کتاب هزار و یک شب (جلد پنجم)

کتاب هزار و یک شب (جلد پنجم) ترجمه عبداللطیف طسوجی تبریزی را انتشارات باران خرد منتشر کرده است. این جلد ادامه‌ی همان مجموعه‌ی مشهور است که در آن شهرزاد هر شب برای رهایی از مرگ، قصه‌های تو در تو و پرحادثه‌ای برای ملک جوانبخت روایت می‌کند. در این مجلد، روایت‌ها در میانه‌ی راه هزار شب قرار دارند و از شب هفتصد و شانزدهم تا حدود شب هفتصد و بیست‌وپنجم و پس از آن را دربر می‌گیرند. متن کتاب بر پایه‌ی نثر کهن و آراسته‌ی طسوجی تنظیم شده و خواننده را با جهان عیّاران، ساحران، پادشاهان، بازرگانان و عاشقان در شهرهایی چون بغداد، مصر، شیراز و عراق روبه‌رو می‌کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب هزار و یک شب (جلد پنجم)

کتاب هزار و یک شب (جلد پنجم) ادامه‌ی روایت‌های پی‌درپی شهرزاد است که در آن عبداللطیف طسوجی تبریزی با نثر آمیخته به واژگان و ساختارهای فارسی کهن، فضای قصه‌های عربی را به زبان فارسی منتقل کرده است. این جلد از جایی آغاز می‌شود که شمار شب‌ها به حدود هفتصد رسیده و شهرزاد همچنان هر بامداد سخن را ناتمام می‌گذارد تا زندگی خود را یک شب دیگر به تعویق بیندازد. در بخش نخست این مجلد، محور اصلی داستان‌ها بر ماجراهای علی زیبق مصری، دلیله‌ی محتاله، زینب نصابه و عیّاران بغداد و مصر می‌چرخد.

 کتاب هزار و یک شب (جلد پنجم) در ادامه‌ی همین روایت، پس از فرجام کار عذره‌ی یهودی و پیوندهای پی‌درپی علی زیبق با قمر، زینب، دختر سقطی و کنیز ساحر، به حکایت تازه‌ای می‌رسد: داستان اردشیر و حیات‌النفوس. در این میان، شهرزاد فصل‌های متعددی را در قالب شب‌های پیاپی پیش می‌برد: از «چون شب هفتصد و بیست و یکم برآمد» تا شب‌های پس از آن، که در آنها ماجرای دکان بزازان، آشنایی اردشیر با عجوز واسطه، نامه‌نگاری‌های عاشقانه با حیات‌النفوس و تدبیر شگفت وزیر برای نقش‌کردن خواب دختر ملک بر دیوار قصر باغ روایت شده است. این جلد با همین رفت‌وآمد میان قصرها، بازارها، باغ‌ها و خواب‌ها، چهره‌ی چندگانه‌ی جهان هزار و یک شب را در میانه‌ی مسیر هزار شب نشان می‌دهد.

خلاصه داستان هزار و یک شب (جلد پنجم)

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!

در این جلد، بخش بزرگی از روایت به ادامه‌ی سرگذشت علی زیبق مصری اختصاص یافته است. علی که در حلقه‌ی عیّاران و در پی ازدواج با زینب نصابه است، باید جامه‌ی قمر دختر عذره‌ی یهودی را به‌عنوان مهر به دست آورد. عذره ساحری‌ست که قصرش در بیرون شهر پنهان است و تنها با افشاندن خاکی افسون‌شده در هوا نمایان می‌شود؛ قصری که خشتی از زر و خشتی از سیم دارد و جامه‌ی قمر در طبقی زین و آویخته بر زنجیری زرین در برابر منظره‌ی قصر آویزان است. پس از پایان این رشته‌ی طولانی، شهرزاد حکایت اردشیر و حیات‌النفوس را آغاز می‌کند. سیف اعظم‌شاه پادشاه شیراز با معجون حکیمان صاحب پسری می‌شود به نام اردشیر. در عراق، عبدالقادر پادشاهی‌ست که دختری دارد به نام حیات‌النفوس؛ دختری که مردان را ناخوش می‌دارد و هر خواستگاری را رد کرده است و حتی تهدید کرده اگر به ازدواج وادار شود خود را خواهد کشت. اردشیر آوازه‌ی او را می‌شنود و دل در گرو او می‌نهد. کتاب در این جلد تا جایی پیش می‌رود که فصل میوه‌رسیدن و تصمیم حیات‌النفوس برای تفرج در باغ فرامی‌رسد و زمینه‌ی دیدار او و اردشیر آماده می‌شود.

