کتاب اطلس تاریخی ایران در دوران ساسانی

کتاب اطلس تاریخی ایران در دوران ساسانی نوشتۀ رضا فرنود و ویراستۀ افشین جهاندیده و الهه عین‌بخش در نشر نی به چاپ رسیده است. این کتاب، اطلسی از تاریخ منطقۀ ایران در حدفاصل حدود ۲۲۰ میلادی یعنی زمان تأسیس شاهنشاهی ساسانی تا حدود ۶۷۰ و استیلای اعراب مسلمان است و وقایع این دوره را با متنی کوتاه همراه با نقشه‌های طبقه بندی‌شده شرح می‌دهد. نقشه‌های این کتاب دربردارندۀ جغرافیای منطقه، وقایع سیاسی، پراکندگی مذاهب، راه‌های بازرگانی و شهرهای تجاری و مهاجرت اقوام مهاجم و مجاور است.

درباره کتاب اطلس تاریخی ایران در دوران ساسانی

این کتاب، دورۀ ساسانیان را بررسی کرده است. ساسانیان طولانی‌ترین، تأثیرگذارترین و آخرین حکومت ایران در دورۀ پیش از اسلام است. ساسانیان هم میراث‌دار تاریخ باستانی ایران بودند و هم میراث‌گذار برای حکومت‌هایی که در دورۀ اسلامی در ایران روی کار آمدند. شاهنشاهی ساسانی به‌همراه امپراتوری روم، دو قدرت بزرگ سیاسی و نظامی آن زمان در جهان بودند. این دوره، اوج پیشرفت فرهنگ و تمدن در ایران بود. مذهب زرتشت، دین رسمی حکومت بود. آیین و نظام کشورداری ساسانیان، برای دورۀ اسلامی الگو قرار گرفت. در منابع اسلامی نیز از این دوره، با تحسین یاد می‌شود و شاهی چون خسرو انوشیروان در منابع این دوره، نمونه‌ای از پادشاهی دادگر است.

کتاب اطلس تاریخی ایران در دوران ساسانی، درواقع اطلسی از تاریخ منطقۀ ایران است که از تأسیس پادشاهی ساسانی، حدود ۲۲۰ میلادی، شروع می‌شود و با استیلای اعراب مسلمان، حدود ۶۷۰ میلادی، به پایان می‌رسد. در این کتاب، وقایع این دوره به‌شکل مجموعه‌ای از نقشه‌های تاریخی ارائه شده‌اند. هر نقشه با متن نسبتاً کوتاهی همراه است که در آن وقایع تاریخی مهم آن دوره را شرح می‌دهد. برای خواننده‌ای که با تاریخ این دوره آشنا نیست این کتاب پیش‌درآمدی برای مطالعۀ دقیق‌تر است و برای خوانندۀ آشنا با تاریخ این دوره می‌تواند مکمل مناسبی برای مطالعات تاریخی‌ باشد. نمایش وقایع و حوادث تاریخی روی نقشه به درک بهتر بعد مکانی این حوادث کمک می‌کند و تداخل و تأثیر متقابل‌شان را بر یکدیگر نشان می‌دهد.

در پیشگفتار کتاب اطلس تاریخی ایران در دوران ساسانی، ۳ نقشه درج شده است که دربردارندۀ چیزی است که در این کتاب با نام منطقۀ ایران از آن یاد می‌شود. نقشۀ اول، خلاصه‌ای از جغرافیای این منطقه است؛ یعنی مناطق جغرافیایی، رودخانه‌ها و دریاهای امروزی و زمین‌های حاصلخیز و کویری. نقشۀ دوم، دربردارندۀ شهرهای اصلی، ایالات و تقسیم‌بندی‌های درون‌ایالتی است. در ترسیم نقشه‌ها برای تمایزگذاری میان حکومت‌های منطقه، از روش تقسیم‌بندی حکومت‌ها بر اساس زبان گفتاری حکمرانان‌شان استفاده شده است. در سومین نقشۀ پیشگفتار، زبان‌های گفتاری موجود در خاورمیانه، شمال آفریقا و اروپا گروه‌بندی شده‌اند و پایگاه‌های جغرافیایی هرکدام مشخص شده است.

نقشه‌های داخل متن اصلی کتاب اطلس تاریخی ایران در دوران ساسانی، تاریح سیاسی منطقۀ ایران را نشان می‌دهد و هرکدام دربردارندۀ چند واقعۀ مهم سیاسی هستند. علاوه بر نقشه‌های سیاسی، ۸ نقشه با موضوع اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی نیز تصویر شده است. همچنین ۲ نقشه از راه‌ها و شهرهای مهم بازرگانی منطقۀ ایران، ۴ نقشه از گسترش آیین‌های زردشتی، مانوی، مسیحی و جنبش مزدکی آمده است، به‌همراه یک نقشه از تیسفون، پایتخت ساسانیان و یک نقشه هم دربردارندۀ موضوع مهاجرت اقوام هون یا خیونی به غرب.

خواندن کتاب اطلس تاریخی ایران در دوران ساسانی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

به دانشجویان رشتۀ تاریخ و دوستداران کتاب‌های تاریخی پیشنهاد می‌کنیم.