کتاب پیامبری و قرارداد

کتاب پیامبری و قرارداد دربردارندهٔ درسگفتارهای داود فیرحی و حاصل تحقیق و تنظیم اکبر محمدی است. نشر نی این پژوهش را منتشر کرده است؛ کتابی دربردارندهٔ نظریه‌ای درباره‌‌‌ٔ سیرهٔ حکم‌رانی پیامبر اسلام (ص) بر اساس الگوی قرارداد.

درباره کتاب پیامبری و قرارداد

گفته شده است که تحلیل ماهیت دولت حضرت محمد (ص) اهمیت بسیاری برای نواندیشی دینی، تجدد سیاسی و اصلاح نهاد دولت در ایران و دیگر جوامع اسلامی دارد، اما بیشتر دولت‌پژوهی‌ها در جهان اسلام، بدون آنکه به سیرهٔ حکم‌رانی پیامبر اسلام (ص) توجه کنند، به سنت خلفای راشدین و یا اندیشه‌های کلامی شیعه ارجاع می‌دهند و ماجرای سقیفه و سنت سیاسی مبتنی بر این واقعه را مرجع ارزیابی دولت قرار می‌دهند. ماهیت دولت پیامبر و سیرهٔ حکمرانی ده‌سالهٔ او مورد «غفلتِ سیستماتیک» قرار گرفته و چندان در معرض پژوهش و ارزیابی قرار نداشته است. مطالعات چند‌ساله و چند ترم تدریس در حوزهٔ «سیرهٔ سیاسی پیامبر اسلام» به داود فیرحی نشان داده است که این شیوهٔ حکمرانی به‌طور بنیادی بر الگوی قرارداد استوار است. قراردادها و پیمان‌های موجود از پیامبر اسلام، چنان تعدد و تواتر دارد که دولتِ او را می‌توان «دولت قراردادی» نامید.

این پژوهش تحت‌عنوان کتاب پیامبری و قرارداد به‌کوشش داود فیرحی و اکبر محمدی به کاوش در این اسناد و الگوی حکمرانی در سنت حضرت محمد (ص) پرداخته است. در مقدمهٔ کتاب حاضر گفته شده است که «پیامبری و قرارداد» عنوان آخرین پروژهٔ داوود فیرحی بوده است. طرح‌نامهٔ این پروژه تحت‌عنوان «پیامبری و حکمرانی قراردادی؛ نظریه‌ای دربارهٔ سیرهٔ حکمرانی پیامبر اسلام (ص) بر اساس الگوی قرارداد» در زمان حیات این نویسنده و پژوهشگر ایرانی تهیه شده و کتابت آن نیز کلید خورده بوده است. اکبر محمدی مقدمهٔ این کتاب را در پاییز ۱۴۰۲ به رشتهٔ تحریر درآورده است.

خواندن کتاب پیامبری و قرارداد را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به دوستداران مطالعه در باب الگوی حکمرانی در سنت حضرت محمد (ص) پیشنهاد می‌کنیم.

درباره داود فیرحی

داود فیرحی زادهٔ ۱۳۴۳ و درگذشتهٔ ۱۳۹۹، پژوهشگر علوم سیاسی و اندیشهٔ سیاسی اسلام است. او مدرک دکترای علوم سیاسی خود را از دانشگاه تهران دریافت کرده است. تحصیلات حوزوی او تا سطح عالی بود و دوره‌ای در گروه علوم سیاسی دانشکدهٔ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران به تدریس پرداخت. فیرحی استاد میهمان دانشگاه «مفید» در قم بود. او عضو شورای مرکزی مجمع مدرسین و محققین حوزهٔ علمیهٔ قم بود و درس‌گفتارهایی در موسسهٔ مطالعات سیاسی - اقتصادی «پرسش» برگزار کرد. رسالهٔ کارشناسی‌ارشد او با عنوان «اندیشهٔ سیاسی شیعه در دورهٔ قاجاریه» بود که در آن به اندیشهٔ سیاسی فقیهان مشهور شیعه در دورهٔ قاجار و مکاتب مهم فقهی - سیاسی مهم که در دورهٔ قاجاریه بسط یافته و در تحولاتی چون نهضت مشروطه و انقلاب اسلامی تأثیرگذار بودند، پرداخته است. رسالهٔ دکترای او هم «دانش، قدرت و مشروعیت در اسلام» نام داشت که با الهام از روش‌شناسی «فوکو» و هرمنوتیک «گادامر» تنظیم شد. «فقه و سیاست در ایران معاصر»، «قدرت، دانش و مشروعیت در اسلام»، «عاشورا؛ فساد و اصلاح»، «مفهوم قانون در ایران معاصر» و «دولت مدرن و بحران قانون» از جمله آثار این پژوهشگر سیاسی هستند.

بخشی از کتاب پیامبری و قرارداد

«بحث از سیره سیاسی پیامبر از این جهت اهمیت دارد که برای کشورهای مذهبی مثل بعضی کشورهای اروپایی، آمریکا، ایران، اسرائیل و کشورهای عربی که ادیان ابراهیمی دارند، این پرسش وجود دارد که دین‌شان و به‌خصوص پیامبرشان چگونه به حکومت نگاه می‌کند. این دغدغه همچون یک پرسش بسیار مهم در مورد دولت پیامبر و به‌طور کلی، دولت در کشورهایی با دیانت ابراهیمی (مسیحی، یهودی و مسلمان) وجود دارد. این مسئله همواره مسئله روز است و مطالعه تاریخی صرف محسوب نمی‌شود. برای مثال در انقلاب مشروطه، مسلمانان و ایرانیان به دنبال تأسیس حکومت مشروطه بودند. نخستین سؤالی که برای آنان مطرح شد این بود که «حکومت مشروطه، چه نسبتی با اسلام دارد و به‌مثابه مدل، چه نسبتی با حکومت پیامبر دارد؟» در جمهوری اسلامی ایران، وقتی از حکومتی به نام «جمهوری اسلامی» بحث می‌شود، این پرسش رخ می‌نماید که «این حکومت چه نسبتی با پیامبر دارد؟ آیا عین همان است یا با آن فرق دارد؟ و چرا فرق دارد؟» زمانی که داعش می‌خواهد حکومتی تأسیس کند، مدعی می‌شود که به حکومت خلافت بازمی‌گردد. در اینجا این پرسش مطرح می‌شود که «شکل خلافت با حکومت یا سنّت پیامبر چه نسبتی دارد؟» اگر کسی از سلطنت و پادشاهی (مثل سلطنت ناصرالدین‌شاه یا سلطنت قاجاریه یا صفویه و یا سلجوقی) صحبت می‌کند، بلافاصله این پرسش پیدا می‌شود که «این سلطنت چه نسبتی با دولت پیامبر دارد؟» بنابراین بحث از سیره سیاسی پیامبر از اهمیت زیادی در تمامی اعصار برخوردار بوده است.»