کتاب گنگ محل

کتاب گنگ محل (The dumb house) نوشته جان برن ساید و ترجمه رضا اسکندری آذر است و نشر هیرمند در سال ۱۳۹۶ آن را منتشر کرده است. این کتاب رمانی تیره و پرتنش از مجموعه‌ی شهرزاد است که با یک افسانه‌ی قدیمی درباره‌ی لال‌خانه‌ی اکبرشاه آغاز می‌شود و آن را به ذهن آشفته‌ی راوی در زمانه‌ای دیگر پیوند می‌زند. داستان با یک پرسش تکان‌دهنده شروع می‌شود: اگر زبان از انسان گرفته شود، چه چیزی از هویت، حافظه و ادراک او باقی می‌ماند؟ نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب گنگ محل اثر جان برن ساید

کتاب گُنگ‌ محل نخستین رمان جان برن‌ ساید، نویسنده‌ی اسکاتلندی، است که با الهام از افسانه‌ای تاریخی درباره‌ی کاخ سکوت «اکبرشاه گورکانی»، به کاوش در ماهیت زبان و هویت انسانی می‌پردازد. این کتاب از زاویه‌دید یک راوی روان‌پریش روایت می‌شود. داستان در بستری مدرن شکل می‌گیرد، اما ریشه‌های آن به افسانه‌ها و آزمایش‌های تاریخی درباره‌ی زبان و سکوت بازمی‌گردد.

جان برن‌ ساید در این اثر، در سه بخش، با بهره‌گیری از عناصر روان‌شناختی و فلسفی، به بررسی تأثیر محرومیت از زبان بر شکل‌گیری هویت و روح انسان می‌پردازد. این کتاب، با نگاهی به گذشته و خاطرات راوی، به‌تدریج لایه‌های پیچیده‌ی روابط خانوادگی، تنهایی و جست‌وجوی معنا را آشکار می‌کند. رمان گنگ‌ محل اثری است که در مرز میان واقعیت و خیال حرکت می‌کند و با طرح پرسش‌هایی درباره‌ی سرشت زبان، سکوت و ارتباط انسانی، مخاطب را به تأمل وامی‌دارد.

خلاصه داستان گنگ محل

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!

داستان گنگ‌ محل با الهام از افسانه‌ی کاخ سکوت «اکبرشاه» آغاز می‌شود؛ جایی که پادشاه برای پاسخ به پرسشی دیرینه درباره‌ی فطری یا اکتسابی‌بودن زبان، گروهی نوزاد را در سکوت مطلق پرورش می‌دهد. راوی رمان مردی است که در کودکی تحت‌تأثیر این افسانه قرار گرفته و بعدها در بزرگ‌سالی به تکرار آزمایش در دنیای مدرن وسوسه می‌شود. او که خود را درگیر پژوهشی درباره‌ی ماهیت روح و زبان می‌بیند، تصمیم می‌گیرد با محروم‌کردن دو کودک دوقلو از ارتباط و صدا، مختصات روح انسانی را جست‌وجو کند. داستان با بازگشت به خاطرات کودکی راوی، رابطه‌ی پیچیده‌اش با مادر و پدر و تأثیر قصه‌ها و مناسک خانوادگی بر شکل‌گیری هویت او گره می‌خورد. مرگ مادر، تنهایی و وسواس راوی به نظم و طبقه‌بندی جهان او را به‌سمت آزمایش‌های غریب و گاه هولناک سوق می‌دهد.

در ادامه، راوی با زنی به نام خانم «الرود» و پسر لالش، «جرمی»، آشنا می‌شود و این آشنایی ابعاد تازه‌ای از جست‌وجوی او برای فهم زبان و سکوت را آشکار می‌کند. داستان با لحن درونی و تأمل‌برانگیز راوی، مرز میان علم، افسانه و تجربه‌ی شخصی را در هم می‌شکند و مخاطب را با پرسش‌هایی درباره‌ی سرشت زبان، هویت و مرزهای اخلاقی آزمایش‌های انسانی روبه‌رو می‌سازد.

چرا باید کتاب گنگ محل را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب گنگ محل را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب رابطه‌ی زبان، سکوت و هویت را در قالب یک داستان پرتنش بررسی می‌کند.
• خواننده با ذهن کسی روبه‌رو می‌شود که منطق، خاطره و وسواس را در هم می‌آمیزد.
• این رمان از یک افسانه‌ی تاریخی استفاده کرده و آن را به مسئله‌ای انسانی و هولناک گره زده است.
• این اثر برای کسانی که به داستان‌های روان‌شناختی تیره‌وتار علاقه دارند، مناسب است.
• این کتاب امکان فکرکردن درمورد نقش زبان در شکل‌گیری حافظه، ادراک و نظم ذهنی را فراهم می‌کند.

