کتاب راه بی سرانجام

کتاب راه بی سرانجام نوشتهٔ سیروان خسروزاده است. انتشارات شیرازه کتاب ما این کتاب را منتشر کرده است؛ کتابی در باب سرگذشت آسوریان در جنگ جهانی اول.

درباره کتاب راه بی سرانجام

کتاب راه بی سرانجام که جلد ۷۵ از مجموعۀ «تاریخ معاصر ایران» است، پنج بخش و سه پیوست دارد. «کاوه بیات» (دبیر مجموعه) در یادداشتی در ابتدای این کتاب گفته است که یکی از مهم‌ترین مضامین مطرح و مورد بحث پس از شروع جنگ اول جهانی در ایران، سرگذشت اقلیت‌های مذهبی و به‌ویژه سرگذشت دردناک آشوری‌ها است؛ موضوعی که به‌دلیل حضور و فعالیت هیئت‌های تبشیری مختلف در میان آن‌ها (از آمریکایی و بریتانیایی گرفته تا فرانسوی و روسی) موضوع ناشناخته‌ای نیست و گزارش‌های موجود از جوانب مختلف آن بر کل داده‌ها و دانسته‌های ما از حوادث این روزگار سنگینی می‌کند. این موضوع هنوز از یک منظر ایرانی و با درنظرگرفتن مآخذ و مدارک داخلی برجای‌مانده از این بحث، مورد توجه قرار نگرفته بود؛ تا آنکه سیروان خسروزاده کتاب حاضر را به رشتهٔ تحریر درآورد.

خواندن کتاب راه بی سرانجام را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به دوستداران مطالعه در باب سرگذشت آسوریان در جنگ جهانی اول پیشنهاد می‌کنیم.

بخشی از کتاب راه بی سرانجام

«فعالیت‌های میسیونری‌های غربی در میان آسوریان اگرچه به نوعی رشد و تعالی فرهنگی آسوریان یاری رساند و آنان را از موقعیت مردمانی فراموش‌شده و گمنام به جایگاهی رساند که باسوادترین قوم ایرانی معرفی شدند، اما از آنجا که هیأت‌های تبشیری غربی با اهدافی متفاوت میان آنان به فعالیت می‌پرداختند طبیعتاً آثار و عواقبی متفاوت نیز از پی آن می‌آمد. از جمله نتایج نامطلوب و در همان حال غیرقابل اجتناب فعالیت‌های میسیونری‌ها دامن زدن به نوعی ناسیونالیسم آسوری بود و آنچنانکه برخی رهبران مذهبی آسوریان اذعان نمودند بسیاری از مصائبی که بر آنان وارد آمد نیز نتیجۀ همین گرایشات بود. ظهور و پیدایش شمار زیادی روشنفکر و نویسنده و پزشک آسوری در ارومیه آسوریان را به فکر آرزوها و آمالی بزرگ انداخت. در واقع به‌واسطۀ طبقۀ نوظهور روشنفکران ناسیونالیست و در همان حال سکولار که وحدت سراسری آسوری‌ها را از هر فرقه و مذهب دنبال می‌کردند، زمینۀ مساعدی برای گرایش به بلندپروازی‌های سیاسی پیدا شده بود و حکومت روسیه نظر به نفوذ همه‌جانبه‌ای که میان آسوریان به‌دست آورده بود بی‌میل نبود آنان را همچون ابزاری در جهت پیشبرد سیاست‌های آتی خود در منطقه به‌کار گیرد، وضعیتی که بالاخره در آغاز جنگ جهانی نخست در سال ۱۹۱۴ عملی گشت. اما از بخت بد آسوریان رشد ناسیونالیسم آسوری با رشد گرایش‌های ناسیونالیستیِ به‌مراتب نیرومندی در میان ترک‌ها و ایرانیان همزمان شد و تقابل این گرایشات گریزناپذیر بود.

با آغاز جنگ جهانی اول روس‌ها، انگلیسی‌ها و فرانسوی‌ها در قبال همکاری با متفقین به آسوریان وعده خودمختاری دادند و از این راه آنان را همچون ابزاری جهت پیشبرد منافع خود مورد استفاده قرار دادند. اولین ضربه را روس‌ها بر پیکر آسوری‌ها وارد آوردند و باعث شدند آسوریان که صدها و شاید هزاران سال در کوهستان‌های حکاری سکونت داشتند برای همیشه از سرزمین آبا و اجدادی خود آواره شوند. ضربۀ بعدی فروپاشی روسیۀ تزاری حامی و مشوق اصلی آسوری‌ها بود، هرچند که در صورت عدم فروپاشی نیز معلوم نبود به وعده‌های خود عمل کنند. یکی از نتایج مهم این واقعه روی کار آمدن بلشویک‌ها و افشا و رد قرارداد قسطنطنیه بود که به موجب آن مقرر بود قلمرو عثمانی بعد از پایان جنگ میان فاتحین تقسیم شود و شاید در نتیجۀ چنین تحولی سهمی نصیب مسیحیان عثمانی از ارمنی و آسوری می‌شد. بعد از آنکه جاذبه‌های حمایت‌های تزار از مسیحیان به‌دنبال انقلاب اکتبر برای همیشه نقش بر آب شد آسوریان در جستجوی تکیه‌گاه و پناهی جدید متوجه انگلیسی‌ها شدند و آنان نیز با توجه به نیازی که به همراهی آسوریان داشتند از اتحاد متقابل استقبال کردند. اما انگلیسی‌ها نیز آسوریان را بازیچه قرار داده و بعد از آنکه از توانایی‌های رزمی‌شان استفاده‌های لازم را کردند، آنها را به حال خود رها نمودند.»