کتاب رفتار جانوران

کتاب رفتار جانوران (Animal behaviour : a very short introduction) نوشته تریسترام د. ویات و ترجمه امید میرشمسی، مروری فشرده و علمی بر دنیای شگفت‌انگیز رفتار جانوری است. نویسنده از ریشه‌های تاریخی مشاهده‌ی جانوران تا شکل‌گیری رفتارشناسی مدرن و از عصب‌رفتارشناسی تا بوم‌شناسی رفتار را در قالب متنی کوتاه و متمرکز کنار هم قرار داده است. نشر مازیار این کتاب را منتشر کرده است. متن فارسی با مقدمه‌ی مفصل مترجم، خواننده را با زمینه‌ی تاریخی و مفهومی این رشته آشنا می‌کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب رفتار جانوران اثر تریسترام د. ویات

کتاب رفتار جانوران (مقدمه‌ای بسیار کوتاه) با تمرکز بر مبانی رفتارشناسی، تصویری فشرده از این حوزه و از نخستین مشاهدات انسانی تا پژوهش‌های امروزی ارائه می‌دهد. تریسترام د. ویات رفتار را راه اصلی تعامل جانور با محیط معرفی کرده است؛ از پرواز درجا‌ی مرغ مگس‌خوار و استتار اختاپوس تا نگهبانی میرکت‌ها در کالاهاری. همچنین مترجم در مقدمه‌ای مفصل، تاریخچه‌ی رفتارشناسی را از رفتارگرایی آزمایشگاهی تا اتولوژی میدانی و از کارهای لورنز، تینبرگن و فون فریش تا ادغام با بوم‌شناسی و علوم اعصاب دنبال کرده است.

رفتار جانوران در هشت فصل، مسیر نسبتاً منظمی را طی کرده است. این اثر از پرسش «جانوران چرا و چگونه رفتار می‌کنند؟» و چهار سؤال تینبرگن به سازوکارهای عصبی و حسی در فصل «حس‌کردن و پاسخ‌دادن» می‌رسد؛ سپس در فصل «رفتار چگونه تکوین می‌یابد؟» به نقش ژن‌ها، محیط، نقش‌پذیری، اپی‌ژنتیک و تعیین جنسیت می‌پردازد. در بخش‌های بعدی یادگیری، فرهنگ جانوران، هورمون‌ها، انگل‌ها و نمونه‌های دقیق میدانی مانند زنبورهای عسل، ملخ‌های صحرایی، ماهیان سیکلید و پرندگان آوازخوان بررسی شده است.

کتاب رفتار جانوران با مثال‌های متنوع از حشرات، پرندگان، پستانداران، بی‌مهرگان دریایی و حتی دایناسورها نشان داده است که چگونه می‌توان یک رفتار را هم‌زمان از منظر کارکرد، تکوین، سازوکار و فرگشت دید. حضور نمودارها، شکل‌ها و ارجاع به پژوهش‌های روزآمد، این کتاب را به مدخلی موجز برای آشنایی با زیست‌شناسی رفتار تبدیل کرده است.

خلاصه کتاب رفتار جانوران

برای فهم هر رفتار باید چهار جنبه‌ی آن بررسی شود؛ کارکرد، تکوین فردی، سازوکارهای عصبی‌ـ‌هورمونی و تاریخ فرگشتی. نویسنده با این چارچوب نمونه‌هایی مانند نگهبانی میرکت‌ها، رقص زنبور عسل، فرار شب‌پره از خفاش، نقش‌پذیری غازها، خاموش‌شدن آواز جیرجیرک‌ها در برابر مگس انگلی و تغییر نقش در زنبورهای عسل را تحلیل کرده است. کتاب حاضر در فصل‌های میانی نشان داده است که چگونه ژن‌ها، فاکتورهای رونویسی و تنظیم بیان ژن با محیط اجتماعی و فیزیکی ترکیب می‌شوند تا رفتار شکل بگیرد؛ از ژن foraging در مگس سرکه تا FOXP2 در پرندگان آوازخوان. اثر سپس به یادگیری، حافظه، فرهنگ جانوران و نقش تجربه در کنار غرایز پرداخته است. همچنین در سراسر این کتاب مثال‌هایی دقیق از عصب‌رفتارشناسی، هورمون‌ها، دستکاری انگل‌ها و شکل‌پذیری فنوتیپی، پیام اصلی اثر را تقویت کرده است؛ اینکه رفتار جانوران حاصل برهم‌کنش پویا میان ژن، مغز، بدن، محیط و تاریخ فرگشتی است.