چرا باید کتاب هزار و یک شب (جلد پنجم) را بخوانیم؟

این جلد از هزار و یک شب تصویری زنده از جهان قصه‌گویی شرقی در میانه‌ی مسیر هزار شب به دست می‌دهد. در بخش علی زیبق، خواننده با ترکیبی از عیّاری، جادو، فریب، عشق و دادگری خلیفه روبه‌رو می‌شود؛ جایی که یک جوان مصری میان ساحر یهودی، عیّاران بغداد، دختران زیرک و کنیز ساحر در رفت‌وآمد است و بارها از مرز مرگ و مسخ‌ شدن می‌گذرد. خواندن آن کتاب فرصتی‌ست برای دیدن پیوند میان عشق، سیاست، جادو، خواب و تدبیر در متنی که لایه‌لایه و پرماجرا پیش می‌رود.

خواندن کتاب هزار و یک شب (جلد پنجم) را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به دوست‌داران ادبیات کلاسیک فارسی، علاقه‌مندان به قصه‌های پرحادثه و تو در تو، کسانی که به جهان عیّاران، خلیفه‌ها و ساحران در متون کهن علاقه دارند و خوانندگانی که می‌خواهند با نثر ترجمه‌ی طسوجی از هزار و یک شب آشنا شوند پیشنهاد می‌شود. همچنین به کسانی پیشنهاد می‌شود که به موضوعاتی مانند عشق و بی‌اعتمادی، نقش خواب در سرنوشت شخصیت‌ها و شیوه‌های ظریف حیله و تدبیر در روایت‌های سنتی توجه دارند.

درباره مجموعه هزار و یک شب

هزار و یک شب کتابی با نویسنده‌‌ی واحد نیست، بلکه مجموعه‌ای لایه‌لایه از داستان‌های عامیانه‌ی خاورمیانه و جنوب آسیا است که طی قرن‌ها تکامل یافته است. قدیمی‌ترین لایه‌های این مجموعه برگرفته از اثری فارسی به نام «هزار افسان» از قرن هشتم میلادی است که خود داستان‌های هندی و ایرانی ساسانی قدیمی‌تری را در خود جای داده بود. چارچوب اصلی عربی، داستان شهرزاد و شهریار، احتمالاً در قرن نهم میلادی در بغداد، پایتخت خلافت عباسی، در دوره‌ای که اغلب عصر طلایی اسلام نامیده می‌شود، شکل گرفته است. مجموعه از آن‌جا به طور ارگانیک رشد کرد و کاتبان، قصه‌گویان و مترجمان داستان‌های جدیدی از مناطق مختلف از جمله مصر، سوریه و بین‌النهرین به آن افزودند. هیچ نسخه‌ی اصلی معتبری وجود ندارد؛ نسخه‌های خطی مختلف حاوی گزینش‌ها و چیدمان‌های متفاوتی از داستان‌ها هستند، برخی شامل کمتر از ۲۰۰ حکایت و برخی دیگر صدها حکایت هستند.

کشف اروپایی هزار و یک شب در اوایل قرن هجدهم با ترجمه‌ی فرانسوی آنتوان گالان (۱۷۱۷–۱۷۰۴) آغاز شد که این مجموعه را به مخاطبان غربی معرفی کرد و چندین داستان مشهور؛ از جمله «علاءالدین» و «علی بابا»، را که گالان ادعا می‌کرد از یک قصه‌گوی سوری در پاریس شنیده است، به آن افزود. ترجمه‌های بعدی، که مشهورترین آن‌ها توسط سر ریچارد فرانسیس برتون (۱۸۸۶–۱۸۸۵) انجام شد، این اثر را به طور گسترده به زبان انگلیسی در دسترس قرار داد، هر چند نسخه‌ی برتون به خاطر زبان کهن‌گرایانه و حفظ عناصر شهوانی‌تر که دیگر مترجمان آن‌ها را نرم یا حذف کرده بودند، شناخته می‌شود. از آن‌جا که هزار و یک شب مجموعه‌ای زنده و در حال تکامل است، هیچ «آثار کامل» قطعی‌ای وجود ندارد. نسخه‌های مدرن به اشکال بی‌شمار وجود دارند، از نسخه‌های انتقادی دانشگاهی که سعی در بازسازی نسخه‌های خطی قرون وسطایی دارند تا نسخه‌های کودکانه پیرایش‌شده و کتاب‌های هدیه‌ی مصور نفیس. این اثر توسط یونسکو به‌عنوان بخشی از حافظه‌ی جهانی ثبت شده است که نشان‌دهنده‌ی اهمیت پایدار فرهنگی جهانی آن است.