کتاب نشانه شناسی موسیقی فیلم

کتاب نشانه شناسی موسیقی فیلم اثری از تورج زاهدی است که در انتشارات سوره مهر به چاپ رسیده است. این کتاب در تلاش است تا مرزی مشترک میان دو هنر ساخت فیلم و آهنگ‌سازی برای فیلم پیدا کند.

درباره کتاب نشانه شناسی موسیقی فیلم

نشانه شناسی موسیقی فیلم اولین اثر تالیفی است که در این زمینه منتشر شده است. تورج زاهدی که خودش سابقه و تجربه بلندبالایی در نقد و همچنین آهنگسازی دارد در این کتاب مرز مشترکی میان این دو هنر ارزشمند پیدا می‌کند. 

فصل اول کتاب درباره مبحث نشانه شناسی است. به این ترتیب مخاطبان با اطلاعات کلیدی که لازم است درباره این موضوع داشته باشند، آشنا می‌شوند. فصل دوم نشانه شناسی موسیقی است و ذهن را آماده ورود به فصل بعد می‌کند که به نشانه شناسی موسیقی فیلم اختصاص دارد. در این بخش مفاهیم کلی و فراگیر موسیقی فیلم را در سطح جهان بررسی می‌شوند و نشانه‌ شناسی آن هم، فارغ از مولفه‌های بومی سینمای ایران، بررسی می‌شود. 

بخش بعدی کتاب درباره موسیقی ایرانی است. زاهدی در این بخش، گونه‌های مختلف این هنر را بر‌می‌شمرد و سپس به نشانه‌ شناسی هر یک از سازهای اصیل ایرانی می‌پردازد. سازهایی مانند تار، سه‌تار، سنتور، نی و کمانچه را از منظر نشانه‌ شناسی در این اثر ارزیابی می‌شوند.

کتاب نشانه شناسی موسیقی فیلم را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم 

هنرمندان سینما، فیلمسازان و اهالی موسیقی و آهنگسازان، مخاطبان کتاب نشانه شناسی موسیقی فیلم هستند.

بخشی از کتاب نشانه شناسی موسیقی فیلم

اگر يک تماشاگر علاقمند سينما، در کنار ميز مؤويلا، حضور يابد و معارضۀ آهنگساز و کارگردان را، در مورد انتخاب صحنه‏هاى نيازمند به موسيقى، و زمان‏بندى آن‏ها، از نزديک شاهد باشد، بسيار لذت خواهد برد؛ و البته دچار شگفتى هم خواهد شد.

به عنوان مثال، کارگردان در مورد يک نگاه مؤکد از سوى شخصيت اول فيلمش سخت کليد مى‏کند؛ و با علاقمندى در اثبات ضرورت موسيقى براى اين نگاه داد سخن مى‏دهد؛ و پس از اینکه آهنگساز را در اين خصوص قانع کرد، در پاسخ به اين پرسش او، که نگاه مزبور چه تعبير و تفسيرى دارد، و موسيقى او بايستى بر اساس چه مفاهيمى ساخته شود، و چه مطالبى را در ساختار اثرش ارائه دهد، ساعت‏ها به توضيح مى‏پردازد، و حتى از شروح فلسفى و روانشناختى هم دريغ نمى‏ورزد!

عاقبت، وقتى که نوبت زمان‏بندى مى‏شود، کارگردان پس از چندين بار عقب و جلو بردن تصوير، با نشان دادن حرکت سر بازيگر که تمام رخ به سوى دوربين مى‏چرخد، مى‏گويد: «از اينجا، تا...»، و سپس به اندازۀ چند فريم، فيلم را جلو مى‏برد و روى اولين فريم از نماى بعدى نگاه مى‏دارد؛ و با خونسردى مى‏افزايد؛ «... تا اينجا».

تنگناى زمانى

آهنگساز بخت برگشته، تصوير را روى ميز مؤويلا تنظيم مى‏کند، و همين که آن را به راه مى‏اندازد، هم‌زمان با نماى چرخيدنِ سرِ بازيگر، مترونم را هم به راه مى‏اندازد؛ و چون خيلى زود، چند فريم باقى‏مانده مى‏گذرند و نماى بعدى روى صفحۀ مانيتور ظاهر مى‏شود، دکمه ايست مترونم را نيز هم‌زمان با آن مى‏زند. حالا وقت آن است که نگاهش را از مانيتور ميز مؤويلا برگرفته، و به عقربه‏هاى مترونمش بدوزد؛ و در کمال ناباورى و نارضايتى ببيند فقط چهار ثانيه گذشته است!

معنى‏اش اين است که آهنگساز مزبور، بايستى تمى بسازد که مدت زمانش فقط چهار ثانيه باشد؛ و درعين حال تمام خواسته‏هاى کارگردان را نيز، که ضمن نطق غرايى قريب نيم ساعت به طول انجاميد، طى اين چهار ثانيه بيان کند. البته هميشه چنين نيست، و در قطعات بعدى، مدت زمان بيشترى در اختيار آهنگساز قرار مى‏گيرد؛ و او مى‏تواند در صحنه‌‏هاى بعدى، قطعاتى بسازد که هشت الى ده ثانيه طولِ زمانى داشته باشند!