کتاب اسلام گرایی سعودی

کتاب اسلام گرایی سعودی نوشتهٔ استفان لاکروا و ترجمهٔ محمود مقدس و حمدالله اکوانی است و سبزان آن را منتشر کرده است. موضوع این کتاب پویش‌های سیاست و مذهب در عربستان معاصر است.

درباره کتاب اسلام گرایی سعودی

نیازی به گفتن نیست که شناخت خاورمیانه و تحولات آن به عنوان یکی از مهم‌تـرین و حساس‌ترین مناطق راهبـردی جهان تا چه میـزان مستلزم بررسی‌های دقیق و عالمانه است؛ منطقه‌ای که گهواره تمدن و خاستگاه سه دین بزرگ ابراهیمی بوده، حدود ۶۶درصد ذخایر نفت جهان را در خود داشته و تنوعات قومی، نژادی، مذهبی و فرهنگی، همواره، آن را به کانون منازعات بسیار تبدیل کرده است. بنا به همین دلایل، مطالعهٔ پیچیدگی‌های جامعهٔ عربستان نیز اهمیتی دوچندان می‌یابد. پیشینهٔ این کشور، به عنوان سرزمین وحی، صادرکنندهٔ قرائت خاصی از اسلام به نام وهابیت و تأمین‌کنندهٔ بخش عمده‌ای از نیاز انـرژی جهان با موقعیت ژئواکونومیک و ژئوپلتیکِ ممتاز، به عربستان در منطقه وزن و اهمیت خاصی بخشیده است. در همین راستا، استفان لاکروا، استاد علوم سیاسی و از برجسته‌ترین خاورمیانه‌شناسان جهان می‌کوشد از رهگذر بررسی جریانی موسوم به بیداری اسلامی یا «صحوه» تحولات عربستان را مطالعه کند و درک روشن‌تری از نسبت دین و سیاست و ریشه‌های اسلام‌گرایی در این کشور به دست دهد.

خواندن کتاب اسلام گرایی سعودی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به پژوهشگران مطالعات عربستان سعودی پیشنهاد می‌کنیم.

بخشی از کتاب اسلام گرایی سعودی

«با وجود اینکه صحوه خیلی زود توانست با واردکردن عناصر مهم فرهنگ مذهبی عربستان در زبان و رفتارش رنگ و لحن محلی خاص خود را ایجاد کند اما خاستگاه اصلی آن عناصر تبعیدی اخوان‌المسلمین بود که از بافتار اجتماعی و سیاسی کاملاً متفاوتی با عربستان برخاسته بودند.

جنبش اخوان‌المسلمین به سال ۱۹۲۸ در مصر شکل گرفت. مؤسس آن، حسن البنا (۱۹۴۹-۱۹۰۶)، از پیروان شاخهٔ محافظه‌کارتر اصلاح‌گرایان مسلمان به رهبری رشید رضا، در پی آن بود که به‌منظور پیشبرد و کاربست ایدئولوژی اسلافش تشکیلاتی را به وجود بیاورد. جنبش اخوان از همان ابتدا دو هدف داشت: مقاومت در برابر اشغالگران بیگانه و فعالیت در جهت تشکیل حکومتی اسلامی که شریعت را اجرا کند. جنبش به‌سرعت در مصر و سایر کشورهای اسلامی خاورمیانه رشد کرد، به‌گونه‌ای که تا دهه ۱۹۳۰ شعبه‌هایی در دیگر کشورهای منطقه تأسیس نمود. اخوان حمایت قاطعی از انقلاب افسران آزاد در ۲۳ جولای ۱۹۵۲ که جمال عبدالناصر را به قدرت رساند به عمل آورد، اما در حالی که جنبش امیدوار بود از شرایط سیاسی جدید بهره گیرد به‌سرعت بدل به قربانی اصلی رژیم نظامی شد. در دسامبر ۱۹۵۴، بعد از تلاش برای ترور جمال عبدالناصر، اخوان با موج وحشتناک سرکوب مواجه شد. متهم شدن به توطئه علیه رژیم در سال ۱۹۶۵ دوران سخت دیگری بود که جنبش تجربه کرد.

اندیشه و تفکر اخوان‌المسلمین در اردوگاه‌های کار اجباری توسعه یافت که عبدالناصر اعضای جنبش را در آن زندانی کرد. سید قطب (۱۹۶۶-۱۹۰۶) که از سال ۱۹۵۴ تا سال ۱۹۶۴ در این اردوگاه‌ها زندانی بود کتاب حجیم خود با عنوان در سایه‌سار قرآن (فی ظلال القرآن) و نیز کتاب نشانه‌های راه (معالم فی الطریق) را که منبع الهام نسلی از اسلام‌گراها محسوب می‌شد نوشت. او در این کتاب اظهار داشت که «کل جهان در جاهلیت به سر می‌برد،» جاهلیتی که بر «مخالفت با حکومت خدا در زمین و عناد با یکی از شاخصه‌های الوهیت که همانا حاکمیت الهی است» استوار است. حاکمیت خداوند را نمی‌توان بر روی زمین مستقر نمود مگر با تشکیل حکومتی اسلامی بر پایه شریعت. برای غلبه بر موانع مادی پیش روی نیل به این هدف، یک گروه پیشاهنگ (طلیعه) باید اقدامی کند.

هرچند مفاهیمی که سیدقطب به کار می‌گرفت نسبتاً تعریف‌ناشده و مبهم باقی ماند اما بی‌تردید آموزه‌های او مواضع حسن البنا را رادیکالیزه کرد. البنا هرگز جامعه‌اش را جامعه‌ای جاهلی توصیف و چیزی را جز دعوت مطرح نکرده بود زیرا اعتقاد داشت برای کسب قدرت باید ابتدا دل‌ها را فتح کرد. تا دهه ۱۹۷۰، پس از مصائب سال‌های عبدالناصر، حامیان خط اصلاح‌گرایانهٔ سنتی که «بناییست‌ها» نامیده می‌شدند و هواداران مشی انقلابی یعنی «قطبیست‌ها» برای سلطه بر اخوان‌المسلمین در خاورمیانه با هم به رقابت پرداختند.»