خواندن کتاب گنگ محل را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب گنگ محل به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به رمان‌های روان‌شناختی و تیره که بر ذهن شخصیت اصلی متمرکز هستند.
• خوانندگانی که به داستان‌هایی درباره‌ی زبان، سکوت و مرزهای ادراک علاقه دارند.
• کسانی که از داستان‌های آمیخته با خاطره، وسواس و تنش پنهان لذت می‌برند.
• مخاطبانی که دوست دارند یک افسانه را در قالب داستانی هراس‌آلود دنبال کنند.
• علاقه‌مندان به آثاری که رابطه‌ی کودکی، خانواده و آشفتگی ذهنی را بررسی می‌کنند.

درباره جان برن‌ ساید

جان برن‌ ساید (۱۹ مارس ۱۹۵۵ ـ ۲۹ مه ۲۰۲۴) نویسنده و شاعر اسکاتلندی بود. او یکی از چهار شاعری است که برای یک مجموعه شعر، به‌طور هم‌زمان جایزه‌ی تی. اس. الیوت و جایزه‌ی شعر فوروارد را دریافت کرده‌ است؛ سه شاعر دیگر تد هیوز، شان اوبراین و جیسون آلن‌ـ‌پیزانت هستند. برن‌ ساید این دو جایزه را در سال ۲۰۱۱ برای مجموعه‌ی گربه‌ی سیاه استخوانی به دست آورد. او در سال ۲۰۲۳ نیز به‌ پاس یک عمر فعالیت ادبی، جایزه‌ی دیوید کوهن را دریافت کرد.

برن‌ ساید در دانفرملین اسکاتلند به دنیا آمد و در کالج هنر و فناوری کمبریج ادبیات انگلیسی و اندیشه‌ی اروپایی خواند. او پیش از آنکه در سال ۱۹۹۶ به‌عنوان نویسنده‌ی آزاد به‌صورت تمام‌وقت فعالیت خود را آغاز کند، مهندس نرم‌افزار بود. بعدها مدتی به‌عنوان نویسنده‌ی مقیم دانشگاه داندی فعالیت کرد و سپس به تدریس خلاق‌نویسی در دانشگاه سنت اندروز پرداخت. او در این دانشگاه خلاق‌نویسی، ادبیات، بوم‌شناسی و شعر آمریکایی را تدریس می‌کرد.

نخستین مجموعه شعر او، حلقه، جایزه‌ی شورای هنر اسکاتلند را برایش به ارمغان آورد. پس از آن مجموعه‌هایی مانند دانش عمومی، روزهای جشن و رقص تیمارستان منتشر شدند. مجموعه‌ی تله‌ی نور نیز در فهرست نهایی جایزه‌ی تی. اس. الیوت قرار گرفت.

برن‌ ساید در حوزه‌ی داستان نیز فعالیت داشت و دو مجموعه داستان کوتاه با عنوان‌های سوزاندن الویس (۲۰۰۰) و چیزی شبیه خوشبختی (۲۰۱۳) منتشر کرد. از میان رمان‌های او می‌توان به خانه‌ی لال (۱۹۹۷)، ردپای شیطان (۲۰۰۷)، گلیستر (۲۰۰۹) و تابستانی از غرق‌شدن (۲۰۱۱) اشاره کرد.

داستان‌ها و مقاله‌های او در نشریاتی مانند نیویورکر، گاردین و لندن ریویو آو بوکز منتشر می‌شد. او همچنین برای مجله‌ی نیو استیتسمن درباره‌ی طبیعت ستون می‌نوشت.

برن‌ ساید از سال ۱۹۹۹ عضو انجمن ادبیات سلطنتی بود و در سال ۲۰۱۶ به عضویت انجمن سلطنتی ادینبرو، آکادمی ملی علوم و ادبیات اسکاتلند، درآمد. او هر سال در فلوشیپ آلپاین سخنرانی می‌کرد و ریاست هیئت‌داوران جایزه‌ی نویسندگی این مؤسسه را بر عهده داشت.

برن‌ ساید پس از یک دوره بیماری کوتاه، در ۲۹ مه ۲۰۲۴ در ۶۹سالگی درگذشت. چیزی شبیه خوشبختی یکی دیگر از آثار اوست که به فارسی ترجمه شده است.

