کتاب ایرانیان و فرهنگ و ادبیات عربی

کتاب ایرانیان و فرهنگ و ادبیات عربی پژوهش و نوشتهٔ عنایت الله فاتحی نژاد است و فرهنگ معاصر آن را منتشر کرده است.

درباره کتاب ایرانیان و فرهنگ و ادبیات عربی

عنایت الله فاتحی نژاد در کتاب ایرانیان و فرهنگ و ادبیات عربی به تحلیل و بررسی روابط کهن ایرانیان و عرب‌ها، قبل و بعد از اسلام پرداخته و تاثیر فرهنگ و تمدن ایران در تحولات ادبی و ارتقای سطح فرهنگی عرب‌ها و نیز نقش نویسندگان و شاعران و راویان ایرانی یا ایرانی تبار را در رشد و شکوفایی شعر و ادب عربی از آغاز تا عصر انحطاط مورد کاوش و بررسی قرار داده است.

از این رو در بخش‌های نخست کتاب نگاهی به قلمرو جغرافیایی دولت ساسانی و روابط ایرانیان و عرب‌ها پیش از اسلام می‌اندازیم و سپس با بررسی اوضاع اجتماعی و فرهنگی عصر جاهلی، تأثیر فرهنگ و تمدن و ادیان ایرانی در بینش و اعتقادات عرب‌ها و نیز ادبیات کهن عرب را مورد مطالعه قرار می‌دهیم و پس از آن به تحولات ادبی و برخی جریان‌های فرهنگی ـ سیاسی در دوره‌های مختلف و نیز نقش ایرانیان در توسعه و شکوفایی زبان، فرهنگ و ادبیات عربی می‌پردازیم و ضمن آن به تحلیل گوشه‌هایی از تاریخ ادبیات عربی تا دوره انحطاط که گاه توسط محققان عرب آن گونه که شایسته است بدان پرداخته نشده، خواهیم پرداخت. گسترش و نفوذ زبان و ادبیات عربی در ایران نیز موضوعی درخور اهمیت است که با بررسی آن می‌توان نقش ایرانیان در رشد و شکوفایی جوانب مختلف زبان و ادبیات عرب را مورد ارزیابی قرار داد.

خواندن کتاب ایرانیان و فرهنگ و ادبیات عربی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به پژوهشگرانی که درخصوص خدمات متقابل ایرانیان و اعراب پژوهش می‌کنند پیشنهاد می‌کنیم.

بخشی از کتاب ایرانیان و فرهنگ و ادبیات عربی

«این نکته در خور توجه است که بیشتر شاعران عصر جاهلی و اصحاب معلقات که اشعار و قصاید آنان از ارکان عمده ادبیات عرب و از مفاخر فرهنگی عرب‌ها به شمار می‌رود، در حیره و نواحی آن که جزئی از قلمرو ایران در دوره ساسانی بوده، پرورش یافته‌اند. عدی بن زید و برخی افراد خانواده‌اش که از دبیران دوره ساسانی و اهل شعر و ادب بوده‌اند، همه از حیره برخاسته‌اند. اعشی شاعر معروف جاهلی که مدایحی به نعمان بن منذر و ایاس بن قبیصه تقدیم داشته، نیز مدتی از عمرش را در حیره گذرانده است و داستان رفتن وی به دربار خسروپرویز با وساطت نعمان معروف است. نابغه ذبیانی از شاعران معروف عصر جاهلی و از اصحاب معلقات نیز در دربار نعمان بن منذر مقامی ارجمند داشت و در مدح او اشعار فراوان سرود. سپس به سبب کدورتی که میان او و نعمان پدید آمد، وی دربار حیره را رها کرد و در شام به غسانیان پیوست. اما مدتی بعد پشیمان از کرده خویش به حیره نزد نعمان بازگشت و در اشعاری که در ادبیات عرب به «اعتذاریات» شهرت دارد، زبان به عذرخواهی گشود و سرانجام مورد بخشش او قرار گرفت. طرفهًْ‌بن عبد و متلمس نیز در حیره می‌زیسته‌اند و از ندیمان و مداحان عمروبن هند بوده‌اند و چنان که معروف است چون میان آن دو و عمرو بن هند اختلاف افتاد، عمرو بن هند با حیله ایشان را به بحرین نزد کارگزار ایرانی آنجا به نام آزادافروز فرستاد تا آن دو را به قتل آورد. متلمس از میانه راه گریخت. اما طرفه که گمان می‌کرد پاداشی بزرگ در انتظار اوست، نزد آزادافروز رفت و جان خود را از دست داد. متلمس در ابیاتی به این حادثه اشاره دارد.

عمرو بن کلثوم سراینده پنجمین معلقهًْ معروف جاهلی و رئیس قبیله تغلب نیز اهل حیره است و با دربار عمرو بن هند کارگزار انوشیروان ارتباط داشته است. وی‌ــ چنان که پیش‌تر اشاره شد ــ معلقه معروف خود را در حیره و در حضور عمرو بن هند برخواند و چون میان آن دو اختلاف افتاد، شاعر ابیاتی در هجو عمرو بن هند و دلاوری‌های قوم خود بدان افزود، که از لحاظ تاریخی درخور اهمیت است و عمروبن هند سرانجام به دست عمروبن کلثوم به قتل رسید. حارث‌بن حلزه، سراینده هفتمین معلقه جاهلی نیز در حیره می‌زیست و قصیده معروفش را در دربار حیره و در حضور عمرو بن هند سرود. تقریباً تمام روایات و اشعاری که از حارث بن حلزه در اغانی ذکر شده به نحوی در ارتباط با دربار حیره است. ابوزبید طائی و ابوصلت بن ابی ربیعه نیز گر چه از اصحاب معلقات نبوده‌اند، از شاعران معروف دوره جاهلی به شمار می‌روند و هر دو اهل حیره بوده‌اند و با دربار ساسانی ارتباط داشته و اشعاری در مدح ایرانیان و پادشاهان ایرانی سروده‌اند. علاوه بر اینان اوس‌بن حَجر، مُنخّل یشکری، لبیدبن ربیعه، عبیدبن ابرص، بشربن ابی حازم، مُثَقَّب عبدی و حجربن خالد که از شاعران نسبتاً معروف عصر جاهلی به شمار می‌آیند، در حیره از حمایت نعمان بن منذر برخوردار بوده‌اند و مدایحی به او تقدیم داشته‌اند.»