کتاب منطق

کتاب منطق (نظام ینا ۱۸۰۵ـ‌۱۸۰۴) نوشته گئورگ ویلهلم فریدریش هگل و ترجمه سید حسین سجادی است و انتشارات حکمت در سال ۱۳۹۸ آن را منتشر کرده است. این اثر ترجمه‌ی بخش منطق از کتاب The Jena system, ۱۸۰۴-۵: logic and metaphysics است و بخشی از طرح فکری هگل در دوره‌ی ینا را پیش می‌برد. هگل به یکی از مسائل دشوار فلسفه می‌پردازد: نسبت میان منطق، متافیزیک و حرکت اندیشه. کتاب در کنار طرح اصطلاحات و مفاهیم انتزاعی، به این پرسش می‌پردازد که اندیشه چگونه از مفاهیمی مانند حد، کمیت و مقدار عبور می‌کند و نسبت میان مفاهیم چگونه شکل می‌گیرد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب منطق اثر گئورگ ویلهلم فریدریش هگل

کتاب منطق (نظام ینا ۱۸۰۵ـ‌۱۸۰۴)، نوشته‌ی گئورگ ویلهلم فریدریش هگل، به دوره‌ای از شکل‌گیری دستگاه فلسفی هگل تعلق دارد و از خلال یادداشت‌ها و دست‌نوشته‌های به‌جامانده، تصویری از مسیر فکری هگل در گفت‌وگو با اندیشه‌های کانت و فیشته به دست می‌دهد. مترجم در پیش‌گفتار توضیح می‌دهد که موضوع اثر به منطق در معنای رایج آن محدود نمی‌شود و پرسش از ساختار اندیشه و نسبت آن با واقعیت را نیز در بر می‌گیرد. کتاب از همین منظر با بحث‌هایی مانند مقولات، وحدت، نفی، حد و کیفیت پیش می‌رود و نشان می‌دهد که چگونه اندیشه از صورت‌های ابتدایی‌تر به‌سمت صورت‌های پیچیده‌تر حرکت می‌کند.

کتاب منطق در هر بخش، مفاهیم را در ارتباط و تقابل با یکدیگر بررسی می‌کند. هگل در این مسیر از مفاهیمی مانند واقعیت، نفی، وحدت، کثرت، واحد عددی، عمومیت و نسبت استفاده می‌کند تا حرکت درونی مفهوم را توضیح دهد.

یادداشت مترجم بخش مهمی از کتاب را تشکیل می‌دهد، زیرا درباره‌ی معادل‌های فارسی برخی اصطلاحات مانند ترافرازنده، رفع‌کردن، شناسایی‌کردن و مؤلفه‌ی تغییرپذیر توضیح می‌دهد. این توضیحات به خواننده کمک می‌کند تا کاربرد دقیق واژه‌ها و بار مفهومی آن‌ها را در متن هگل دنبال کند. یادداشت دبیر مجموعه نیز جایگاه این اثر را در سنت ایده‌آلیسم آلمانی روشن‌ می‌کند.

این کتاب برای شناخت چگونگی شکل‌گیری اندیشه‌ی هگل و بررسی نسبت آن با مسائل فلسفه‌ی کانت اهمیت دارد. فضای اثر استدلالی است و اصطلاحات فلسفی در آن نقشی اساسی دارند. برای خواندن این کتاب باید مسیر شکل‌گیری و تحول مفاهیم را در جریان استدلال‌های هگل دنبال کرد.

خلاصه کتاب منطق

کتاب منطق بحث را با مفاهیمی مانند وحدت، کثرت، حد و کیفیت آغاز می‌کند و به‌تدریج به موضوعاتی مانند کمیت، مقدار و نسبت می‌رسد. هگل در این متن، نشان می‌دهد که مفاهیم در ارتباط با یکدیگر شکل می‌گیرند و هر مفهوم در جریان بررسی، زمینه‌ی پیدایش صورت دیگری را فراهم می‌کند. مسئله‌ی اصلی کتاب بررسی حرکت درونی اندیشه است؛ حرکتی که در آن نفی، رفع و بازگشت به خود نقش مهمی دارند. این اثر به‌طور هم‌زمان مسائل مربوط به منطق، متافیزیک و امکان شناخت را دنبال می‌کند.

چرا باید کتاب منطق را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب منطق را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب بخشی از شکل‌گیری اندیشه‌ی هگل را در دوره‌ای نشان می‌دهد که مفاهیم اصلی دستگاه فلسفی او در حال صورت‌بندی بودند.
• خواننده با مطالعه‌ی این اثر، می‌تواند نسبت منطق و متافیزیک را در چهارچوب ایده‌آلیسم آلمانی با دقت بیشتری دنبال کند.
• این کتاب امکان آشنایی نزدیک با مفاهیمی مانند حد، کیفیت، کمیت، مقدار و رفع را فراهم می‌کند.
• این اثر برای کسانی که می‌خواهند به‌جای تکیه‌بر شرح‌های دست‌دوم، مستقیماً با متن فلسفی هگل و شیوه‌ی استدلال او روبه‌رو شوند، منبعی قابل‌توجه است.

