کتاب گشایش داستان

کتاب گشایش داستان (چگونه داستان نویسی را شروع کنیم؟) نوشته مظفر سالاری، مسئله‌ی شروع‌کردن داستان را به موضوعی برای آموزش و تمرین تبدیل می‌کند. نویسنده نشان می‌دهد که آغاز مناسب همیشه پیش از نوشتن پیدا نمی‌شود؛ گاهی لازم است داستان نوشته شود و نقطه‌ی شروع، هنگام بازبینی پیدا شود. این کتاب از بررسی مقدمه‌های اضافی تا شناخت موقعیت و ساختن صحنه پیش می‌رود و نمونه‌های داستانی را کنار تمرین‌های نوشتن قرار می‌دهد. انتشارات کتاب طه این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب گشایش داستان

کتاب گشایش داستان نوشته مظفر سالاری، آموزش داستان‌نویسی را از نخستین مواجهه‌ی خواننده با ماجرا آغاز می‌کند. مسئله‌ی اصلی، انتخاب جمله‌ای زیبا به‌تنهایی نیست؛ نویسنده باید بداند کدام لحظه ظرفیت شروع‌کردن دارد و چه اطلاعاتی می‌تواند بعدتر وارد داستان شود. سالاری تجربه‌ی آموزش به نوقلمان و بررسی نوشته‌های کودکان و نوجوانان را مبنای توضیحات خود قرار داده است. نمونه‌های نویسندگان تازه‌کار، امکان مقایسه‌ی شروع اولیه با صورت پیشنهادی را فراهم می‌کنند. نمونه‌های داستان‌های کوتاه و رمان‌ها نیز نشان می‌دهند که نویسندگان چگونه توجه خواننده را به شخصیت، اتفاق یا فضای داستان جلب کرده‌اند. نویسنده میان مقدمه‌چینی توصیفی و پیش‌داستانی تفاوت می‌گذارد: اولی مکان و شخصیت را معرفی می‌کند و دومی گذشته‌ی ماجرا را شرح می‌دهد. بحث بر سر حذف همه‌ی اطلاعات نیست؛ موضوع، انتخاب جای مناسب برای اطلاعاتی است که داستان واقعاً به آن‌ها نیاز دارد.
کتاب گشایش داستان ۱۶ فصل دارد و موضوع‌هایی مانند «گام نخست»، «موقعیت»، «گشایش با گفت‌وگو»، «گشایش مرکب»، «گشایش با تعلیق»، «گشایش با نمای بسته» و «گشایش با فضا» را در بر می‌گیرد. فصل‌های دیگر به کارکرد صحنه، تصویری‌بودن شروع، جمله‌های کوتاه، ضرب‌آهنگ و نسبت گشایش با نوع داستان اختصاص دارند. فصل پایانی نیز مروری بر مطالب ارائه می‌دهد. توضیحات و تمرین‌ها، بررسی نمونه را به نوشتن پیوند می‌زنند؛ برای مثال، یکی از تمرین‌ها بررسی آغاز چند داستان و پیشنهاد گشایشی تازه پس از حذف مقدمه‌چینی است. نویسنده علاوه‌بر انتخاب نقطه‌ی شروع، تفاوت پیش‌بردن اتفاق‌ها با مکث روی لحظه‌ها و جزئیات را توضیح داده است. این تفاوت روشن می‌کند که چرا بعضی بخش‌ها باید کوتاه روایت شوند و بعضی دیگر به صحنه‌ای گسترده تبدیل شوند. معرفی موقعیت به‌عنوان اتفاقی که روال عادی زندگی را برهم می‌زند نیز بحث را از جمله‌ی نخست فراتر می‌برد. خواننده در این مسیر، آغاز داستان را بخشی مرتبط با شخصیت، اطلاعات، صحنه و سرعت روایت می‌شناسد؛ نه قطعه‌ای جدا که فقط وظیفه‌ی جلب توجه دارد.

خلاصه کتاب گشایش داستان

کتاب گشایش داستان بر این ایده استوار است که داستان بهتر است از لحظه‌ای دارای کشش آغاز شود، نه از انباشتن توضیحات مقدماتی. نویسنده با بررسی آغاز نوشته‌های نوقلمان نشان می‌دهد که اصل ماجرا گاهی زیر شرح روابط، گذشته یا ویژگی‌های شخصیت‌ها پنهان شده است. انتخاب این لحظه، تازه آغاز کار است؛ جزئیات مؤثر و مکث روی کنش‌های مهم، اتفاق را به صحنه تبدیل می‌کنند. موقعیت نیز الزاماً حادثه‌ای عجیب نیست و یک مانع معمولی می‌تواند نظم زندگی شخصیت را تغییر دهد. سالاری برای عبور از بلاتکلیفیِ شروع، نوشتن اولیه بدون اصرار بر یافتن بهترین گشایش را پیشنهاد کرده است. نویسنده سپس هنگام بازبینی، اضافات را کنار می‌گذارد و اطلاعات ضروری را در جای مناسب پخش می‌کند. پیام محوری این کتاب، پیوند مشاهده‌ی نمونه‌ها، تمرین نوشتن و بازنگری متن است.

چرا باید کتاب گشایش داستان را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب گشایش داستان را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• مقایسه‌ی آغازهای اولیه و پیشنهادی، نقش حذف مقدمه‌های اضافی را در شروع داستان روشن می‌کند.
• توضیح جزء‌نگاری و لحظه‌پردازی، تفاوت گزارش اتفاق با ساختن صحنه را نشان می‌دهد.
• تمرین‌های بررسی و بازنویسی، زمینه‌ی آزمودن مطالب در نوشته‌های شخصی را فراهم می‌کنند.
• بحث گتره‌ای‌نویسی، راهی برای عبور از توقف هنگام آغاز نوشتن معرفی می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

• نویسندگان تازه‌کاری که برای انتخاب نقطه‌ی شروع داستان دچار تردید می‌شوند.
• نوجوانان و جوانانی که می‌خواهند داستان‌نویسی را از بررسی نمونه‌ها و تمرین آغاز کنند.
• خوانندگانی که به شناخت نقش صحنه، موقعیت و ضرب‌آهنگ در آغاز داستان علاقه دارند.