی صندوق بازنشستگی کشوری) توسط پژوهشگر نام‌آشنای حوزه تاریخ معاصر جناب آقای بهروز طیرانی به انجام رسیده است. هدف این پژوهش گردآوری و مستندسازی مراحل و انجام تقاعد یا همان بازنشستگی کارکنان دولت از ابتدای تصویب قانون تقاعد تا زمان تأسیس صندوق بازنشستگی کشوری است. در این طرح ضمن گردآوری قوانین و مقررات، سیر و روند این تغییرات در دو زمینه قوانین و نهادهای مربوط، بررسی و گردآوری شده است. همچنین با انجام این پژوهش، برخی اسناد و شواهدی تاریخی از ایجاد و یا سازوکارهای مرتبط با حوزه بازنشستگی برای ثبت مراحل تاریخی آغاز روند در ایران نیز پیگیری شده است. نتیجه تلاش پژوهشگر گرامی در دو بخش تنظیم و ارائه شده است. ثمره پیگیری و گردآوری اسناد تاریخی (بخش نخست) در لوح فشرده پیوست ارائه شده است و علاقه‌مندان می‌توانند با مراجعه به اسناد گردآوری شده، زمینه مطالعات تکمیلی را فراهم آورند. در بخش دوم که متن کتاب حاضر است، نویسنده تحولات تاریخی نظام بازنشستگی کشور را مرور کرده است. بدیهی است در تنظیم این بخش، یافته‌های بخش نخست تعیین‌کننده چارچوب بحث بوده و با اتکا به اسناد شناسایی شده، تنظیم شده است.»