این کتاب یا نویسنده چه جوایز و افتخاراتی کسب کرده است؟

جان برن‌ ساید در طول فعالیت ادبی خود جوایز متعددی دریافت کرد. او در سال‌های ۱۹۸۸ و ۱۹۹۱ برای مجموعه‌های حلقه و دانش عمومی جایزه‌ی شورای هنر اسکاتلند را به دست آورد. در سال ۱۹۹۴ جایزه‌ی یادبود جفری فابر را دریافت کرد و در سال ۱۹۹۹ برای رمان پسران رحمت برنده‌ی جایزه‌ی انکور شد.

مجموعه‌ی رقص تیمارستان در سال ۲۰۰۰ جایزه‌ی ویتبرد را دریافت کرد و در فهرست نهایی جوایز فوروارد و تی. اس. الیوت نیز قرار گرفت. مجموعه‌ی تله‌ی نور در سال ۲۰۰۲ نامزد جایزه‌ی تی. اس. الیوت و کتاب سال اسکاتلند شد. مجموعه‌ی همسایه‌ی خوب نیز در سال ۲۰۰۵ نامزد جایزه‌ی فوروارد شد.

خاطره‌نگاری دروغی درباره‌ی پدرم در سال ۲۰۰۶ عنوان کتاب سال اسکاتلند را به دست آورد و جوایز دیگری نیز دریافت کرد. سال ۲۰۱۱ یکی از مهم‌ترین دوره‌های کارنامه‌ی ادبی برن‌ ساید بود. او در این سال جایزه‌ی پتراکا در آلمان و برای مجموعه‌ی گربه‌ی سیاه استخوانی، جوایز فوروارد و تی. اس. الیوت را دریافت کرد. در همین سال جایزه‌ی کورینه نیز برای دروغی درباره‌ی پدرم به او تعلق گرفت. رمان تابستانی از غرق‌شدن نامزد جایزه‌ی کاستا شد و بیدارشدن در شهر اسباب‌بازی نیز در فهرست نامزدهای جایزه‌ی پن/ اکرلی قرار گرفت.

برن‌ ساید در سال ۲۰۱۳ با مجموعه داستان چیزی شبیه خوشبختی بار دیگر عنوان کتاب سال اسکاتلند را به دست آورد. او در سال ۲۰۲۲ جایزه‌ی مایکل مارکس را برای مجموعه شعر ارتداد به دست آورد. آخرین افتخار مهم کارنامه‌ی ادبی برن‌ ساید جایزه‌ی دیوید کوهن بود که در سال ۲۰۲۳ به‌ پاس یک عمر دستاورد ادبی به او اهدا شد.

بخشی از کتاب گنگ محل

«کسی نمی‌تواند بگوید کشتن دوقلوها خواستهٔ من بود، همان‌طورکه به دنیا آوردن‌شان انتخاب من نبود. هر یک از این رویدادها به سهم خود گریزناپذیر بودند؛ تار نخی از نسج آن چیزی که شاید بشود سرنوشت نامیدش یا به عبارت بهتر؛ رشته نخی که نه من و نه هیچ‌کس دیگر نمی‌توانست بدون تباه کردن کل طرح، حذفش کند. انجام جراحی لارنژکتومی تصمیم خودم بود، تا شاید بتوانم به آواز خواندن‌هایشان پایان بدهم ـ البته اگر می‌شد اسم آن ناله و زوزهٔ ساری در تمام ساعات بیداری‌ام را که از کوچک‌ترین درز موجود در عالم خواب، به رؤیاهایم نفوذ می‌کرد، آواز خواندن گذاشت. البته، در آن زمان، از نظر خودم عملی منطقی انجام دادم؛ گامی دیگر در راستای سلسله پژوهش‌هایی که تقریباً چهار سال قبل آغاز شده بود؛ یگانه آزمایش مهمی که بشر می‌تواند به انجام برساند: یافتن مختصات دقیق روح؛ یگانه موهبتی که ما را از حیوانات جدا می‌کند. یافتنش، ابتدا با نوعی محروم‌سازی و پس از آن نوعی نابودی منطقی و ضروری امکان‌پذیر بود. از اینکه انجام عمل جراحی بر روی آن دو مخلوق نیمه‌آگاه چقدر ساده بود، حیرت کردم. آنها در دنیایی متفاوت زندگی می‌کردند؛ دنیای موش‌های آزمایشگاهی یا فضای پیوسته در تغییر و عقیمِ توهم حقیقی.»