چرا باید کتاب رفتار جانوران را بخوانیم؟

رفتار جانوران امکان آشنایی فشرده با مهم‌ترین ایده‌ها و نمونه‌های کلاسیک رفتارشناسی را فراهم کرده است؛ از چهار سؤال تینبرگن تا ژن‌های رفتار و فرهنگ جانوران. این کتاب نشان می‌دهد چگونه می‌توان از یک مشاهده‌ی ساده‌ی میدانی به پرسش‌هایی عمیق درباره‌ی مغز، ژن، فرگشت و بوم‌شناسی رسید و نگاه علمی به دنیای جانوران را شکل داد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به دانشجویان و علاقه‌مندان به زیست‌شناسی، بوم‌شناسی، علوم اعصاب و روان‌شناسی حیوانی پیشنهاد می‌شود. همچنین این اثر به کسانی پیشنهاد می‌شود که کنجکاوند بدانند پشت رفتارهای روزمره‌ی جانوران، چه سازوکارهای عصبی و ژنتیکی و فرگشتی نهفته است.

درباره تریسترام د. ویات

تریسترام د. ویات (Tristram D. Wyatt) زاده‌ی سال ۱۹۵۶‏ میلادی، نویسنده‌ی کتاب رفتار جانوران (Animal behaviour : a very short introduction)، زیست‌شناسی تکاملی و نویسنده‌ی برجسته‌ی بریتانیایی است. او به‌عنوان پژوهشگر ارشد در گروه تحقیقاتی رفتار حیوانات در بخش جانورشناسی دانشگاه آکسفورد فعالیت کرده و نیز عضو بازنشسته‌ی (Emeritus Fellow) کالج کلوگ در دانشگاه آکسفورد بوده است. این نویسنده که مدارج علمی عالی خود را با دریافت مدرک دکترا در رشته‌ی رفتار حیوانات از دانشگاه معتبر کمبریج آغاز کرد، پیش از پیوستن به دانشگاه آکسفورد در سال ۱۹۸۹، به‌عنوان مدرس (دانشیار) در بخش آموزش مداوم، تجربیات آکادمیک ارزشمندی را در مؤسسات مختلف کسب کرد.

تمرکز اصلی تحقیقات علمی و حوزه‌ی مورد علاقه‌ی تریسترام د. ویات بر موضوع فرمون‌ها و نحوه‌ی استفاده انواع حیوانات از این مواد شیمیایی برای برقراری ارتباط از طریق حس بویایی استوار بوده است. تخصص و دانش عمیق او در این زمینه منجر به نگارش کتاب «فرمون‌ها و رفتار حیوانات» (Pheromones and Animal Behavior) توسط انتشارات دانشگاه کمبریج شد که ویرایش دوم آن در سال ۲۰۱۴ موفق شد جایزه‌ی معتبر انجمن سلطنتی زیست‌شناسی را برای بهترین کتاب درسی مقطع تحصیلات تکمیلی از آن خود کند.

تریسترام د. ویات به‌دلیل توانایی در انتقال مفاهیم علمی به عموم مردم نیز شهرت دارد؛ به‌طوری‌که سخنرانی او در مجموعه‌ی تد (TED talk) پیرامون موضوع بحث‌برانگیزِ فرمون‌های انسانی، مورد استقبال بسیار گسترده‌ای قرار گرفته و بیش از یک میلیون بار دیده شده است. او به‌عنوان چهره‌ای علمی شناخته شده، زندگی حرفه‌ای خود را وقف درک دقیق‌تر محرک‌های رفتاری در قلمرو جانوران و به‌ویژه نقش پیام‌رسان‌های شیمیایی در تعاملات زیستی کرده و با نگاهی جامع، به تحلیل این موضوع پرداخته است که چگونه موجودات زنده، از کوچک‌ترین حشرات تا پستانداران، اطلاعات حیاتی خود را از طریق رایحه‌ها به هم‌نوعان خود منتقل می‌کنند.

