کتاب ماهیت حقوقی و اوصاف عمل صدور اسناد براتی

کتاب ماهیت حقوقی و اوصاف عمل صدور اسناد براتی نوشتهٔ فرشته دارش و مجید قربانی لاچوانی است و انتشارات چتر دانش آن را منتشر کرده است.

درباره کتاب ماهیت حقوقی و اوصاف عمل صدور اسناد براتی

در کتاب ماهیت حقوقی و اوصاف عمل صدور اسناد براتی، فرشته دارش، نویسنده، ماهیت حقوقی و اوصاف عمل صدور اسناد براتی را مورد بررسی قرار داده است. مطالعهٔ این اثر برای درک و شناخت عمیق‌تر حقوق اسناد تجارتی مفید است. این کتابْ نمایی نو از حقوق تجارت ایران نمایش می‌دهد.

قانون تجارت در خصوص ماهیت حقوقی عمل صدور اسناد براتی ساکت است. برخی نویسندگان حقوق تجارت، ماهیت این عمل را قرارداد حواله و برخی تبدیل تعهد و برخی ایقاع تلقی کرده‌اند. پذیرش هر یک از این نظرات، آثار و تبعات متفاوتی در بر خواهد داشت. تبیین اوصاف عمل صدور اسناد براتی، می‌تواند راه‌گشای اختلافات ناشی از عمل صدور اسناد براتی باشد. خلأهای قانونی موجود در حوزهٔ اسناد براتی سبب شده است در بسیاری موارد، نتیجهٔ دعاوی طرح‌شده در محاکم قابل پیش‌بینی نباشد و صرفاً نظر مقام رسیدگی‌کننده به دعوی، تعیین‌کنندهٔ سرنوشت آن باشد. 

برخی محاکم عمل صدور سند براتی را حتی در برابر دارندهٔ نخست، عقدی مستقل و دارای وصف تجریدی تلقی می‌کنند و برخی به گونهٔ دیگری عمل می نمایند. رویکرد واحدی در خصوص پذیرش اصل غیرقابل استناد بودن ایرادات در رویهٔ قضایی وجود ندارد. در برخی آرای صادر شده، صدور سند براتی زایل‌کنندهٔ تعهد پایهٔ صادرکننده تلقی و در برخی دیگر خِلاف آن نظر داده شده است.این کتاب به‌خوبی بیانگر تشتت آراء و اختلاف نظرها در موضوعات واحد در حوزهٔ این مباحث است.

با توجه به وجود تشتت آراء در حوزهٔ اسناد براتی با انجام این پژوهش سعی شده هم غبار از روی ماهیت حقوقی عمل صدور سند براتی برداشته شود و هم اوصاف و ویژگی‌های این عمل حقوقی تبیین و شفاف شود. در فصل یکم این کتاب، به طور جامع، ماهیت حقوقی عمل صدور برات، سفته و چک در وجه و به‌حواله‌کرد دیگری، ماهیت حقوقی عمل صدور برات به‌حواله‌کرد خود برات دهنده و چک در وجه خود صادرکننده و ماهیت حقوقی عمل افتتاح حساب جاری به تفکیک شرح داده شده است.

در فصل دوم، بر اساس قواعد عام معاملات و با لحاظ احکام و قوانین خاص حاکم بر عمل صدور اسناد براتی، اوصاف و ویژگی‌های این عمل حقوقی بیان شده و پس از تبیین هر یک از ویژگی‌های آن ثمرات حقوقی این مباحث به تفکیک و به صورت کاربردی بیان شده است.

خواندن کتاب ماهیت حقوقی و اوصاف عمل صدور اسناد براتی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به پژوهشگران رشتهٔ حقوق پیشنهاد می‌کنیم.

بخشی از کتاب ماهیت حقوقی و اوصاف عمل صدور اسناد براتی

«برات در قانون تعریف نشده است، منتها سفته و چک موضوع قانون تجارت که فقط تابع قانون تجارت است و از قانون صدور چک تبعیت نمی‌کند، به ترتیب در مواد ۳۰۷ و ۳۱۰ قانون تجارت و چک عادی در بند یک قانون صدور چک تعریف شده‌اند؛ بنابراین، تعریف اسناد براتی مبتنی بر دکترین حقوقی است. اسناد براتی، همان اسناد تجارتی به معنای خاص هستند که به دلیل ویژگی‌های مشترک این اسناد به اسناد براتی نیز موسومند و در نوشته‌های حقوقی تعریف‌های زیر را برای آن ارائه کرده‌اند:

«اسناد براتی اسنادی هستند که خصایص عمدهٔ برات را دارند، یعنی نمایندهٔ مبلغی وجه نقدند که پرداخت آن در سررسید معین یا عندالمطالبه پیش‌بینی شده و از طریق ظهرنویسی قابل انتقال هستند».

«اسناد تجارتی به معنی اعم عبارتست از کلیهٔ اسنادی که در تجارت مستعمل است؛ ولی به معنی اخص، مقصود اسنادی است که قانون تجارت برای آنها مزایای مخصوص قائل شده است».

«سند تجاری سندی است، که تجار در معاملات تجاری رد و بدل می‌کنند. در معنی اخص سندی است که در قانون تجارت دارای عنوان خاصی است، مانند: چک و سفته و سند در وجه حامل و جز اینها».

«اسناد تجاری به معنای عام به اسناد براتی و غیر براتی تقسیم می‌شوند. اسناد براتی اسنادی است که خصایص عمدهٔ براتی را دارند، یعنی نمایندهٔ مبلغی وجه نقد می‌باشد که پرداخت آن در سررسید معین عندالمطالبه پیش‌بینی شده و از طریق ظهرنویسی قابل انتقال است. سایر اسناد تجاری غیر براتی است».

بدین ترتیب با جمع تعاریف و مبانی قانونی، سند تجارتی در معنی عام، به هر سندی اطلاق می‌گردد که در روابط تجاری، مورد استفاده و مبادله قرار می‌گیرد. در این معنی، مصادیق سند تجارتی متعدد و گسترده است و اسنادی مانند برات، چک، سفته، بارنامه، قبض انبار، اوراق مشارکت، اوراق قرضه، اوراق سهام و ... را در بر می‌گیرد. در معنای خاص، با توجه به اینکه چک موضوع قانون تجارت و سفته یا فتهٔ طلب به تجویز مقنن، ممکن است در وجه حامل صادر شوند و در این حالت به قبض و اقباض و بدون ظهرنویسی نیز انتقال صورت می‌گیرد، در تعریفی جامع‌تر می‌توان گفت، اسناد تجارتی در معنای خاص یا اسناد براتی، به اسناد قابل انتقالی اطلاق می‌شود که متضمن طلب پولی کوتاه مدت یا بدون وعده هستند و مشتمل بر برات، سفته و چک است.»