کتاب از اقتصاد سیاسی تا علم اقتصاد

کتاب از اقتصاد سیاسی تا علم اقتصاد (From Political Economy to Freakonomics) نوشته دیمیتریس میلوناکیس و بن فاین، با رویکردی میان‌رشته‌ای سیر تحول اقتصادِ سیاسی به علمِ اقتصاد را بررسی و نقش عوامل اجتماعی، تاریخی و روش‌شناختی را در این فرایند برجسته می‌کند. کتاب حاضر نه‌تنها به تاریخ اندیشه‌ی اقتصادی می‌پردازد، بلکه به نقد جدایی اقتصاد از سایر علوم اجتماعی و پیامدهای آن نیز توجه دارد. این کتاب را حسین اقبال طالقانی ترجمه و انتشارات شیرازه کتاب ما منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب از اقتصاد سیاسی تا علم اقتصاد

کتاب از اقتصاد سیاسی تا علم اقتصاد نوشته‌ی دیمیتریس میلوناکیس و بن فاین، اثری است که به بررسی روند تاریخی و مفهومی گذار از اقتصاد سیاسی کلاسیک به علم اقتصاد مدرن می‌پردازد. نویسندگان با تکیه‌ بر تحلیل‌های تاریخی و روش‌شناختی، نشان داده‌اند که چگونه اقتصاد سیاسی، که زمانی شاخه‌ای از علوم اجتماعی تلقی می‌شد و مرز روشنی با جامعه‌شناسی و تاریخ نداشت، به‌تدریج به دانشی تخصصی و مستقل بدل شد. این کتاب با مروری بر اندیشه‌های متفکرانی چون اسمیت، ریکاردو، میل، مارکس، مارشال، وبر، شومپیتر و دیگران، به دو انشعاب مهم در تاریخ اندیشه‌ی اقتصادی اشاره می‌کند: نخست، جدایی روش‌های استنتاجی و استقرایی و دوم، گذار از اقتصاد سیاسی کلاسیک به اقتصاد نوکلاسیک از طریق انقلاب مارژینالیستی. هر فصل کتاب از اقتصاد سیاسی تا علم اقتصاد به یکی از جریان‌ها یا مکاتب فکری مهم در تاریخ اقتصاد می‌پردازد و نقش عوامل اجتماعی و تاریخی را در شکل‌گیری نظریه‌های اقتصادی بررسی می‌کند. نویسندگان تأکید کرده‌اند که جدایی اقتصاد از سایر علوم اجتماعی، نه‌تنها محصول تحولات درونی اقتصاددانان، بلکه نتیجه‌ی تعامل و تأثیرپذیری از جامعه‌شناسان و تاریخ‌نگاران نیز بوده است. این کتاب برای دانشجویان و پژوهشگران اقتصاد، علوم اجتماعی و علاقه‌مندان به تاریخ اندیشه‌ی اقتصادی، تصویری جامع و انتقادی از مسیر پرپیچ‌وخم علم اقتصاد ارائه می‌دهد.

خلاصه کتاب از اقتصاد سیاسی تا علم اقتصاد

کتاب از اقتصاد سیاسی تا علم اقتصاد این پرسش را مطرح می‌کند که چرا علم اقتصاد، با وجود اعتبار و امکانات گسترده، در شناسایی و تحلیل بحران‌های اقتصادی ناتوان مانده است. میلوناکیس و فاین ریشه‌ی این ناتوانی را در جدایی اقتصاد از تاریخ و اجتماع و غلبه‌ی مدل‌سازی ریاضی و فرمالیسم می‌دانند. آن‌ها مسیر تحول اقتصاد سیاسی به علم اقتصاد را از نیمه‌ی دوم قرن نوزدهم تا پس از جنگ جهانی دوم دنبال کرده‌اند و نشان داده‌اند که این گذار نه ناگهانی، بلکه تدریجی و همراه با فرازونشیب‌های فکری و روشی بوده است. در بخش‌های ابتدایی، کتاب به اقتصاد سیاسی کلاسیک و اندیشه‌های اسمیت، ریکاردو، میل و مارکس می‌پردازد و نشان می‌دهد که چگونه این متفکران اقتصاد را به‌عنوان بخشی از علوم اجتماعی و در پیوند با تاریخ و جامعه تحلیل می‌کردند. سپس به دو انشعاب مهم اشاره می‌شود: نخست، جدایی روش‌های استنتاجی (انتزاعی) و استقرایی (تاریخی) که در جدال میان ریکاردو و مالتوس و بعدها در منازعه‌ی منگر و اشمولر به اوج رسید؛ دوم، انقلاب مارژینالیستی که با تمرکز بر مطلوبیت نهایی و فردگرایی روش‌شناختی، اقتصاد را از سایر علوم اجتماعی جدا کرد و زمینه را برای شکل‌گیری اقتصاد نوکلاسیک فراهم آورد. 

