کتاب نابرابری ملت ها

کتاب نابرابری ملت ها نوشتهٔ دارون عجم اوغلو و جیمز رابینسون و ترجمهٔ حمیدرضا‬ خطیبی است. نشر هنوز این کتاب را منتشر کرده است. نویسندگان در این اثر از خاستگاه‌های قدرت و رفاه و فقر سخن گفته‌اند.

درباره کتاب نابرابری ملت ها

دارون عجم اوغلو و جیمز رابینسون در کتاب نابرابری ملت ها (Why nations fail: the origins of power, prosperity and poverty) از تفاوت‌های کلان میان میزان درآمد و سطح زندگی مردم جهان سخن گفته‌اند. آن‌ها بر این عقیده هستند که تفاوت‌های کلان میان میزان درآمد، عاملی است که کشورهای ثروتمندی مانند ایالات متحده، بریتانیا و آلمان را از ملل فقیر جهان ازجمله کشورهای واقع در پایین‌دست صحرای آفریقا (آفریقای سیاه)، آمریکای مرکزی و جنوب آسیا جدا می‌کند. در این کتاب، استدلال‌هایی آورده شده که چرا حق با مصری‌های حاضر در میدان تحریر و نه بیشتر محققان و تحلیلگران، است. به عقیدهٔ نویسندگان مصر دقیقاً از این رو فقیر است که تحت حاکمیت نخبگان کم‌شماری قرار داشته است که جامعه را با هدف کسب منافع شخصی و از جیب توده‌های گستردهٔ مردم سازماندهی می‌کرده‌اند. قدرت سیاسی به‌شکلی تنگ‌نظرانه در دست این نخبگان متمرکز بوده و برای ایجاد ثروتی کلان برای دارندگان قدرت استفاده می‌شده است. در این زمینه می‌توان به ۷۰ میلیارد دلاری اشاره کرد که ظاهراً توسط حسنی مبارک، رئیس‌جمهوری مخلوع مصر، انباشته شده بود. در این میان، بازندگان داستان همواره مردم مصر بوده‌اند.

دارون عجم اوغلو و جیمز رابینسون در کتاب نابرابری ملت ها بیان کرده‌اند که کشورهایی مانند بریتانیا و ایالات متحده ثروتمند شدند، زیرا شهروندان‌شان نخبگانی را که قدرت را در اختیار داشتند برانداختند و جامعه‌ای ایجاد کردند که در آن، حقوق سیاسی بیش‌ازپیش و به‌صورتی گسترده بین شهروندان توزیع شد. جامعه‌ای که در آن دولت در قبال شهروندان پاسخگو و مسئولیت‌پذیر بود و تودهٔ عظیم مردم می‌توانستند از فرصت‌های اقتصادی بهره بگیرند. برای درک این‌که چرا جهان امروز شاهد چنین نابرابری‌هایی است باید به جست‌وجوی گذشته پرداخت و انگیزه‌های تاریخی جوامع را برای دستیابی به رفاه و ثروت مطالعه کرد. به عقیده نویسندگان دلیل این‌که بریتانیا ثروتمندتر از مصر است این بوده که در بریتانیای سال ۱۶۸۸ (که در آن زمان هنوز انگلیس محسوب می‌شد) انقلابی رخ داد که اساس سیاست و در پی آن اقتصاد را در این کشور دگرگون کرد. مردم برای حقوق سیاسی جنگیدند و به آن دست یافتند و از این حقوق برای گسترش و افزایش فرصت‌های اقتصادی خود بهره بردند. نتیجهٔ کار یک روند سیاسی و اقتصادی اساساً متفاوت بود که به انقلاب صنعتی منتهی شد. انقلاب صنعتی و فناوری‌هایی که این انقلاب به ارمغان آورد به مصر نرسید؛ زیرا این کشور در آن دوره تحت تسلط امپراتوری عثمانی قرار داشت؛ حکومتی که با مصر همان برخوردی را داشت که بعدها خانوادهٔ مبارک داشتند. این مسیر نابرابری تا امروزه ادامه پیدا کرده است. 

خواندن کتاب نابرابری ملت ها را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به دوستداران حوزه‌های علوم سیاسی و جامعه‌شناسی و علاقه‌مندان به مطالعه در باب نابرابری پیشنهاد می‌کنیم.

