کتاب یک قرن صندوق بازنشستگی کشوری؛ مرور اسناد تاریخی

کتاب یک قرن صندوق بازنشستگی کشوری: مرور اسناد تاریخی، نوشته بهروز طیرانی، روایتی مستند از شکل‌گیری و تحول نظام بازنشستگی کارکنان دولت در ایران است. مؤسسه‌ی راهبردهای بازنشستگی صبا این پژوهش را سفارش داده و نشر روزنه در سال ۱۴۰۴ آن را منتشر کرده است. نویسنده باتکیه‌بر اسناد آرشیوی، قوانین، مصوبات و صورت‌جلسات مجالس قانون‌گذاری، مسیر گذار از قانون وظایف ۱۲۸۷ تا تأسیس صندوق بازنشستگی کشوری و سپس گسترش صندوق‌ها و سازمان‌های موازی را دنبال کرده است. تمرکز اصلی اثر بر تاریخ اداری، حقوقی و نهادی صندوق بازنشستگی کشوری است و کتاب مکمل لوح فشرده‌ای از بیش از ۱۱۰۰ سند تاریخی به‌ شمار می‌آید. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب یک قرن صندوق بازنشستگی کشوری: مرور اسناد تاریخی

کتاب یک قرن صندوق بازنشستگی کشوری: مرور اسناد تاریخی، با تمرکز بر پژوهش‌های بهروز طیرانی، تاریخ شکل‌گیری و تحول نهادهای بازنشستگی در ایران بعد از مشروطه را بازگو کرده است. کتاب بر پایه‌ی طرحی دوبخشی شکل گرفته: گردآوری و بازخوانی اسناد منتشرشده و منتشرنشده در آرشیو ملی و مراکز رسمی و تدوین روایتی تحلیلی از سیر تقاعد و بازنشستگی تا تأسیس صندوق بازنشستگی کشوری و تحولات بعدی آن.

مؤسسه‌ی راهبردهای بازنشستگی صبا در پیش‌گفتار کتاب، دشواری‌های مستندسازی در ایران و کمبود طبقه‌بندی اسناد را شرح داده است. سپس در مقدمه، مسیر پژوهش، انواع اسناد، مراکز نگهداری، مشکلات دسترسی، کیفیت اسکن‌ها و حجم اسناد (بیش از ۱۰ هزار سند و انتخاب حدود ۱۱۰۰ سند) توضیح داده شده است.

کتاب شامل یک مقدمه‌ی تاریخی درباره‌ی تأثیر انقلاب مشروطه بر نظام اداری و حقوق مستخدمان و دو فصل اصلی است. بهروز طیرانی فصل اول را به تحولات ساختاری و تشکیلاتی اختصاص داده است. فصل دوم نیز به تغییرات قوانین و مقررات بازنشستگی در چهار دوره‌ی زمانی ۱۳۰۱‌ـ‌۱۳۱۷، ۱۳۱۷‌ـ۱۳۴۵، ۱۳۴۵‌ـ۱۳۵۷ و ۱۳۵۷ تا کنون پرداخته است.

بهروز طیرانی در بخش پایانی کتاب یک قرن صندوق بازنشستگی کشوری، ضمن مرور قوانین، مصوبات، آرای دیوان عدالت اداری و صورت مذاکرات مجالس، شبکه‌ای از صندوق‌های بازنشستگی موجود در ایران را معرفی کرده است؛ از سازمان تأمین اجتماعی و سازمان تأمین اجتماعی نیروهای مسلح تا صندوق‌های اختصاصی بانک‌ها، شهرداری تهران، صداوسیما، نفت، فولاد، وکلا، بنادر، آینده‌ساز، وزارت اطلاعات و صندوق بیمه‌ی اجتماعی کشاورزان، روستاییان و عشایر. این کتاب پیوند میان تحولات حقوقی، ساختار اداری و جایگاه هر صندوق در نظام رفاه و تأمین اجتماعی را نشان داده است.

خلاصه کتاب یک قرن صندوق بازنشستگی کشوری: مرور اسناد تاریخی

کتاب یک قرن صندوق بازنشستگی کشوری: مرور اسناد تاریخی مسیر شکل‌گیری مفهوم تقاعد و بازنشستگی نوین در ایران را از خلال اسناد و قوانین دنبال کرده است. کتاب از انقلاب مشروطه و قانون وظایف ۱۲۸۷ آغاز می‌شود، به قانون استخدام کشوری ۱۳۰۱ و فصل تقاعد آن می‌رسد و سپس ایجاد دایره و مؤسسه‌ی تقاعد در وزارت مالیه، تبدیل آن به اداره‌ی تقاعد کشوری و بعد اداره‌ی بازنشستگی را دنبال می‌کند.