کتاب در ادامه، به بررسی مکاتب تاریخی آلمان و انگلستان، نهادگرایی آمریکایی، مکتب اتریش، اقتصاد اجتماعی و نقش متفکرانی چون وبر، شومپیتر و پارسونز می‌پردازد. نویسندگان نشان داده‌اند که چگونه هر یک از این جریان‌ها، با تأکید بر عوامل اجتماعی و تاریخی یا با نقد فرمالیسم و اثبات‌گرایی، تلاش کرده‌اند جایگاه اقتصاد را در میان علوم انسانی بازتعریف کنند. در فصل‌های پایانی، کتاب تحولات قرن بیستم، از انقلاب کینزی تا نظریه‌ی تعادل عمومی و رشد فرمالیسم ریاضی در اقتصاد را مرور می‌کند و پیامدهای این روند را برای استقلال و محدودیت‌های علم اقتصاد توضیح می‌دهد. در مجموع، کتاب با رویکردی انتقادی و تاریخی، نشان می‌دهد که علم اقتصاد همواره تحت تأثیر تحولات اجتماعی، تاریخی و روش‌شناختی بوده و جدایی آن از سایر علوم انسانی، نه‌تنها به غنای نظریه‌های اقتصادی آسیب زده، بلکه توانایی این علم را در درک و تبیین واقعیت‌های پیچیده‌ی اقتصادی کاهش داده است.

چرا باید کتاب از اقتصاد سیاسی تا علم اقتصاد را بخوانیم؟

این کتاب با رویکردی میان‌رشته‌ای و انتقادی، به یکی از مهم‌ترین پرسش‌های حوزه‌ی اقتصاد و علوم اجتماعی می‌پردازد: چرا و چگونه اقتصاد از ریشه‌های اجتماعی و تاریخی خود جدا شد و به دانشی تخصصی و فرمالیستی بدل گشت؟ از ویژگی‌های شاخص این اثر، بررسی سیر تحول اندیشه‌ی اقتصادی از منظر روش‌شناسی و نقش عوامل اجتماعی و تاریخی است. مطالعه‌ی این کتاب به خواننده کمک می‌کند تا نسبت به محدودیت‌ها و پیش‌فرض‌های علم اقتصاد مدرن آگاه شود و جایگاه واقعی اقتصاد را در میان علوم انسانی بازشناسد. 

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب از اقتصاد سیاسی تا علم اقتصاد را به دانشجویان و پژوهشگران اقتصاد، علوم اجتماعی، فلسفه علم و تاریخ اندیشه‌ی اقتصادی پیشنهاد می‌کنیم. این اثر در کل برای کسانی است که در پی فهم ریشه‌های نظری و اجتماعی علم اقتصاد هستند.

بخشی از کتاب از اقتصاد سیاسی تا علم اقتصاد

«از نظر ریکاردو و مارکس، نظام اقتصادی به‌مثابۀ یک کل، موضوع اصلی پژوهش است؛ در حالی که طبقات، واحدهای اصلی تحلیل را تشکیل می‌دهند. چنین دیدگاه پویای کلان‌نگری نسبت به اقتصاد، هم فضای زیادی را برای فرایندهای تاریخی و اجتماعی الزامی می‌سازد و هم آن را ارائه می‌کند؛ به‌طوری که این فرایندها به اجزاء ارزشمند و لاینفک تحلیل اقتصادی بدل شوند. همان‌طور که نشان خواهیم داد، یکی از عناصر کلیدی در این متن، نقشی است که نظریۀ ارزش ایفا می‌کند؛ حوزه‌ای که در آن کم‌ابیش مستقل می‌ماند یا درکی از اقتصاد را به‌شکل یک کل و رابطۀ گسترده‌تر اقتصاد را با جامعه و پویایی‌های تغییر تاریخی‌اش متجسد می‌سازد. نمایندگان برجسته و اصلی اقتصاد سیاسی کلاسیک، با توجه به دیدگاه‌های متفاوتشان، با تعمیم‌های بیش از حد و همسان‌سازی‌های مفرط، بر یک نظریۀ عینیِ ارزش بر مبنای هزینۀ مادی تولید و مورد خاصِ نیروی کارِ لازم، صحه گذاشتند.

علاوه بر این، کلاسیک‌ها جامعه را به‌شکل یک موجودیت مستقل، با وجودی خودمختار و مستقل از اعضای منفردش، و نظام اقتصادی را به‌مثابۀ جزء لاینفک این موجودیت جامع‌تر در نظر می‌گرفتند. در واقع روابط اقتصادی از روابط اجتماعی جدایی‌ناپذیرند و تحلیل بر عاملان جمعی اقتصاد، نظیر طبقات اجتماعی، متمرکز است.»