کتاب رویکردهای نظری در پژوهش های گویشی

کتاب رویکردهای نظری در پژوهش های گویشی نوشته آتوسا رستم‌بیک تفرشی است. کتاب رویکردهای نظری در پژوهش های گویشی یکی از کتاب‌های تخصصی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی است.

درباره کتاب رویکردهای نظری در پژوهش های گویشی

پژوهش‌های گویشی شامل بررسی‌های تاریخی ـ تطبیقی متمرکز بر گونه‌های زبانی، ریشه‌‌شناسی واژه‌ها و ترسیم درخت زبانی، بررسی تفاوت‌ها و تنوع‌های زبانی و گویشی به شیوۀ هم‎زمانی و یا درزمانی در جوامع زبانی مختلف در سطح یک یا چند ناحیۀ جغرافیایی، همچنین تلاش برای ثبت و حفظ تنوع‌‌های زبانی و جلوگیری از زوال و نابودی آن‌ها از دیرباز در کانون توجه گروه‌‌های مختلفی از پژوهشگران زبان‌‌شناس، مردم‌‌شناس و جامعه‌شناس و... قرار داشته‌اند. پژوهش‌های گویشی مانند سایر شاخه‌های زبان‌شناسی می‌توانند با رویکردها و اهداف متفاوتی انجام گیرند و در نیل به مقصود از روش‌‌های کمّی و کیفی و ابزار گوناگون بهره گیرند. هر چند در استقلال این حیطه به عنوان شاخه‌‌ای مجزا در زبان‌شناسی و یا تلقّی آن به مثابهٔ زیرشاخه‌‌ای از زبان‌شناسی اجتماعی همواره اختلاف‌نظرهایی وجود داشته است که شاید تا حدی ناشی از پیوند میان تنوع‌های زبانی با مفاهیم و متغیرهای اجتماعی مانند قوم، نژاد، فرهنگ، مذهب و طبقۀ اجتماعی باشد. درعین‌حال، ماهیت در زمان تغییرات زبانی موجب شده ‌‌است که برخی گویش‌شناسی را شاخه‌‌ای از زبان‌شناسی تاریخی ‌ـ ‌تطبیقی در نظر گیرند. واقعیت این است که بررسی‌های گویشی نه‌تنها از منظر زبان‌شناسی حایز اهمیت‌اند، از منظر تاریخی و فرهنگی می‌توانند از رازهای پنهان بسیاری پرده بردارند. به این ترتیب، شاید اختلاف‌نظرها و مباحث مرتبط با این حیطه را نیز بتوان ذاتِ چنین پدیدۀ زبان ‌ـ ‌جامعه‌شناختی دانست و از آن استقبال کرد. گویش‌شناسی مستقل باشد یا نباشد، فصل مشترک این رویکردهای مختلف تأکید بر اهمیت ثبت و توصیف و بررسی گویش‌‌ها به مثابهٔ منابع غنی زبانی و فرهنگی است که گویش‌شناسی را به حیطه‌ای کاربردی مبدل ساخته است. زبان‌شناسی، تاریخ، باستان‌شناسی، واژه‌سازی، قوم‌شناسی، انسان‌شناسی، جغرافیا و جامعه‌شناسی تنها برخی از حیطه‌هایی‌اند که می‌توانند از داده‌های گویشی بهره گیرند. اهمیت پژوهش‌های گویشی زمانی دوچندان می‌شود که سخن از زوال یک گونۀ زبانی خاص و کهن به میان آید. 

در این جستار تلاش شده است شرحی موجز و مقدماتی از رویکردهای سنتی و جدید در گویش‌‌شناسی با ارجاع به منابع دست‌اول و معتبر فراهم آید تا مخاطب این اثر بتواند با آشنایی مقدماتی با رویکردها و منابع اصلی آن‌ها، در حوزۀ موردعلاقۀ خود، مطالعات عمیق‌‌تر و تخصصی‌‌تری به انجام رساند. مطالب در قالب شش فصل تدوین شده‌‌اند: در فصل اول، که مقدمات را در بر می‌گیرد، به مفاهیم بنیادی و کلیدی در گویش‌شناسی پرداخته می‌شود و تاریخچۀ مختصری از پژوهش‌های گویشی توسط پژوهشگران ایرانی و غیرایرانی ارائه می‌شود. فصل دوم بر پژوهش‌های گویشی از منظر زبان‌شناسی تاریخی ـ تطبیقی و جغرافیای گویشی (گویش‌شناسی منطقه‌ای) به عنوان رویکردهای سنتیِ گویش‌‌شناسی متمرکز است. در فصل‌‌ سوم با عنوان «گویش‌شناسی اجتماعی»، اهمیت توجه به متغیرهای اجتماعی در پژوهش‌های گویشی و نیز روش‌‌شناسی پژوهش در این حوزه بحث و بررسی می‌شود. فصل چهارم به «گویش‌شناسی ادراکی» اختصاص دارد و اهمیت آگاهی از نگرش‌‌های زبانی اعضای جامعه در شناسایی مرزهای زبانی یا اهمیت تفاوت‌‌های زبان‌شناختی بین گونه‌های زبانی شرح داده می‌‌شود. در فصل پنجم با عنوان «گویش‌شناسی پیکره‌بنیاد و گویش‌سنجی»، به تحول در پژوهش‌‌های گویشی با گسترش ابزارها و تحلیل‌های رایانه‌ای پرداخته می‌شود. در فصل ششم با عنوان «رده‌شناسی گویشی و مستندسازی زبان»، از یک سو کاربرد داده‌های گویشی در مطالعات رده‌شناسی زبانی و بالعکس و از سوی دیگر مستند‌‌سازی زبان‌های در خطر و شیوه‌‌ها و اهمیت آن مورد بررسی قرار می‌‌گیرند. در پایان، در بخش پیوست، فهرستی از کتاب‌های منتشرشده در ایران در حوزۀ مطالعات گویشی ارائه می‌گردد تا تصویری از تنوع موضوعی و روش‌‌شناختی در این حوزه به دست داده شود و مشخص شود در کدام‌‌یک از حوزه‌‌ها یا در مورد کدام‌‌یک از زبا‌ن‌ها و گویش‌ها با غنا و تعدد پژوهش مواجهیم و در مورد کدام‌‌یک با فقر توجه و پژوهش‌‌های معدود.

خواندن کتاب رویکردهای نظری در پژوهش های گویشی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به تمام علاقه‌مندان به زبان‌شناسی پیشنهاد می‌کنیم