کتاب هزار و یک شب (جلد ششم)

کتاب هزار و یک شب (جلد ششم) ترجمه عبداللطیف طسوجی تبریزی مجموعه‌ای از شب‌های پایانی این اثر پرآوازه است که انتشارات باران خرد آن را منتشر کرده است. در این جلد، روایت شهرزاد به شب‌های ۸۵۹ به بعد رسیده و خواننده را از میانه‌ی ماجراهای پیشین وارد بخش‌هایی تازه از قصه‌ها می‌کند؛ جایی که سرنوشت بسیاری از شخصیت‌ها به نقطه‌های تعیین‌کننده نزدیک می‌شود و در عین‌حال حکایت‌های جدیدی نیز آغاز می‌شود. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب هزار و یک شب (جلد ششم)

کتاب هزار و یک شب (جلد ششم) ادامه‌ی روایت شهرزاد است که در آن عبداللطیف طسوجی تبریزی با نثر آراسته و آهنگین خود، بخش دیگری از این مجموعه‌ی قصه در قصه را به فارسی برگردانده است. در این جلد، شهرزاد همچنان هر شب در برابر ملک جوانبخت (شهریار) داستانی را دنبال می‌کند یا حکایتی تازه را آغاز می‌کند و با رسیدن بامداد، روایت را در نقطه‌ای حساس رها می‌کند تا جان خود را برای شبی دیگر حفظ کند. متن کتاب نشان می‌دهد که این جلد از حدود شب هشتصد و پنجاه و نهم آغاز می‌شود و تا شب‌های نهصد و اندی و سپس تا حوالی شب هزار و یکم امتداد می‌یابد. در این فاصله، چند رشته‌ی روایی مهم دنبال می‌شود: سرنوشت زین‌المواصف، قاضیان و یهودی؛ ماجرای راهبان دیر و دلباختگی‌شان؛ بازگشت زین‌المواصف به وطن و انتقام او از شوهر یهودی؛ و در ادامه، گشوده‌شدن حکایت تازه‌ی علی نورالدین و پدرش تاج‌الدین در مصر و اسکندریه.

نثر طسوجی در این جلد پر از ابیات فارسی و عربی، سوگ‌نامه‌ها، غزل‌های عاشقانه و مثل‌ها و حکمت‌هایی است که شخصیت‌ها در اوج شادی یا اندوه بر زبان می‌آورند. کتاب هزار و یک شب (جلد ششم) در چندین بخش بزرگ و ده‌ها «شب» تنظیم شده است که هر شب خود می‌تواند شامل چند صحنه و خرده‌داستان باشد. در فهرست کتاب، از شب هشتصد و پنجاه و نهم تا شب هزار و یکم به‌صورت جداگانه آمده است و در متن، هر بار با جمله‌ی «چون شب فلان برآمد» آغاز می‌شود. در سراسر کتاب، توصیف‌های طولانی از باغ‌ها، شهرها، بازارها، میوه‌ها، شراب، ساز و آواز و نیز صحنه‌های دادگاه و حیله و انتقام، فضای این جلد را شکل داده است.

خلاصه داستان هزار و یک شب (جلد ششم)

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!

در این جلد، چند خط اصلی روایت درهم‌تنیده پیش می‌رود. در آغاز، ادامه‌ی حکایت زین‌المواصف دیده می‌شود؛ زنی نکوروی که در بند یهودی ستمگری است. او با کمک کنیز خود هیوب، به دارالحکم می‌رود و نزد قضات اربعه و قاضی‌القضات از ستم یهودی شکایت می‌کند. قاضیان یهودی را احضار می‌کنند، او را به جرم ربودن زنان از وطنشان و غصب مالشان بازخواست می‌کنند و زیر فشار حکم به بریدن دست و پا و دارزدن، وادارش می‌کنند اعتراف کند که زین‌المواصف زن او نیست و همه‌ی اموال از آنِ اوست. مال به زین‌المواصف بازگردانده می‌شود و یهودی خوار و رسوا بر درازگوش در شهر گردانده و سپس به زندان افکنده می‌شود.

در ادامه، حکایت تازه‌ی علی نورالدین و پدرش تاج‌الدین آغاز می‌شود. تاج‌الدین بازرگانی ثروتمند در مصر است که پسرش علی را بسیار دوست دارد. علی روزی با بازرگان‌زادگان به باغی می‌رود که در آن انواع میوه‌ها، جوی‌های روان، گل‌ها و پرندگان وصف شده است. پس از خوردن طعام، مجلس شراب برپا می‌شود. علی که هرگز شراب ننوشیده، با اصرار یاران و سخنان باغبان و ابیاتی در مدح باده، قدح پشت قدح می‌نوشد و مست می‌شود. باغبان برای تکمیل بزم، دختر نوازنده‌ای ماهروی می‌آورد که با عود می‌نوازد و شعر می‌خواند. میان علی و دختر، گفت‌وگوی شعری و بوسه و آغوش درمی‌گیرد و هر دو دلباخته‌ی هم می‌شوند. علی شب‌هنگام مست به خانه بازمی‌گردد؛ مادرش بوی شراب را می‌فهمد و پدرش نیز خشمگین می‌شود. علی در حال مستی تپانچه‌ای بر صورت پدر می‌زند و چشم راست او را خونین می‌کند. تاج‌الدین سوگند می‌خورد که بامداد دست راست علی را ببرد.

