کتاب جامعه شناسی هنر

کتاب جامعه شناسی هنر (The Sociology of Art: Ways of Seeing) گردآوری دیوید انگلیس و جان هاگسون، مجموعه مقالاتی است که به‌ صورت یک درس‌نامه‌ی جامع درباره‌ی نسبت هنر و جامعه تنظیم شده و نشان می‌دهد هنر در متن روابط اجتماعی، نهادها، بازار، ایدئولوژی و قدرت چگونه دیده می‌شود. این کتاب در حکم نقشه‌ای است که مسیرهای اصلی این حوزه را نشان می‌دهد و درعین‌حال نسبت آن را با مباحثی مانند جهانی‌شدن، فمینیسم، مصرف فرهنگی و تمایز طبقاتی روشن می‌کند. جمال محمدی این مقالات را برای نشر نی ترجمه کرده است. نسخه الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب جامعه شناسی هنر

کتاب جامعه شناسی هنر گردآوری‌شده توسط دیوید انگلیس و جان هاگسون، مجموعه‌ای جامع و انتقادی است که می‌کوشد پیوند پیچیده‌ی میان خلاقیت هنری و ساختارهای اجتماعی را واکاوی کند. این اثر با یک مقدمه‌ی نظری مفصل آغاز می‌شود که در آن ویراستاران با طرح پرسش‌هایی بنیادین درباره‌ی ماهیت هنر و مرجعیت تعیین ارزش‌های زیبایی‌شناختی، گستره‌ی این رشته را از تحلیل‌های خرد کارگاهی تا کلان‌روندهای جهانی‌سازی ترسیم می‌کنند. هدف اصلی کتاب، فراتر رفتن از نگاه رمانتیک به هنر و بررسی آن به‌مثابه‌ی محصولی است که در شبکه‌ای از قدرت، سرمایه و مناسبات نهادی تولید، توزیع و مصرف می‌شود. کتاب در بخش نخست مفاهیم کلیدی اندیشمندانی چون پیر بوردیو را در کنار آرای نظریه‌پردازانی چون جنت ولف و رابرت ویتکین بازخوانی می‌کند. بخش دوم کتاب به مطالعات موردی و پژوهش‌های تجربی اختصاص یافته است که نظریه‌های مذکور را در حوزه‌های متنوعی همچون سینمای بریتانیا، معماری برلین، تکوین اپرا و موسیقی جهانی به آزمون می‌گذارد. اگرچه سایه‌ی نظریه میدان بوردیو بر کل فضا سنگینی می‌کند، اما نویسندگان با رویکردی انتقادی به هشدار درباره‌ی امپریالیسم جامعه‌ شناختی می‌پردازند و بر ضرورت گفت‌وگوی بین‌رشته‌ای میان جامعه‌ شناسی، تاریخ هنر و زیبایی‌شناسی تأکید می‌کنند تا از تقلیل‌گرایی در تحلیل اثر هنری پرهیز شود. این اثر در نهایت تصویری چندبعدی از هنر به‌مثابه‌ی فرایندی اجتماعی ارائه می‌دهد که در آن سلیقه‌ی فردی، بازتابی از موقعیت طبقاتی و ستیزهای پنهان در ساختار قدرت است.

خلاصه کتاب جامعه شناسی هنر

مقدمه‌ی مترجم و فصل‌های آغازین کتاب جامعه شناسی هنر، این رشته را به عنوان دانشی مستقل و انتقادی معرفی می‌کنند که با عبور از نگاه‌های استعلایی و رمانتیک، هنر را محصول قطعی تحولات اجتماعی و تاریخی پس از جنگ جهانی دوم می‌داند. مترجم با تکیه بر آرای نظریه‌پردازانی چون زولبرگ و دو وینیو، بر این پیش‌فرض تأکید می‌کند که هنرمند موجودی برکنده از زمین نیست و آفرینش او در تعاملی دیالکتیک با اقتصاد سیاسی، ایدئولوژی و زندگی روزمره معنا می‌یابد؛ بنابراین، مفاهیمی چون ذات ناب هنر یا نبوغ ذاتی اسطوره‌هایی هستند که جامعه‌ شناسی وظیفه دارد از آن‌ها آشنایی‌زدایی کند. در این چارچوب، هنر نه یک جوهر ثابت، بلکه برچسبی تاریخی است که نهادهای قدرت و میدان‌های اجتماعی برای تثبیت ارزش‌ها و تمایزات طبقاتی بر اشیاء و کنش‌ها می‌زنند.

