کتاب زندگی روزمره در ایران مدرن

کتاب زندگی روزمره در ایران مدرن (با تأمل بر سینمای ایران) نوشتهٔ هاله لاجوردی است. نشر ثالث این کتاب را منتشر کرده است؛ کتابی در باب زندگی روزمرهٔ مردم ایران از دههٔ ۱۳۷۰ به بعد با نگاه به فیلم‌های سینمایی. این اثر برابر با پایان‌نامهٔ تحصیلی نویسنده بوده است.

درباره کتاب زندگی روزمره در ایران مدرن

کتاب زندگی روزمره در ایران مدرن (با تأمل بر سینمای ایران) با هدف کمک به فهمِ زندگی روزمرهٔ مردم ایران از دههٔ ۱۳۷۰ به بعد نوشته شده است. میانجی این فهم، بازنمایی‌ای است که سینما از زندگی روزمرهٔ ایرانیان به دست داده است. هدف اصلی نویسنده را نه تحلیل سینما و مخاطبان این رسانهٔ جمعی، بلکه بررسی مقوله‌ای دانسته‌اند که در حال حاضر اهمیت جامعه‌شناختی دارد. زندگی روزمره، اکنون به یکی از مناقشه‌برانگیزترین مقولات حوزهٔ جامعه‌شناسی بدل شده است. چه مدرنیست‌ها و چه پست‌مدرنیست‌ها به اهمیت این مقوله معترفند و هر یک به‌گونه‌ای سعی می‌کنند جایگاه آن را در نظریه‌پردازی‌های خود روشن کنند. هاله لاجوردی این کتاب را در دو بخش نوشته است؛ «زندگی روزمره و نظریه‌های آن» و «تفسیر فیلم‌ها». او برای رسیدن به هدف خود به فیلم‌هایی مانند «چتری برای دو نفر» (اثر احمد امینی)، «دو زن» (اثر تهمینه میلانی)، «زیر پوست شهر» (اثر رخشان بنی‌اعتماد)، «کاغذ بی‌خط» (اثر ناصر تقوایی) و «لیلا» (اثر داریوش مهرجویی) و... نگاه کرده است.

خواندن کتاب زندگی روزمره در ایران مدرن را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به دوستداران مطالعه در باب زندگی روزمرهٔ مردم ایران از دههٔ ۱۳۷۰ به بعد با نگاه به فیلم‌های سینمایی پیشنهاد می‌کنیم.

درباره هاله لاجوردی

هاله لاجوردی در سال ۱۳۴۳ به دنیا آمد و در ۱۳ بهمن ۱۳۹۹ درگذشت. او جامعه‌شناس، استاد دانشگاه تهران، نویسنده و دانشجوی ممتاز دوران تحصیل خود بود. در سال ۱۳۷۸ وارد دورهٔ دکتری دانشگاه تهران شد و پس از پایان دورهٔ دکتری در سال ۱۳۸۳ در گروه ارتباطات دانشگاه تهران استخدام شد. در سنت «نظریهٔ انتقادی» پژوهش می‌کرد. ترجمه‌هایش در نشریهٔ ارغنون، نقش مهمی در تقویت گرایش‌های آلترناتیو در علوم اجتماعی ایران داشت. به‌گفتهٔ «عباس وریج کاظمی» در سال ۱۳۸۸ به‌بهانهٔ عدم انتشارِ مقالهٔ علمی - پژوهشی، قرارداد او با دانشگاه تهران لغو شد، اما هاله لاجوردی یک سال دیگر را به‌صورت حق‌التدریسی فعالیت کرد تا شاید مشکلِ استخدامی او حل شود. در نهایت تدریس را برای همیشه کنار گذاشت و خانه‌نشین شد. درگذشت او بازخوردهای متعددی در شبکه‌های اجتماعی و همچنین در میان جامعه‌شناسان و دانشجویان او داشته است. کتاب «زندگی روزمره در ایران مدرن؛ با تأمل بر سینمای ایران» از آثار مکتوب اوست. هاله لاجوردی کتاب‌ها و مقاله‌های گوناگونی را به پارسی برگردانده است.