موقعیت این نویسنده به‌عنوان پژوهشگر ارشد در آکسفورد و سوابق بین‌المللی‌اش در مراکز علمی برتر جهان، او را به یکی از مراجع مهم در حوزه‌ی اکولوژی رفتاری و ارتباطات شیمیایی تبدیل کرده است. او می‌کوشد با استفاده از مطالعات آزمایشگاهی و میدانی، پرده از رازهای پیچیده‌ی غریزه و یادگیری در دنیای حیوانات بردارد. تریسترام د. ویات با تلفیق آموزش‌های آکادمیک و پژوهش‌های نوآورانه نقش بسزایی در پیشبرد دانش ما از نحوه‌ی فرگشت رفتارها و تأثیر متقابل ژنتیک و تجربه بر زندگی فردی و جمعی موجودات ایفا کرده است.

این کتاب یا نویسنده چه جوایز و افتخاراتی کسب کرده است؟

ویرایش دوم کتاب «فرمون‌ها و رفتار حیوانات» (Pheromones and Animal Behavior) به قلم تریسترام د. ویات که توسط انتشارات دانشگاه کمبریج منتشر شده بود، در سال ۲۰۱۴ میلادی جایزه‌ی معتبر انجمن سلطنتی زیست‌شناسی را برای بهترین کتاب درسی مقطع تحصیلات تکمیلی دریافت کرد.

نظر افراد یا مجله‌های مشهور درباره این کتاب چیست؟

سایت آمازون: تریسترام د. ویات چگونگی تکامل رفتار حیوانات، نحوه‌ی شکل‌گیری رفتارها در هر فرد (با درنظرگرفتن تعامل میان ژن‌ها، اپی‌ژنتیک و تجربه)، چگونگی درک جوامع حیوانی و نحوه‌ی تبیین رفتارهای جمعی را بررسی کرده است. او با بهره‌گیری از مطالعات آزمایشگاهی و میدانی در سراسر قلمرو حیوانات، به تحلیل پستانداران، پروانه‌ها، زنبورهای عسل، ماهی‌ها و پرندگان پرداخته و عوامل محرک رفتار را واکاوی و غریزه، یادگیری و فرهنگ را بررسی کرده است. این نویسنده همچنین با نگاهی گسترده‌تر به اکولوژی رفتاری، برخی از جنبه‌های رفتار انسانی را نیز مد نظر قرار می‌دهد.

بخشی از کتاب رفتار جانوران

«حوزه بوم‌شناسی رفتار که در دهه‌های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ توسعه یافت، ایده‌های جدید و راه‌های قدرتمندی برای کشف چگونگی فرگشت رفتار ارائه کرد. بوم‌شناسی رفتار با طرح سوآلات خاص چگونگی فرگشت رفتار و ارتباط آن با شانس فرد برای بقا یا موفقیت تولید مثلی را بررسی می‌کند، مانند این پرسش که چه مدت پرنده‌ای باید در محدوده‌ای خاص به دنبال غذا باشد. بوم‌شناسی رفتار هم‌چنین از رویکردهای مقایسه‌ای استفاده می‌کند و چنین سوآلاتی می‌پرسد: چرا هر دو جنس -نر و ماده- در برخی از گونه‌ها از نوزادان مراقبت می‌کنند در حالی که در گونه‌های دیگر، فقط یک جنس درگیر است؟ چرا شامپانزه‌های نر در مقایسه با گوریل‌های نر نسبت به اندازه بدنشان بیضه‌های بزرگ تری دارند؟»