کتاب اصلاحات آمریکایی ۱۳۳۹ - ۱۳۴۲ و قیام ۱۵ خرداد

کتاب اصلاحات آمریکایی ۱۳۳۹ - ۱۳۴۲ و قیام ۱۵ خرداد نوشتۀ عباس خلجی در انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی به چاپ رسیده است.

درباره کتاب اصلاحات آمریکایی ۱۳۳۹ - ۱۳۴۲ و قیام ۱۵ خرداد

کتاب اصلاحات آمریکایی ۱۳۳۹ - ۱۳۴۲ و قیام ۱۵ خرداد دوره‌ای از تاریخ معاصر ایران موسوم به اصلاحات ارضی را بررسی کرده است. دربارۀ مسئلۀ اعطای زمین به کشاورزان باید گفت این موضوع یکی از اصولی بود که بعد از انقلاب کمونیستی ۱۹۱۷ در روسیه همواره از طریق احزاب کمونیست جهان مطرح و کوشش می‌شد تا از طریق کشاورزان و دهقانان که آن‌ها را «رنج‌کشیده» می‌خواندند، کشورهای جهان سوم به ایدئولوژی کمونیستی گرایش یابند. تذکر این نکتۀ تاریخی لازم است که مسئلۀ بهبود وضعیت کشاورزان ایران از زمان مشروطه همواره مورد توجه رجال کشور قرار داشت و حتی گام‌هایی در آن راستا از جمله برداشتن تیول‌داری برداشته شد؛ اما مشکلات سیاسی و بحران‌های پی‌درپی باعث می‌شد تا دولت‌ها و مجلس از پرداختن به این امر بازبمانند. پس از شهریور ۱۳۲۰ و تشکیل احزاب کمونیست در ایران از مسئلۀ اعطای زمین به کشاورزان همواره در جهت مبارزه با دولت‌ها استفاده می‌شد. آنچه در ایران با نام اصلاحات ارضی انجام شد تغییر نظام سنتی کشاورزی و اعطای زمین به کشاورزان بود تا از طریق اعطای وام‌های دولتی و واگذاری ماشین‌های مکانیزه کشاورزی، وضعیت زندگی دهقانان و کشاورزان بهبود یابد. این طرح از آنجا که با مشورت دولت‌های مستقر در آمریکا انجام شد اصلاحات آمریکایی نام گرفته است.

کتاب اصلاحات آمریکایی ۱۳۳۹ - ۱۳۴۲ و قیام ۱۵ خرداد، یکی از ریشه‌ها و علل قیام ۱۵ خرداد را برنامه‌ها و سیاست‌های حکومت پهلوی، خصوصاً برنامۀ اصلاحات سال‌های ۱۳۳۹ تا ۱۴۴۲ خورشیدی می‌داند. به‌زعم این کتاب، اصلاحات خاستگاهی بیرونی و انگیزۀ غیرملی و در نتیجه، پیامدهای ناهمگونی داشتند. این ابعاد ناهمگون باعث نارضایتی و واکنش نیروهای سیاسی کشور به‌ویژه نیروهای مذهبی به رهبری امام خمینی گردید و با حضور مردم در صحنۀ مبارزه به قیام خونین ۱۵ خرداد منجر شد. کتاب می‌گوید قیام ۱۵ خرداد خاستگاهی درونی داشت و با انگیزۀ مذهبی، ماهیتی اسلامی و روندی خودجوش انجام گرفت و سرآغاز روندی بود که مهم‌ترین تحول تاریخ معاصر ایران را رقم زد. این کتاب میزان تأثیر برنامۀ اصلاحات شاه بر قیام ۱۵ خرداد را ارزیابی کرده است.

کتاب اصلاحات آمریکایی ۱۳۳۹ - ۱۳۴۲ و قیام ۱۵ خرداد ۳ بخش کلی دارد که عنوان آن‌ها عبارت است از:

«بخش ۱: اصلاحات دوره‌ی ۱۳۳۹- ۱۳۴۲ رژیم شاه

بخش دوم: قیام ۱۵ خرداد ۱۳۴۲

بخش سوم: رابطه‌ی اصلاحات دوره‌ی ۱۳۳۹- ۱۳۴۲ و قیام ۱۵ خرداد ۱۳۴۲»

بخش اول کتاب به فضای سیاسی دوران پهلوی، اصلاحات ارضی، لایحه انجمن‌های ایالتی ولایتی و انقلاب سفید و منشأ، انگیزه، ماهیت و نتایج آن برنامه‌ها پرداخته است. بخش دوم دربارۀ قیام ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ و ماهیت و فرایند و نیز نتایج سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی آن است. بخش سوم کتاب، رابطۀ میان اصلاحات دورۀ  ۱۳۳۹ تا ۱۳۴۲ و قیام ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ و تأثیر وقایع آن دوران بر یکدیگر را بررسی می‌کند.

خواندن کتاب اصلاحات آمریکایی ۱۳۳۹ - ۱۳۴۲ و قیام ۱۵ خرداد را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

به دوستداران تاریخ معاصر ایران پیشنهاد می‌کنیم.