کتاب عرفان (دفتر شانزدهم)

عرفان دفتر شانزدهم از مجموعه چلچراغ حکمت کانون اندیشه جوان است. این مجموعه، اندیشه‌ها و نظریات استاد شهید، مرتضی مطهری را برای نسل جوان مشتاق به اندیشه‌های این مرد بزرگ گردآوری کرده است.

علامه شهید مرتضی مطهری، به‌عنوان یک چارچوب فکری جامع، معتدل، سالم، عقلانی و قوام‌بخش، می‌تواند جوان امروز و فردای ما را به مسیری مطمئن رهنمون سازد. اصالت، خلاقیت، انصاف، اتقان، رسایی قلم، روانی متن، پاسخ به نیازهای زمانه، ارائهٔ یک منظومه فکری منسجم، نقد منصفانه و دفاع قاطعانه از یافته‌ها و مواضع فکری خویش، از شاخصه‌هایی است که اندیشه‌های علامهٔ شهید را دوام و جلا بخشیده است.

درباره مجموعه چلچراغ حکمت

در مجموعه چلچراغ حکمت که هر جلدش به یکی از اندیشه‌های استاد مطهری می‌پردازد کوشش شده است هر کتاب به تنهایی یک موضوع مستقل را دنبال کند؛ اصل بر به‌گزینی باشد و دیدگاه استاد به‌صورت موضوعی، از تمام آثار مکتوب و همچنین یادداشت‌های منتشر شده، چکیده‌سازی شود؛ دخل و تصرف نگارنده در حد گردآوری، اقتباس، تلخیص، تلفیق و تنظیم مطالب، در ساختاری مشخص و با یک فصل‌بندی نو و جذاب باشد؛ رعایت امانت و حفظ اصالت قلم و بیان استاد، محور تدوین هر اثر قرار بگیرد؛ برای اتقان و اعتبار اثر, همهٔ مطالب به آثار مکتوب شهید مطهری مستند شود و در پاورقی‌ها, خواننده بر حسب مورد به مجموعهٔ آثار، یادداشت‌ها و یا آثار مستقل استاد ارجاع داده شود؛ توضیحات نگارنده، جدای از متن و در مقدمه یا پس‌گفتار ارائه شود.

مجموعه کتاب‌های چلچراغ حکمت برای چه کسانی مناسب است

مخاطبان این مجموعه کتاب‌ها همان‌طور که در پیشگفتار این مجموعه آمده، نسل جوان حقیقت‌جو و پرسشگر امروزی است.

جملاتی از کتاب عرفان (دفتر شانزدهم) در مجموعه چلچراغ حکمت

عرفان، معرفتی ورای معرفت‌های حصولی و مدرسه‌ای است. تعبیر «تجربهٔ درونی» تعبیر خوبی برای این معرفت است؛ زیرا در حقیقت معرفت عارفانه بازتابی از یافته‌های شهودی سالکان کوی طریقت و واصلان به حقیقت است. عرفان یک دانش تجربی است، نه تجربهٔ حسی و بیرونی؛ بلکه تجربهٔ درونی و شبیه به یک روان‌شناسی عرفانی است که دانش روان‌شناسی معمولی نیز با آن فاصله‌ها دارد، چه اینکه مسئلهٔ عرفان عملی مسئله انسان و شناخت انسان است، انسان از اولین مرحلهٔ خاکی بودن تا آن مرحله‌ای که قرآن کریم آن را «لقاءالله» می‌نامد.

به‌تدریج یافته‌های عارفان در عرفان عملی، به‌صورت یک دانش نظام‌یافته و روشمند با زبانی خاص درآمد. یعنی عارفان در بیان یافته‌ها به زبانی مشترک با ویژگی‌های خاص رسیدند. ره‌آورد «مواجههٔ با عالم معنا» و سفر سلوکی را در قالب الفاظ و مفاهیم درآوردن بسیار پیچیده و دشوار است که از آن به «جهان‌بینی عرفانی»، «عرفان نظری» و «بینش عرفانی» یاد کرده‌اند. این نظر و بینش دربارهٔ «هستی» با نظر اصحاب فلسفه و حکمت و دیگر ارباب معارف تفاوت‌های عمیقی دارد و چون از یافتن شهود و شدن نشئت می‌گیرد، قابلیت به اصطلاح و الفاظ درآمدن کامل را ندارد؛ از همین‌رو معرفتی است وحدت‌گرا و رازورانه. لذا «وحدت‌گرایی» و «بیان‌ناپذیری» از مؤلفه‌های اصیل عرفان است که در ادبیات عرفانی و معارف سلوکی هماره با واژه‌هایی چون: «معانی اندر حرف ناید»، «بحر در کوزه»، «چو شبنمی که بر بحر می‌کشد رقمی»، «سخن عشق نه آن است که آید به زبان»، «کردم اشارتی و مکرر نمی‌کنم» و ... از آن نشانی داده‌اند. اساساً زبان عرفان «زبان اشارت» است نه «زبان عبارت». 

فهرست کتاب عرفان (دفتر شانزدهم)

پیشگفتار

درآمد

فصل اول: عرفان‌شناسی

اقسام عرفان

ریشه‌های عرفان

سرنوشت عرفان از آغاز تا قرن دهم

فصل دوم: سازوکار شناخت عرفانی

قلب، منبع معرفت عرفانی

فصل سوم: اصول عرفان اسلامی

توحید

انسان کامل

زبان عرفان

عشق و محبت

خودشناسی

فصل چهارم: ویژگی‌های عرفان اسلامی

۱. عرفان شریعت‌محور

۲. عبادت عارفانه

ریاضت معقول و مقبول در عرفان اسلامی

آسیب‌شناسی عرفانی

ویژگی‌های عارفان در نهج‌البلاغه

فصل پنجم: عرفان و زندگی

مراحل و منازل از عبودیت تا ربوبیت

عرفان و جامعه

عرفان و سیاست

برنامه‌ها و دستورهای عملی عرفانی

فرجام سلوک

پس‌گفتار

برای مطالعهٔ بیشتر

کتابنامه

یادداشت‌ها