جان برن ساید

«جان برن ساید»‏ (‏۱۹ مارس ۱۹۵۵ ـ ۲۹ مه ۲۰۲۴) نویسنده‌ای اسکاتلندی بود. او یکی از چهار شاعری بود که هم‌زمان موفق به کسب جایزهٔ «تی. اس. الیوت» و جایزهٔ شعر «فوروارد» برای یک کتاب شدند (سه نفر دیگر «تد هیوز»، «شان اوبراین» و «جیسون آلن‌ـ‌پیزانت»). این افتخار برای مجموعه شعر «گربهٔ سیاه استخوانی» (۲۰۱۱) نصیب او شد. در سال ۲۰۲۳ نیز «برن‌ساید» به پاس یک عمر فعالیت ادبی، جایزهٔ «دیوید کوهن» را دریافت کرد.

«برن‌ساید» در «دانفرملین» اسکاتلند به دنیا آمد. او در کالج هنر و فناوری کمبریج، ادبیات انگلیسی و اندیشهٔ اروپایی خواند. پیش از آنکه در سال ۱۹۹۶ به‌صورت تمام‌وقت نویسندهٔ آزاد شود، به‌عنوان مهندس نرم‌افزار فعالیت داشت. بعدها مدتی در دانشگاه «داندی» «نویسندهٔ مقیم» بود و سپس در دانشگاه «سنت اندروز» خلاق‌نویسی تدریس می‌کرد؛ جایی که درس‌هایی درباره خلاق‌نویسی، ادبیات و بوم‌شناسی و شعر آمریکایی ارائه می‌داد.

نخستین مجموعه شعر جان برن ساید، «حلقه» (۱۹۸۸)، برندهٔ جایزهٔ شورای هنر اسکاتلند شد. پس از آن مجموعه‌هایی چون «دانش عمومی» (۱۹۹۱)، «روزهای جشن» (۱۹۹۲، برندهٔ جایزهٔ یادبود «جفری فابر») و «رقص تیمارستان» (۲۰۰۰، برندهٔ جایزهٔ ویتبرد و نامزد جوایز «فوروارد» و «تی. اس. الیوت») را منتشر کرد. «تلهٔ نور» (۲۰۰۱) نیز در فهرست نهایی جایزهٔ «تی. اس. الیوت» قرار گرفت.

او همچنین نویسندهٔ دو مجموعه داستان کوتاه («سوزاندن الویس»، (۲۰۰۰) و «چیزی شبیه خوشبختی»، (۲۰۱۳)) و چند رمان است؛ از جمله «خانهٔ لال» (۱۹۹۷)، «ردپای شیطان» (۲۰۰۷)، «گلیستر» (۲۰۰۹) و «تابستانی از غرق‌شدن» (۲۰۱۱).

آثار داستانی و مقالات او در نشریاتی چون «نیویورکر»، «گاردین» و «لندن ریویو آو بوکز» منتشر شده است. او همچنین ستون‌هایی دربارهٔ طبیعت در مجلهٔ «نیو استیتسمن» نوشته است.

«برن ساید» از سال ۱۹۹۹ عضو انجمن ادبیات سلطنتی و از سال ۲۰۱۶ عضو انجمن سلطنتی ادینبرو (آکادمی ملی علوم و ادبیات اسکاتلند) بود. او هر سال در «فلوشیپ آلپاین» سخنرانی می‌کرد و ریاست هیئت داوران جایزهٔ نویسندگی آن را بر عهده داشت.

«برن ساید» پس از یک دوره بیماری کوتاه در ۲۹ مه ۲۰۲۴ در سن ۶۹سالگی درگذشت.

«‏‫چیزی شبیه خوشبختی» دیگر کتاب ترجمه‌شده از او به فارسی است.

«جان برن ساید» در طول زندگی ادبی پربارش جوایز و افتخارات بسیاری به دست آورد. نخستین بار در سال‌های ۱۹۸۸ و ۱۹۹۱ برای مجموعه‌های «حلقه» و «دانش عمومی» جایزهٔ شورای هنر اسکاتلند را گرفت. در سال ۱۹۹۴ برندهٔ جایزهٔ یادبود «جفری فابر» شد و در سال ۱۹۹۹ جایزهٔ «انکور» را برای رمان «پسران رحمت» دریافت کرد. مجموعهٔ «رقص تیمارستان» (۲۰۰۰) جوایز مهمی همچون «ویتبِرِد» را برای او به ارمغان آورد و هم‌زمان در فهرست نهایی جوایز «فوروارد» و «تی. اس. الیوت» قرار گرفت. او مجدد با «تلهٔ نور» (۲۰۰۲) نامزد جایزهٔ «تی. اس. الیوت» و کتاب سال اسکاتلند شد. در سال ۲۰۰۵ نیز مجموعهٔ «همسایهٔ خوب» نامزد «فوروارد» شد. خاطره‌نگاری «دروغی دربارهٔ پدرم» در سال ۲۰۰۶ کتاب سال اسکاتلند شد و جوایز مهم دیگری را نیز برد. ۲۰۱۱ برای او سالی درخشان بود؛ جایزهٔ «پتراکا» در آلمان، جایزهٔ «فوروارد» و «تی. اس. الیوت» برای «گربهٔ سیاه استخوانی»، جایزهٔ «کورینه» برای «دروغی دربارهٔ پدرم»، همچنین نامزدی جایزهٔ «کاستا» برای رمان «تابستانی از غرق‌شدن» و «جایزهٔ پن/اکرلی» برای «بیدار شدن در شهر اسباب‌بازی». او در سال ۲۰۱۳ بار دیگر کتاب سال اسکاتلند را با مجموعه داستان «چیزی شبیه خوشبختی» به دست آورد.

آثار «جان برن ساید» در آلمان نیز موفق بودند و نمایش‌نامهٔ صوتی «کولدهاون» جوایز «نمایش‌نامهٔ صوتی سال» (۲۰۱۷) و «کریگز‌بلندن» (۲۰۱۸) را گرفت. او موفق به دریافت جایزهٔ «مایکل مارکس» برای مجموعه شعر «ارتداد» (۲۰۲۲) و سرانجام جایزهٔ «دیوید کوهن» (۲۰۲۳) برای یک عمر دستاورد ادبی شد.