چرا باید کتاب هزار و یک شب (جلد ششم) را بخوانیم؟

این جلد از هزار و یک شب برای کسانی که به دنبال تجربه‌ی کامل این مجموعه هستند، حلقه‌ی مهمی است؛ زیرا هم پایان یکی از رشته‌های مهم داستانی را در خود دارد و هم آغاز حکایتی تازه را. در بخش زین‌المواصف، کتاب چهره‌ی دادگاه، قاضیان، حیله، انتقام و سرنوشت ستمگر و ستمدیده را در قالب قصه‌ای پرکشش نشان داده است. این جلد نشان می‌دهد که هزار و یک شب فقط مجموعه‌ای از افسانه‌های عجیب نیست، بلکه آینه‌ای از روابط قدرت، عشق، دین، ثروت، سفر و قضاوت نیز هست؛ آن هم در قالب قصه‌هایی که هنوز هم خوانده می‌شوند و می‌توان با شخصیت‌هایشان هم‌دردی کرد یا از رفتارشان شگفت‌زده شد.

خواندن کتاب هزار و یک شب (جلد ششم) را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به دوست‌داران ادبیات کلاسیک فارسی، علاقه‌مندان به قصه‌های طولانی و درهم‌تنیده، پژوهشگران فرهنگ و تخیل عربی و ایرانی، و کسانی که از نثر آمیخته با شعر و توصیف‌های مفصل لذت می‌برند پیشنهاد می‌شود. همچنین به خوانندگانی که جلدهای پیشین هزار و یک شب را دنبال کرده‌اند و می‌خواهند سرنوشت زین‌المواصف و آغاز حکایت علی نورالدین را ببینند، می‌توان این جلد را توصیه کرد.

درباره مجموعه هزار و یک شب

هزار و یک شب کتابی با نویسنده‌‌ی واحد نیست، بلکه مجموعه‌ای لایه‌لایه از داستان‌های عامیانه‌ی خاورمیانه و جنوب آسیا است که طی قرن‌ها تکامل یافته است. قدیمی‌ترین لایه‌های این مجموعه برگرفته از اثری فارسی به نام «هزار افسان» از قرن هشتم میلادی است که خود داستان‌های هندی و ایرانی ساسانی قدیمی‌تری را در خود جای داده بود. چارچوب اصلی عربی، داستان شهرزاد و شهریار، احتمالاً در قرن نهم میلادی در بغداد، پایتخت خلافت عباسی، در دوره‌ای که اغلب عصر طلایی اسلام نامیده می‌شود، شکل گرفته است. مجموعه از آن‌جا به طور ارگانیک رشد کرد و کاتبان، قصه‌گویان و مترجمان داستان‌های جدیدی از مناطق مختلف از جمله مصر، سوریه و بین‌النهرین به آن افزودند. هیچ نسخه‌ی اصلی معتبری وجود ندارد؛ نسخه‌های خطی مختلف حاوی گزینش‌ها و چیدمان‌های متفاوتی از داستان‌ها هستند، برخی شامل کمتر از ۲۰۰ حکایت و برخی دیگر صدها حکایت هستند.

کشف اروپایی هزار و یک شب در اوایل قرن هجدهم با ترجمه‌ی فرانسوی آنتوان گالان (۱۷۱۷–۱۷۰۴) آغاز شد که این مجموعه را به مخاطبان غربی معرفی کرد و چندین داستان مشهور؛ از جمله «علاءالدین» و «علی بابا»، را که گالان ادعا می‌کرد از یک قصه‌گوی سوری در پاریس شنیده است، به آن افزود. ترجمه‌های بعدی، که مشهورترین آن‌ها توسط سر ریچارد فرانسیس برتون (۱۸۸۶–۱۸۸۵) انجام شد، این اثر را به طور گسترده به زبان انگلیسی در دسترس قرار داد، هر چند نسخه‌ی برتون به خاطر زبان کهن‌گرایانه و حفظ عناصر شهوانی‌تر که دیگر مترجمان آن‌ها را نرم یا حذف کرده بودند، شناخته می‌شود. از آن‌جا که هزار و یک شب مجموعه‌ای زنده و در حال تکامل است، هیچ «آثار کامل» قطعی‌ای وجود ندارد. نسخه‌های مدرن به اشکال بی‌شمار وجود دارند، از نسخه‌های انتقادی دانشگاهی که سعی در بازسازی نسخه‌های خطی قرون وسطایی دارند تا نسخه‌های کودکانه پیرایش‌شده و کتاب‌های هدیه‌ی مصور نفیس. این اثر توسط یونسکو به‌عنوان بخشی از حافظه‌ی جهانی ثبت شده است که نشان‌دهنده‌ی اهمیت پایدار فرهنگی جهانی آن است.