کتاب صوتی حیات ذهن

کتاب صوتی حیات ذهن نوشته هانا آرنت با ترجمه مسعود علیا و با گویندگی سارا مقدسی منتشر شده است. انتشارات ماه آوا آن را منتشر کرده است و متن آن بر پایه‌ی ویراست دوم ترجمه‌ی فارسی انتشارات ققنوس ضبط شده است. این کتاب صوتی به مباحث فلسفی درباره‌ی تفکر، اراده، داوری، نسبت ذهن و جهان و مسئله‌ی شر می‌پردازد و در قالب درسگفتارهای آرنت سامان یافته است. شنونده در این اثر با مقدمه‌ی مترجم، یادداشت ویراستار انگلیسی و سپس جلد اول با عنوان تفکر روبه‌رو می‌شود که در آن آرنت از دادگاه آیشمان تا نقد سنت متافیزیک را دنبال کرده است.

درباره کتاب صوتی حیات ذهن

کتاب حیات ذهن اثر آخر و ناتمام‌مانده‌ی هانا آرنت، نظریه‌پرداز سیاسی و فیلسوف آلمانی_آمریکایی، است که پس از مرگ او در دو جلد (۱۹۷۷ و ۱۹۷۸) با ویرایش مری مک‌کارتی، نویسنده و دوست آرنت، منتشر شد. این کتاب به‌عنوان همراهی برای مطالعه‌ی پیشین آرنت درباره‌ی «حیات فعال» (vita activa) یعنی وضعیت بشر (۱۹۵۸) طراحی شد و نشان‌دهنده‌ی تغییر جهت او به سوی «حیات تأملی» (vita contemplativa) است. قرار بود کتاب از سه بخش تشکیل شود، اما تنها دو بخش نخست، یعنی «اندیشیدن» و «خواستن» پیش از مرگ ناگهانی آرنت در دسامبر ۱۹۷۵ تکمیل شدند؛ صفحه‌ی اول بخش سوم، «داوری»، در ماشین تحریر او یافت شد. این کتاب ریشه در مجموعه سخنرانی‌های گیفورد دارد که آرنت در دانشگاه آبردین اسکاتلند (۱۹۷۲–۱۹۷۴) ایراد کرد، جایی که او نخستین زنی بود که این مجموعه سخنرانی‌های معتبر را ارائه داد.

کتاب سه فعالیت ذهنی بنیادینی را که به باور آرنت زندگی ذهن را تشکیل می‌دهند، بررسی می‌کند. «اندیشیدن» به گفتگوی درونی خود با خود («دو در یک») می‌پردازد و عمدتاً از سقراط الهام گرفته است. آرنت استدلال می‌کند که این فعالیت ساکت، هر چند نتیجه‌ی ملموسی تولید نمی‌کند، از بی‌اندیشی جلوگیری می‌کند؛ همان وضعیتی که او در گزارش خود از محاکمه‌ی آدولف آیشمان، جنایتکار نازی، مشهوراً «ابتذال شر» نامید. «خواستن» به قوه‌ای می‌پردازد که انسان را قادر می‌سازد چیزی نو آغاز کند و از متفکرانی چون پولس و آگوستین گرفته تا نیچه و هایدگر بهره می‌گیرد. بخش ناتمام «داوری» قرار بود به قضاوت زیبایی‌شناختی و سیاسی، عمدتاً با پیروی از سنجش قوای ذهنی کانت، بپردازد. آرنت در سراسر این اثر به دقت میان اندیشیدن و دانستن یا تولید حقیقت تمایز قائل می‌شود. او تأکید می‌کند که کارکرد اندیشیدن تولید معناست، نه تولید قواعد اخلاقی، بلکه ارائه‌ی محافظتی در برابر نوع مشارکت بی‌تأمل در شر که او در آیشمان شاهد آن بود.