بخشی از کتاب زندگی روزمره در ایران مدرن

««سارا» زن جوانی است با زندگی‌ای به لحاظ مالی متوسط و از خانواده‌ای دین‌دار و سنتی. او برای نجات شوهرش «حسام» از بیماری‌ای مهلک، پولی از «گشتاسب» همکار او قرض می‌کند تا شوهر را برای درمان به خارج از ایران بفرستد. «حسام» بهبود می‌یابد ولی گمان می‌کند که خرج سفر را پدر «سارا» پیش از مرگش پرداخت کرده است. «سارا» که سفته‌هایی را با جعل امضای پدر به «گشتاسب» داده است، به مدت سه سال نیمه‌شب‌ها به‌طور پنهانی، سوزن‌دوزی می‌کند تا قرض را پرداخت کند. «گشتاسب» که سابقه خلاف‌کاری‌های اداری داشته است، به سبب جعل امضا از بانکی که رئیس آن «حسام» است، اخراج می‌شود. هم‌زمان «سیما» دوست «سارا» که قبلاً با «گشتاسب» رابطه‌ای عاطفی داشته است پس از فوت شوهر از آلمان بازمی‌گردد و در بانک جانشین «گشتاسب» می‌شود. «گشتاسب»، «سارا» را تهدید می‌کند که اگر موجبات بازگشت او را به کار فراهم نکنند همه حقایق را به «حسام» که به شدت مراقب حفظ آبروی خانوادگی و شغلی خود است، می‌گوید.توصیه‌های «سارا» به «حسام» و پرداختن آخرین قسط قرض، حاصلی ندارد و نمی‌تواند مانع «گشتاسب» از برهم‌زدن زندگی خانوادگی آرام و توأم با علاقه «سارا» شود. «گشتاسب» در نامه‌ای همه وقایع را برای «حسام» می‌نویسد. «حسام» نامه را می‌خواند و رفتار «ملایم» او با «سارا» ناگهان تغییر می‌کند و با پرخاش‌گری و تحقیر به او می‌گوید بعد از این برای حفظ آبروی خود باید تحت فرمان «گشتاسب» باشند. «گشتاسب» که قرار است با «سیما» ازدواج کند، پس از ۲۴ ساعت سفته‌ها را به «حسام» بازمی‌گرداند و می‌گوید هیچ اقدامی علیه او نخواهد کرد. «حسام» نیز مجددا به حالت سابق و مهربان خود بازمی‌گردد ولی «سارا» دیگر حاضر به ادامه زندگی با او نیست و او را ترک می‌کند.

تفسیر فیلم

فیلم، بازنمایی‌ای است از تقسیم‌بندی فضایل انسانی در زندگی روزمره. فضایلی همچون شجاعت و شرافت و بردباری و فداکاری. فیلم درعین حال برخی سنت‌های دیرین در زندگی روزمره ایرانیان را بازنمایی می‌کند، سنت‌هایی که در مقابله با مسائل و دشواری‌های زندگی روزمره مدرن، انعطاف‌ناپذیرند. این سنت‌ها در عمق آگاهی افراد ریشه دوانیده‌اند، از همین‌رو انسان‌ها، کم‌تر می‌توانند آگاهانه بر آن‌ها تأمل کنند. انعطاف‌ناپذیری این سنت‌ها به مخدوش شدن روابط انسان‌ها منجر می‌شود و حیات آنان را به دو جهان درونی و بیرونی تقسیم می‌کند. در نتیجه، افراد، اغلب ناگزیر می‌شوند دوگانه زندگی کنند. از این‌رو است که سکوت و پنهان‌کاری در پیش می‌گیرند و احساس خفگی به آن‌ها دست می‌دهد.

اگر این سنت‌ها پیامدهایی این چنین نداشته باشد و افراد نتوانند آن‌ها را تحمل کنند، به ضد آن‌ها و درواقع به ضد روابطی که برمبنای آن‌ها شکل می‌گیرد، عصیان می‌کنند. مهم‌ترین این سنت‌ها همان تقسیم‌بندی بی‌چون و چرای فضایل بشری برمبنای جنسیت است. آنچه سبب عصیان یا احساس خفگی یا هر دو می‌شود، صرفا تقسیم‌بندی این فضایل و منتسب کردن انسان‌هابه آن‌ها نیست، زیرا اگر این تقسیم‌بندی بنا به صلاحیت افراد صورت می‌گرفت، افراد از زندگی‌ای انسانی‌تر و اخلاقی‌تر و عقلانی‌تر بهره‌مند می‌شدند. سبب اصلی عصیان افراد، کج‌فهمی این فضایل و انتساب مصداق‌های غلط به آن‌ها و گره‌خوردن این کج‌فهمی‌ها و مصداق‌های غلط با تخطی‌ناپذیر و ازلی و ابدی پنداشتن این سنت‌هاست. این امر سبب بروز فاجعه در زندگی روزمره برخی انسان‌ها می‌شود.»