کتاب فلسفه ذن بودیسم

کتاب فلسفه ذن بودیسم نوشته بیونگ چول هان و ترجمه سمانه آسمانی است؛ اثری از مجموعه‌ی دِرَنگ‌ها که نشر لگا آن را منتشر کرده است. این کتاب به‌جای معرفی ذن به‌عنوان مجموعه‌ای از آموزه‌های کلی، آن را در گفت‌وگو با فلسفه‌ی غرب می‌گذارد و از خلال مفاهیمی مثل عدم، تهیّت، مراقبه، هایکو و ذهن روزمره، به پرسش‌هایی درباره‌ی وجود، مرگ، رهایی و نسبت انسان با جهان نزدیک می‌شود. حضور ویراستاری محمدمهدی اردبیلی نیز در شکل‌گیری متن فارسی این اثر اهمیت دارد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب فلسفه ذن بودیسم

کتاب فلسفه ذن بودیسم نوشته بیونگ چول هان تلاشی است برای نزدیک‌شدن به ذن از مسیر فلسفه، بی‌آنکه سکوت، ایجاز و دشواری‌های زبانیِ آن نادیده گرفته شود. هان ذن را صرفاً یک سنت مراقبه‌ای معرفی نمی‌کند، بلکه آن را میدان برخورد و سنجش با دستگاه‌های مفهومیِ فلسفه‌ی غرب قرار می‌دهد. از همان آغاز، بحث بر سر بی‌اعتمادی ذن به زبان و تفکر مفهومی شکل می‌گیرد؛ بااین‌حال متن نشان می‌دهد که همین فاصله‌گرفتن از زبان، خود می‌تواند موضوع تأمل فلسفی باشد. در این مسیر، هایکوها فقط زینت متن نیستند، بلکه حال‌وهوای هر بخش را می‌سازند و به مفاهیمی مثل سکوت، حضور و ناپایداری بُعدی حسی می‌دهند.
کتاب فلسفه ذن بودیسم در فصل‌های گوناگون، ذن را در برابر نام‌هایی چون هگل، هایدگر، دکارت، لایب‌نیتس، شوپنهاور، نیچه و مایستر اکهارت قرار می‌دهد و از دل این سنجش‌ها، تفاوتی بنیادی را روشن می‌کند: تفاوت میان جوهر و تهیّت، میان سوژه و نه‌من، میان اراده و رهاشدگی، و میان جست‌وجوی بنیاد و سکونت در بی‌بنیادی. فصل‌هایی مانند دینی بدون خدا و تهیّت نشان می‌دهند که هان چگونه برداشت‌های رایج فلسفه‌ی غرب از خدا، ذات، قدرت و سوبژکتیویته را در پرتو ذن بازخوانی می‌کند. در کنار این بحث‌های مفهومی، متن به موضوعاتی مثل مرگ، دوست‌داشتن، زیبایی‌شناسی ژاپنی، کوآن، خوردن، نوشیدن و زندگی روزمره نیز پرداخته است؛ یعنی همان جاهایی که ذن از سطح بحث انتزاعی فاصله می‌گیرد و در ساده‌ترین کنش‌ها آشکار می‌شود. نتیجه، متنی است که هم به تأمل نظری میدان می‌دهد و هم به تجربه‌ی حضوری که ذن بر آن پافشاری می‌کند.

خلاصه کتاب فلسفه ذن بودیسم

کتاب فلسفه ذن بودیسم ذن را از خلال چند محور اصلی بررسی می‌کند: نسبت آن با زبان، معنای عدم و تهیّت، جایگاه مراقبه، و تفاوت نگاه ذن با سنت متافیزیکی غرب. نویسنده نشان می‌دهد که مفاهیمی مانند خدا، جوهر، سوژه و اراده در بسیاری از خوانش‌های غربی، توان توضیح تجربه‌ی ذن را ندارند. از همین‌جا بحث به سوی شونیاتا، ذهن روزمره، رهاشدن از خود و نوعی حضور بی‌واسطه در جهان می‌رود.
متن در ادامه با تکیه‌بر کوآن‌ها، هایکوها و نمونه‌هایی از سنت ذن، نشان می‌دهد که روشن‌شدگی نه در گریز از جهان، بلکه در بازگشت به امور عادی رخ می‌دهد؛ در خوردن، دیدن، راه‌رفتن و بودن. کتاب از این مسیر، تصویری از ذن می‌سازد که در آن بی‌بنیادی، سکوت و تهی‌بودگی به‌جای نفی جهان، راهی برای آشتی با آن می‌شوند.