خلاصه کتاب صوتی حیات ذهن

کتاب حیات ذهن اثری از هانا آرنت است که در قالب مجموعه‌ای از درسگفتارها شکل گرفته و در این کتاب صوتی با ترجمه مسعود علیا و گویندگی سارا مقدسی در دسترس شنونده فارسی‌زبان قرار گرفته است. آرنت در این اثر طرحی سه‌جلدی برای حیات ذهن در نظر گرفته بود: تفکر، اراده و داوری؛ اما به دلیل مرگ او تنها دو بخش تفکر و اراده تکمیل شده و از داوری فقط یادداشت‌هایی به‌جا مانده است. مقدمه مترجم و یادداشت ویراستار انگلیسی، زمینه‌ی تاریخی و دانشگاهی شکل‌گیری این درس‌گفتارها را توضیح می‌دهد؛ از درس‌گفتارهای گیفورد در دانشگاه اَبِردین تا جلسات مدرسه‌ی جدید پژوهش اجتماعی در نیویورک.

کتاب حیات ذهن در ادامه‌ی گفت‌وگوی آرنت با کتاب وضع بشر است. اگر در آن کتاب زندگیِ وقفِ عمل و vita activa محور بحث بود، در این کتاب زندگیِ وقفِ نظر و قوای ذهنی در مرکز توجه قرار گرفته است. جلد اول با عنوان تفکر، از مسئله‌ی «ابتذال شر» در دادگاه آیشمان آغاز می‌شود و به پرسش از نسبت تفکر، وجدان، خیر و شر می‌رسد. آرنت در این مسیر به سراغ افلاطون، ارسطو، کانت، هگل، نیچه، هایدگر و متفکران دیگر می‌رود و در عین نقد سنت متافیزیک، از تمایز کانتی میان عقل و دریافت و تفاوت معناجویی و حقیقت‌جویی دفاع کرده است. در فصل‌های بعدی، او به سرشت پدیداری جهان، نسبت بود و نمود، ارزش سطح، رابطه‌ی بدن، نفس و ذهن و مسئله‌ی صورت ظاهر می‌پردازد و نشان می‌دهد چگونه فعالیت‌های ذهنی در جهانی از نمودها جای می‌گیرند. در این کتاب صوتی، شنونده با متنی روبه‌رو است که هم به تاریخ فلسفه ارجاع می‌دهد و هم از تجربه‌ی سیاسی معاصر، به‌ویژه محاکمه‌ی آیشمان، الهام گرفته است و حیات ذهن را در پیوند با مسئولیت اخلاقی و امکان بدکاری بررسی کرده است.

چرا باید کتاب صوتی حیات ذهن را بشنویم؟

این کتاب صوتی امکان همراهی با اندیشه هانا آرنت را در نقطه‌ی تلاقی فلسفه، سیاست و اخلاق فراهم کرده است. شنونده با پرسش‌هایی روبه‌رو می‌شود که از دادگاه آیشمان تا نقد سنت متافیزیک امتداد دارند و به رابطه‌ی تفکر، وجدان، خیر و شر می‌رسند. حیات ذهن برای کسانی که می‌خواهند معنای تفکر، اراده و داوری را در زندگی معاصر بازاندیشی کنند متنی چالش‌برانگیز و جدی فراهم کرده است.

شنیدن کتاب صوتی حیات ذهن را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

شنیدن این کتاب صوتی به کسانی پیشنهاد می‌شود که به فلسفه، نظریه‌ی سیاسی، اخلاق و اندیشه هانا آرنت علاقه‌مندند، به دانشجویان و پژوهشگران علوم انسانی و به مخاطبانی که می‌خواهند نسبت میان تفکر، شر، وجدان و جهان روزمره را عمیق‌تر بفهمند و با متن‌های دشوار فلسفی در قالب صوتی درگیر شوند.