خواندن کتاب منطق را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب منطق به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان و پژوهشگران فلسفه که می‌خواهند با دوره‌ی ینای هگل آشنا شوند.
• علاقه‌مندان به ایده‌آلیسم آلمانی که نسبت هگل با کانت و فیشته برایشان اهمیت دارد.
• خوانندگانی که می‌خواهند مفاهیم پایه‌ای منطق و متافیزیک را در متن فلسفی هگل دنبال کنند.
• مخاطبانی که به بررسی دقیق ترجمه و معادل‌های فارسی اصطلاحات فلسفی علاقه دارند.

درباره گئورگ ویلهلم فریدریش هگل

گئورگ ویلهلم فریدریش هگل، زاده‌ی ۲۷ آگوست ۱۷۷۰، فیلسوف بزرگ آلمانی و یکی از مهم‌ترین چهره‌های ایده‌آلیسم آلمانی بود. هگل در اشتوتگارت و در خانواده‌ای مسیحی به دنیا آمد. علاقه‌ی او به آموختن از همان سال‌های کودکی آغاز شد. او در سال ۱۷۸۴ برای ادامه‌ی تحصیل به دبیرستان ایلوستره رفت و در آنجا با اندیشه‌ها و مفاهیم عصر روشنگری آشنا شد. هگل به آثار اسپینوزا، کانت، روسو و گوته علاقه‌ی بسیاری داشت. او از سال ۱۷۸۸ تحصیلات دینی خود را در مدرسه‌ی دینی پروتستان توبینگن در شهر توبینگن آغاز کرد؛ جایی که با فریدریش شلینگ، فیلسوف آینده، و فریدریش هولدرلین، شاعر بزرگ آلمان، هم‌کلاس و دوست شد. این سه نفر توجه ویژه‌ای به انقلاب فرانسه، که آن را بزرگ‌ترین رویداد عصر خود می‌دانستند، نشان می‌دادند، روزنامه‌های فرانسوی را دنبال می‌کردند و باشگاهی برای بحث و مطالعه درباره‌ی ادبیات انقلابی تشکیل داده بودند.

هگل پس از پایان تحصیلاتش در توبینگن در سال ۱۷۹۳، به‌عنوان معلم سرخانه در برن مشغول به کار شد. او در مدت اقامتش در این شهر به مطالعات خود ادامه داد و آثار بسیاری نوشت. هگل در سال ۱۸۱۶ پیشنهاد استادی فلسفه در دانشگاه هایدلبرگ را پذیرفت و به این شهر رفت. او تا سال ۱۸۱۸ در هایدلبرگ ماند و سپس برای تدریس فلسفه به دانشگاه برلین رفت.

هگل در دوران زندگی خود چهار کتاب مهم منتشر کرد: پدیدارشناسی روح، علم منطق، دایرةالمعارف علوم فلسفی و عناصر فلسفه‌ی حق.

آثار هگل به دشواری و پیچیدگی مشهورند؛ چنان‌که برتراند راسل در تاریخ فلسفه‌ی غرب، او را یکی از دشوارفهم‌ترین فیلسوفان غرب می‌داند.

هگل در سال ۱۸۳۰ به ریاست دانشگاه برلین رسید و سرانجام در ۱۴ نوامبر ۱۸۳۱، در جریان شیوع وبا، درگذشت. پس از مرگش دست‌نوشته‌های بسیاری از او به جا ماند که به‌تدریج تنظیم شدند و در قالب کتاب به انتشار رسیدند.

بخشی از کتاب منطق

«ما نسبت را بی‌واسطه، چنان‌که مفهوم آن متعین گردیده است، منظور می‌کنیم؛ اجزای آن به هر حال تنها در رابطه با یکدیگر واجد دلالت‌اند، آنها فقط به این صورت متضاد با غیراند، و وحدت آنها امری مضاعف و مثبت است که وجه مشترک آنها یا همان هستی ناب است، و درست از همین‌روی هرچه بیشتر در این جایگاه رفع شده باشند قوام‌شان نیز بیشتر است؛ از آنجا که اجزا در درون وحدت قوام می‌یابند، [وحدت] تنها صورت آنهاست؛ تا آنجا که این وحدت برای خود است سبب تهیِ عطف آنهاست که هر دو بیرون از آن هستند. وحدت به‌مثابه این سبب عطفی که مرتبط‌کننده است، بی‌واسطه وحدتی منفی و طردکننده است، که در تضاد با اجزای برابرنهادست، و خود نیز یک جزءاست، که غیر آن برابرنهاد، از این حیث که برابرنهاد است، یا به فراخور آن است.»