چرا باید کتاب فلسفه ذن بودیسم را بخوانیم؟

• این کتاب ذن را در نسبت با فیلسوفانی مانند هگل، هایدگر، دکارت و نیچه بررسی می‌کند و امکان مقایسه‌ی دو سنت فکری را فراهم می‌آورد.
• خواننده با مفاهیمی مثل تهیّت، عدم، نه‌من، مراقبه و ذهن روزمره در بستری دقیق‌تر آشنا می‌شود.
• متن نشان می‌دهد که چگونه مسئله‌های بزرگ فلسفی می‌توانند از دل تجربه‌های عادی مثل خوردن، دیدن و سکوت فهمیده شوند.
• حضور هایکوها و کوآن‌ها به بحث‌های مفهومی بُعدی تصویری و تأمل‌برانگیز می‌دهد.
• این اثر برای فهم نقد بیونگ چول هان از مفاهیم غربیِ جوهر، سوژه، اراده و قدرت منبعی مهم است.
• کتاب به کسانی کمک می‌کند که می‌خواهند نسبت میان فلسفه، مراقبه، زبان و تجربه‌ی زیسته را جدی‌تر بررسی کنند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به فلسفه‌ی شرق و نسبت آن با سنت فلسفی غرب
• خوانندگانی که می‌خواهند با اندیشه‌ی بیونگ چول هان فراتر از نقدهای او بر جامعه‌ی مدرن آشنا شوند
• کسانی که درباره‌ی مفاهیمی مثل تهیّت، عدم، مراقبه و روشن‌شدگی سؤالات جدی دارند
• مخاطبانی که از متن‌های فلسفیِ فشرده و گفت‌وگوهای بینافرهنگی استقبال می‌کنند
• علاقه‌مندان به هایکو، زیبایی‌شناسی ژاپنی و پیوند آن‌ها با تأمل فلسفی

بخشی از کتاب فلسفه ذن بودیسم

«روشن‌شدگی، بیدارباشی معطوف به امر روزمره است. هر جست‌وجویی برای رسیدن به یک آنجای خارق‌العاده، ما را به بیراهه می‌کشاند. آنچه که در جست‌وجوی آنیم، جهشی است به اینجای روزمره: «جست‌وجو چرا؟ وقتی از همان ابتدای ماجرا، گاو (یا ورزا) یی گم نشده است.» در عوضِ قصد و آهنگ به محلی دیگر، باید به ژرفنای درون‌ماندگاری خیره گشت. «نباید از جلوی پایمان چشم برداریم و خود را با خیره‌گشتن به دوردست‌ها گم کنیم، چراکه در هر محلی که قدم گذاشته یا ایستاده باشیم، در واقع گاو (ورزا) همیشه زیر پای ماست.»
نوزدهمین کوان مومونکن می‌گوید:
جاشو از نانسن پرسید: «چیست طریقت ما؟» نانسن پاسخ داد: «طریقت همین است، ذهنِ روزمرهٔ شما.» جاشو گفت: «به کدامین سمت‌وسو سوق دارد؟» نانسن پاسخ داد: «هرچه بیشتر در طلبش باشی، بیشتر می‌گریزد.»
قلب [آدمی] نباید در طلب و تقلای چیزی باشد، حتی «بودا». چراکه کوشیدن و طلبیدن، دقیقاً همان چیزی است که ما را به بیراهه می‌کشاند.»