درباره هانا آرنت

هانا آرنت نظریه‌پرداز سیاسی و فیلسوف آلمانی_آمریکایی بود که در ۱۴ اکتبر ۱۹۰۶ در هانوفر، آلمان متولد شد و در ۴ دسامبر ۱۹۷۵ در شهر نیویورک درگذشت. او فلسفه را در دانشگاه‌های ماربورگ و فرایبورگ نزد مارتین هایدگر و در دانشگاه هایدلبرگ نزد کارل یاسپرس آموخت و در سال ۱۹۲۸ دکترای خود را دریافت کرد. در سال ۱۹۳۳، با ظهور رژیم نازی، آرنت که یهودی‌تبار بود، آلمان را ترک کرد؛ ابتدا به پاریس رفت و در آن‌جا برای سازمان‌های صهیونیستی کار کرد و سپس در سال ۱۹۴۰ به ایالات متحده گریخت. او در سال ۱۹۵۱ شهروند آمریکا شد. حرفه‌ی آکادمیک او دیرتر آغاز شد؛ در سال ۱۹۶۳ اولین سمت خود را در دانشگاه شیکاگو پذیرفت و بعداً در دانشگاه‌های کلمبیا، برکلی، پرینستون و مدرسه‌ی تحقیقات اجتماعی نیویورک تدریس کرد.

آرنت با کتاب توتالیتاریسم (۱۹۵۱) که به‌طور بحث‌انگیزی استدلال می‌کرد نازیسم و استالینیسم ریشه‌های مشترکی دارند، شهرت بین‌المللی یافت. اثر بعدی او، آیشمن در اورشلیم (۱۹۶۳)، گزارشی از محاکمه‌ی آدولف آیشمن، جنایتکار نازی، بود که عبارت مشهور و بسیار بحث‌برانگیز «ابتذال شر» را معرفی کرد و جنجال شدیدی برانگیخت. دیگر آثار مهم او عبارت‌اند از وضع بشر (۱۹۵۸)، انقلاب (۱۹۶۳) و دربار‌ه‌ی خشونت (۱۹۷۰). آرنت در زمان مرگش، مشغول کار بر روی حیات ذهن بود که ناتمام ماند. آرنت هرگز خود را فیلسوف نخواند و عنوان «نظریه‌پرداز سیاسی» را ترجیح می‌داد و آثار او تأثیری ماندگار و عمیق بر اندیشه‌ی سیاسی معاصر داشته است.

بخشی از کتاب حیات ذهن

«حیات ذهن، عنوانی که برای این مجموعه درسگفتار برگزیده‌ام، طنینی پرطمطراق دارد و سخن گفتن درباره تفکر برایم به‌قدری گستاخانه به نظر می‌رسد که احساس می‌کنم باید کار را بیش‌تر با توجیه آغاز کنم تا با دفاع. البته برای خود این موضوع، مخصوصا در چارچوب مقام والایی که درسگفتارهای گیفورد اساسا دارد، توجیهی لازم نیست. آنچه نگرانم می‌کند این است که من به سراغ این موضوع می‌روم، زیرا «فیلسوف» بودن یا به حساب آمدن در شمار کسانی که کانت، با طنز و تعریض، آن‌ها را Denker von Gewerbe (متفکران حرفه‌ای) می‌نامید نه ادعای من است و نه خواست و آرزوی من. پس سؤال این است که آیا نمی‌بایست این مسائل را به اهل فن واگذارم؛ و پاسخ این سؤال باید معلوم بدارد که چه چیزی باعث شد به جای آن‌که این مطالب نسبتا هول‌آور را به حال خود بگذارم، خطر کنم و از حیطه‌های نسبتا بی‌خطر علوم سیاسی و نظریه سیاسی به سراغ آن‌ها بروم. به‌واقع، دلمشغولی من به فعالیت‌های ذهنی دو منشأ کمابیش متفاوت دارد. انگیزه درجه اول آن حضورم در دادگاه آیشمان در اورشلیم بود. در گزارشی که از این دادگاه نوشتم از «پیش‌پاافتادگی شر» سخن به میان آوردم. در پس این عبارت، نظریه یا آموزه‌ای را مراد نکرده بودم، هر چند به نحو مبهمی به این واقعیت واقف بودم که مفهوم پیش‌پاافتادگی شر مغایر با سنت فکری ما ــ اعم از ادبی، الهیاتی یا فلسفی ــ درباره پدیده شر است. به ما چنین آموخته‌اند که شر امری اهریمنی است؛ تجسد آن شیطان است، «صاعقه‌ای که از آسمان نازل می‌شود»، یا لوکیفر، فرشته هبوط کرده که گناهش کبر و غرور است. با این حال، چیزی که من با آن مواجه شدم کاملاً از نوعی دیگر و با وجود این مسلما واقعی بود.»