کتاب نیهیلیسم

کتاب نیهیلیسم اثری از نولن گرتز است که با ترجمه تورج حوری می‌خوانید. این کتاب به معرفی و بررسی مکتب فکری نیهیلیسم (هیچ انگاری) می‌پردازد که اولین بار توسط یک حکیم یونانی مطرح شد اما با اندیشه‌ها و عقاید نیچه، به اوج خود رسید. 

درباره کتاب نیهیلیسم

نیهیلیسم که از واژه لاتین nihil به معنای پوچ گرفته شده است، به نوعی هیچ‌ انگاری به معنای انکار معنی و ارزش برای هستی جهان اشاره دارد. احتمالا نیهیلیسم را با نام‌های دیگری مانند پوچ‌انگاری، پوچ‌گرایی و نیست‌انگاری شنیده‌اید. 

اولین بار حکیم یونانی به نام گرگیاس که در قرن پنجم پیش از میلاد می‌زیست، درباره این موضوع صحبت کرد. اما فدرریش نیچه، فیلسوف آلمانی قرن نوزدهم، کسی بود که این اندیشه را پروراند و در آثارش به شدت از آن‌ها استفاده کرد. او معتقد است نیهیلیسم یا پوچ‌نگری به معنای بی‌ارزشی ارزش‌ها نیست؛ بلکه به معنای بی‌ارزش شدن ارزش‌ها است. علاوه بر این، او این طرز تفکر را یک پدیده شایع در فرهنگ غربی می‌داند که پیامدهای ویرانگری برجا می‌گذارد. تباهی احکام اخلاقی، مذهبی و متافیزیکی و پدید آوردن بزرگترین بحران تاریخ بشر از پیامدهای آن است.

کتاب نیهیلیسم را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم 

خواندن کتاب نیهیلیسم را به تمام علاقه‌مندان به مطالعات فلسفی پیشنهاد می‌کنیم.

بخشی از کتاب نیهیلیسم

نیهیلیسم با کسانی که آن را بد می‌پندارند سازش می‌کند اما کسانی را که می‌خواهند از چنگ آن بگریزند آشفته می‌سازد. نولن گرتز، چالش روبرو شدن با نیهیلیسم را چون مبارزه‌ای مستمر به نمایش می‌گذارد که وارسته‌ترین دینداران را نیز از آن گریزی نیست. در واقع پرهیزگاری و تمام ارزش‌های والایی که احساس رهایی از بند نیهیلیسم را ایجاد می‌کنند، صرفاً حضور آن را نمایان می‌کنند. ابزارهایی که تصور می‌کنیم برای نبرد با نیهیلیسم به آنها نیاز داریم – امیدواری، آرمان‌گرایی و خوشبینی – فقط حیطه‌ی دسترسی آن را گسترش می‌دهند. اگر این کتاب بی‌هیچ پوزشی نوشته شده، به این دلیل است که برای انجام آن کسی بالاتر و بهتر از نویسنده‌ی آن نبوده است.

نویسنده در فصل اول این کتاب میگوید: در این فصل تاریخچه‌ای از نیهیلیسم را با فراهم ساختن تاریخچه‌ای از فیلسوفانی که در کارهای خود جنبه‌های اساسی نیهیلیسم را روشن کرده‌اند مطرح خواهم کرد. زمینه‌هایی که روی آن‌ها تمرکز خواهم داشت کار آنان را (در اکثر موارد) در ارتباط با نیهیلیسم شناسایی نمی‌کند اما مباحت و استدلالات آنان در شکل دادن به چیزی که آن را نیهیلیسم می‌نامیم کمک کرده است.

واژه‌ی «نیهیلیسم» به قرن هجدهم و به‌طور اخص به مباحثاتی که بین فلاسفه‌ی آلمانی بر سر معانی متافیزیک روشنگری جریان داشت، بازمی‌گردد. اما تاریخِ چیزی که نیهیلیسم نشان دهنده‌ی آن است می‌تواند تا گذشته‌ی خیلی دورتری ردیابی شود، چرا که اگر فردی حق به جانب همان کسی باشد که سعی دارد دیگران را وادار به پی‌بردن به اینکه آن‌ها به هیچ ایمان دارند و به این ترتیب از سوی دیگرانی که به هیچ ایمان دارند سرزنش شود، در این صورت، سقراط نه تنها «پدر فلسفه» بلکه پدر خودبینی (حق به جانبی) هم بوده است.

سقراط و غار:

سقراط فیلسوف یونان باستان دوست داشت در بازار آتن قدم زده و از مردم بخواهد تا مفاهیمی از زندگی روزمره مانند عشق، احترام، پارسایی، دانش و عدالت را تعریف کنند. هر بار که دوستی آتنی تعریفی به سقراط ارائه می‌داد، او تعریف را نه تنها با به چالش کشیدن آتنی‌ها برای اثبات چیزی که به درستی آن باور داشتند - اثباتی که می‌بایست در برابر هرگونه تکذیبی مقاومت کند - امتحان می‌کرد، بلکه می‌خواست آتنی‌ها در صورت تکذیب موفقیت‌آمیز نادرستی باورهای‌شان توسط سقراط، آن را بپذیرند. به عبارت دیگر، سقراط از انگیزش صرف جامعه به مباحثه فراتر می‌رفت چون سعی داشت آتنی‌ها را وادار کند تا باورهایی را که جامعه براساس آن پی‌ریزی شده بود زیر سوآل ببرند، تا از او بپرسند که آیا جامعه‌ی آنان بر پایه‌های محکم دانش استوار شده است یا بر پایه‌های مشکوک سنت‌ها و عقاید.

سقراط مردم را به پرسیدن از مبانی اعتقادات‌شان هدایت کرد و به همین دلیل اعدام شد. اما افلاطون، هم از طریق دیالوگ‌ها و هم با تاسیس آکادمی، به ترویج ایده‌های سقراط ادامه داد تا به دیگران آموزش دهد که چگونه مانند سقراط فکر و استدلال کنند. مشهورترین شاگرد افلاطون، ارسطو بود. کسی که - همان‌طور که در مدرسه‌ی آتن، اثر رافائل به تصویر کشیده شده است - کارش نهایتاً به مخالفت با آراء افلاطون کشید. انتقادات ارسطو از افلاطون و دیدگاه‌های سیاسی محافظه‌کارانه‌ی او کمک کرد تا فلسفه، از دعوت مردم برای پرسش از مبانی زندگی روزمره به درگیر شدن با تحلیل مفهومی دقیق، جابجا شود. تحلیل‌های ارسطو به ایجاد روش‌ها و زمینه‌های جدید تحقیقات کمک کرد و به همین دلیل است که نام او در صفحه‌ی نخست تقریباً هر کتاب دانشگاهی به چشم می‌خورد. روش‌ها و ایده‌های ارسطویی وجه مسلط تحقیق خردورزانه در اروپا شد و این تسلط تا قرن‌ها - تا زمان ظهور دکارت - پابرجا ماند.