در بخش نظری کتاب، مسیرهای مختلف پیوند هنر و جامعه مرور شده است: از سنت ویکو، هگل و وبر که هنر را بازنمای روح یا عقلانیت فرهنگی می‌دیدند، تا رویکردهای مارکسیستی که بر رابطه‌ی زیربنا و روبنای فرهنگی و مفهوم کلیت اجتماعی و وساطت در لوکاچ و آدورنو تأکید کرده‌اند. سپس بحث به‌ سوی ایده‌ی جهان هنری و تمایزپذیری ساختاری می‌رود: در مدرنیته، هنر به‌ صورت نهادی نسبتاً مستقل با شبکه‌های تولید، توزیع، پاداش، نقد و مصرف شکل گرفته است، اما همچنان با دیگر میدان‌ها مانند اقتصاد، سیاست و آموزش در رابطه‌ای غیرمستقیم و انکساری قرار دارد. در فصل‌های بعدی، این چارچوب نظری در مطالعات موردی متنوعی به‌کار رفته است: از تحلیل سینمای هنری و اپرا با استفاده از مفهوم میدان، تا بررسی معماری برلین در متن جهانی‌شدن، نقد رابطه‌ی جامعه‌ شناسی و مطالعات فرهنگی، طرح جامعه‌ شناسی فمینیستی هنر، و مطالعه‌ی موسیقی جهانی به‌ عنوان پدیده‌ای که مرزهای ملی و فرهنگی را درمی‌نوردد. در مجموع، کتاب تصویری از جامعه شناسی هنر ارائه کرده که هم به اسطوره‌زدایی از هنر و هنرمند می‌پردازد و هم بر ضرورت بازاندیشی انتقادی در خودِ جامعه شناسی هنر و مفروضات آن تأکید کرده است.

چرا باید کتاب جامعه شناسی هنر را بخوانیم؟

این کتاب نشان داده که چگونه می‌توان مفاهیمی مانند میدان، سرمایه‌ی فرهنگی، ایدئولوژی، جهانی‌شدن و بازنمایی را به‌ طور دقیق در تحلیل نقاشی، موسیقی، سینما، معماری و ادبیات به‌ کار گرفت و از سطح داوری‌های سلیقه‌ای فراتر رفت. متن همچنین امکان مقایسه‌ی رویکردهای مختلف را فراهم کرده است و خواننده می‌تواند ببیند که هر رویکرد چه چیزی را برجسته می‌کند و چه چیزی را نادیده می‌گذارد، و چگونه می‌توان میان جامعه‌ شناسی، زیبایی‌شناسی و تاریخ هنر نوعی گفت‌وگو برقرار کرد. بخش‌های تجربی کتاب نیز نشان داده‌اند که جامعه‌ شناسی هنر فقط مجموعه‌ای از مفاهیم انتزاعی نیست، بلکه می‌تواند در مطالعه‌ی سینمای هنری، اپرا، معماری شهری و موسیقی جهانی به‌طور عینی به‌کار بسته شود.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی جامعه شناسی هنر به دانشجویان و پژوهشگران جامعه شناسی، مطالعات فرهنگی، هنرهای تجسمی، سینما، تئاتر، موسیقی و معماری پیشنهاد می‌شود که به‌دنبال درکی تحلیلی از نسبت هنر و جامعه هستند؛ همچنین به منتقدان و فعالان هنری که می‌خواهند جایگاه آثار و جهان‌های هنری را در میدان‌های قدرت، نهادها و ساختارهای اجتماعی بفهمند.

بخشی از کتاب جامعه شناسی هنر

«واژهٔ "هنر" برای شما چه معنایی دارد؟ آیا تصاویر نقاشی‌ها و مجسمه‌هایی در نگارخانه‌ها را به یادتان می‌آورد یا ارکسترهایی که بتهوون و موتسارت را می‌نوازند؟ بیان‌گر آثار نوابغ بزرگ است یا چیزهای کسل‌کنندهٔ پرتکلف؟ آیا نقاشی‌های جان کانستبل و کلود مونه را به یادتان می‌آورد یا چیدمان‌های ترَیسی اِمین و دیمین هِرست را؟ شما را به یاد غروب‌هایی دلپذیر می‌اندازد یا شب‌های ملالِ بی‌پایان؟ هنر معمولاً تهییج‌تان می‌کند یا توی ذوق‌تان می‌زند؟ آیا فیلم‌های آرنولد شوارزنگر را بر اجراهای باله، یا بریجت جونز را بر جین آستین ترجیح می‌دهید؟ آیا واژهٔ هنر برای شما به معنای چیزهایی است که احساس می‌کنید بدون آن‌ها نمی‌توانید زندگی کنید یا چیزهایی را به یادتان می‌آورد که اصلاً علاقه‌ای به آن‌ها ندارید؟

پاسخ شما به پرسش‌های فوق و پرسش‌های مشابه هرچه باشد چیزهای بسیاری دربارهٔ سلیقه و خلق‌وخوی شخصی‌تان، و نیز راجع به جایگاه‌تان در جامعه آشکار می‌کند. همان‌طور که در این کتاب خواهیم دید، اگر به نقش هنر در جامعه بیندیشیم به درکی از این‌که جامعه چگونه کار می‌کند خواهیم رسید. حتا کسانی که کوچکترین علاقه‌ای به هنر ندارند یا عملاً از آن متنفرند، وقتی عقایدشان را [در این زمینه] ابراز می‌دارند ناخواسته چیزهای بسیاری راجع به خود افشا می‌کنند.»