در این کتاب، چهار دوره‌ی اصلی تحول ساختاری و قانونی بازنشستگی کشوری ترسیم شده است و بهروز طیرانی در هر دوره، هم تغییر جایگاه سازمانی اداره و صندوق بازنشستگی را شرح داده هم اصلاحات قانونی در سن و سابقه‌ی بازنشستگی، نحوه‌ی محاسبه‌ی مستمری، کسور بازنشستگی و تفکیک صندوق‌های خاص را نشان داده است. بخش پایانی کتاب نیز به معرفی و تبیین جایگاه صندوق‌های متعدد بازنشستگی و بیمه‌ای در کنار صندوق بازنشستگی کشوری اختصاص یافته است.

چرا باید کتاب یک قرن صندوق بازنشستگی کشور: مرور اسناد تاریخی را بخوانیم؟

این اثر تصویری مستند و جزئی‌نگر از تاریخ اداری و حقوقی بازنشستگی در ایران ارائه می‌کند. خواندن این کتاب امکان مقایسه‌ی دوره‌های مختلف قانون‌گذاری، شناخت ریشه‌های نهادی مشکلات امروز صندوق‌ها و درک شبکه‌ی پیچیده‌ی صندوق‌های بازنشستگی و بیمه‌ای را فراهم می‌کند و برای تحلیل سیاست‌های رفاهی معاصر، زمینه‌ای تاریخی می‌سازد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی کتاب یک قرن صندوق بازنشستگی کشوری؛ مرور اسناد تاریخی به پژوهشگران تاریخ معاصر ایران، دانشجویان مدیریت دولتی، رفاه و تأمین اجتماعی، حقوق اداری و اقتصاد عمومی پیشنهاد می‌شود. همچنین مدیران و کارشناسان صندوق‌های بازنشستگی و سیاست‌گذاران حوزه‌ی رفاه که به‌دنبال شناخت ریشه‌های تاریخی وضعیت کنونی هستند، می‌توانند از مطالب این کتاب بهره ببرند.

درباره بهروز طیرانی

بهروز طیرانی، متولد ۱۳۳۸ در تهران، روزنامه‌نگار، پژوهشگر تاریخ معاصر ایران و از چهره‌های شناخته‌شده‌ی جریان ملی‌ـ‌مذهبی است. او تحصیلات خود را در رشته‌ی تاریخ در دانشگاه تهران به پایان رساند و از اوایل دهه‌ی ۱۳۶۰ فعالیت حرفه‌ای خود را در روزنامه‌ی اطلاعات آغاز کرد.

طیرانی در کنار فعالیت‌های مطبوعاتی، مسئولیت‌های مختلفی در حوزه‌ی اسناد و پژوهش بر عهده داشته و مدتی به‌عنوان معاون سازمان اسناد و آرشیو ملی ایران فعالیت کرده است. او از سال ۱۳۷۲ نیز مدیریت آرشیو روزنامه‌ی اطلاعات را بر عهده گرفت. همکاری مستمر با نشریات گوناگون، به‌ویژه ایران فردا و چشم‌انداز ایران، از دیگر فعالیت‌های رسانه‌ای او به‌ شمار می‌رود.

او در دهه‌ی ۱۳۸۰ همراه با جمعی از همفکران خود شرکت پژوهشی نواندیش را تأسیس کرد. بخشی از فعالیت‌های این مجموعه به پژوهش درباره‌ی تاریخ و تحولات نظام تأمین اجتماعی در ایران اختصاص داشت.

طیرانی در طول سال‌ها فعالیت خود، بیش از ۲۰ کتاب و صدها مقاله در زمینه‌ی تاریخ معاصر، تحولات سیاسی و احزاب ایران منتشر کرده است. کتاب تاریخ احزاب سیاسی در ایران از شناخته‌شده‌ترین آثار اوست و از منابع مهم برای مطالعه‌ی تاریخ احزاب و جریان‌های سیاسی ایران به‌ شمار می‌آید.

بخشی از کتاب یک قرن صندوق بازنشستگی کشوری: مرور اسناد تاریخی

«در میان اسناد منتقل‌شده به سازمان اسناد، دو دسته اسناد و مدارک در رابطه با موضوع این پژوهش موجود است. نخست اسناد و مدارکی که از سازمان بازنشستگی بعد از گذشت سی سال از زمان تولید به آرشیو ملی کشور منتقل شده‌اند. این اسناد براساس قانون «حفظ منشأ اولیه اسناد»، ذیل عنوان «اسناد سازمان بازنشستگی» به آرشیو ملی کشور منتقل شده‌اند؛ اما این اسناد به‌جز اسناد سازمان بازنشستگی کشوری نمایندگی یزد که طبقه‌بندی شده‌اند و عموماً به امور بازنشستگی کارکنان ادارات آن استان مربوط می‌شوند، مابقی طبقه‌بندی نشده و درنتیجه قابل‌بازیابی و استفاده نیستند.

دستهٔ دوم اسناد و مدارک تقاعد و بازنشستگی، آن گروه از اسناد را تشکیل می‌دهند که از سایر ادارات و دستگاه‌های دولتی مشمول قانون، واجد ارزش حفظ و نگهداری اسناد تشخیص داده‌شده و به سازمان اسناد ملی تحویل و در آرشیو ملی کشور نگهداری می‌شوند.»