درباره دارون عجم‌اغلو

دارون عجم‌ اغلو استاد ارمنی‌تبار اقتصاد در مؤسسهٔ تکنولوژی ماساچوست است. او نشان افتخار «جان بیتس کلارک» را دریافت کرده است که هر دو سال یک‌بار به اقتصاددان‌هایی جوان‌تر از ۴۰ سال که گام مهمی در عرصهٔ تفکر و آگاهی اقتصادی برداشته‌اند، اعطا می‌شود.  عجم‌اغلو در سوم سپتامبر ۱۹۶۷ در ترکیه و از پدرومادری ارمنی به دنیا آمد. او در سال ۱۹۸۶، پس از دریافت مدرک دیپلم از دبیرستان گالاتاسرای در استانبول، برای تحصیل رشتهٔ اقتصاد در مقطع کارشناسی و کارشناسی‌ارشد راهی دانشگاه یورک در بریتانیا شد و در سال ۱۹۹۲ مدرک دکتری خود را از مدرسهٔ اقتصاد لندن دریافت کرد. پس از آن، عجم‌اغلو به دانشگاه بسیار معتبر ام. آی. تی. آمریکا راه یافت و در سال ۲۰۰۰ به‌عنوان استادتمام تدریس خود در این دانشگاه را آغاز کرد. او از سرشناس‌ترین چهره‌های دانشگاهی جهان در حیطهٔ اقتصاد است و آثار او، اعم از مقاله و کتاب، با اشتیاق بسیاری در محافل دانشگاهی پیگیری می‌شود.

درباره جیمز رابینسون

جیمز رابینسون دانشمند علم سیاست، اقتصاددان و استاد رشتهٔ حکومت‌داری در دانشگاه هاروارد و صاحب‌نظری سرشناس در امور آمریکای لاتین و آفریقا است. رابینسون کارشناسی خود را از مدرسهٔ اقتصاد و سیاست لندن و کارشناسی‌ارشد خود را از دانشگاه وارویک دریافت کرد و در سال ۱۹۹۳ موفق شد مدرک دکتری خود را از دانشگاه ییل در ایالات متحده کسب کند. او در سال‌های نخست فعالیت حرفه‌ای خود در دانشگاه‌های ملبورن استرالیا و دانشگاه کالیفرنیای جنوبی تدریس کرد و سپس همکاری خود را با دو دانشگاه هاروارد در باستن و برکلی سن‌فرانسیسکو آغاز کرد. رابینسون تحقیقات بسیاری دربارهٔ روند توسعهٔ اقتصادی و سیاسی در کشورهای آفریقایی و آمریکای لاتین انجام داده است.

بخشی از کتاب نابرابری ملت ها

«تقابل نهادهای استثمارگری را که بریتانیایی‌ها در سیرالئون به وجود آوردند با نهادهای فراگیری که در دیگر مستعمرات به وجود آمد می‌توان در نحوهٔ مدیریت منابع معدنی در سیرالئون مشاهده کرد. در ژانویهٔ ۱۹۳۰ در منطقهٔ کونو، در شرق سیرالئون، الماس کشف شد. الماس کشف‌شده نه در اعماق معادن که در آبرفت رودخانه‌ها به دست می‌آمد؛ از این رو، روش نخست برای استخراج آن خاک‌شویی لای ته رودخانه بود. برخی جامعه‌شناسان این نوع منبع الماس را «الماس‌های دموکراتیک» می‌خوانند، زیرا زمینهٔ اشتغال مردم بسیاری را در جریان به‌دست‌آوردن منابع فراهم می‌آورد و فرصت بالقوهٔ فراگیری ایجاد می‌کند؛ اما در سیرالئون چنین نشد. دولت بریتانیا با نادیده‌گرفتن ماهیت ذاتاً دموکراتیک خاک‌شویی منابع الماس کف رودخانه‌ها مبادرت به انحصاری‌کردن این منبع در کل کشور تحت الحمایهٔ سیرالئون کرد و این انحصار را در قالب ادارهٔ «سرپرستی منتخب سیرالئون» به گروه تجاری دِ بیرز، غول حفاری الماس واقع در آفریقای جنوبی، واگذارد. در سال ۱۹۳۶ نیز حق ایجاد یک «نیروی محافظت از الماس» به گروه تجاری دِ بیرز داده شد؛ نیرویی که درواقع یک ارتش خصوصی بود و مدتی بعد حتی بزرگتر از هر دولت استعماری در سیرالئون شد. با وجود همهٔ این تمهیدات، دسترسی گسترده به الماس‌های رودخانه شرایط مراقبت را از این منبع ارزشمند دشوارتر کرده بود. در دههٔ ۱۹۵۰ نیروی محافظت از الماس از فعالیت و حضور هزاران یابنده غیرقانونی الماس مستأصل شده و به ستوه آمده بود؛ شرایطی که زمینهٔ بروز درگیری و آشوب را در سطحی گسترده فراهم آورد. در سال ۱۹۵۵ دولت بریتانیا برخی مناطق دارای الماس را در خارج از قلمروی «سرپرستی منتخب سیرالئون» به روی حفاران دارای مجوز گشود، گرچه گروه تجاری دِ بیرز همچنان غنی‌ترین محدوده‌های الماس را در ینگما، کویدو و تونگو در اختیار داشت. پس از استقلال سیرالئون شرایط حتی بدتر شد؛ در سال ۱۹۷۰ سیاکا استیونز «سرپرستی منتخب سیرالئون» را ملی اعلام کرد و «شرکت ملی حفاری الماس با مسئولیت محدود» را بنیان گذاشت که در آن دولت سیرالئون ــ بخوانید خود استیونز ۵۱ درصد سهام را در اختیار داشت. این نخستین گام استیونز در راه تصاحب بخش استخراج الماس در این کشور محسوب می‌شد.»