کتاب گذار از سرمایه داری

کتاب گذار از سرمایه‌داری نوشتهٔ سعید رهنما و پرویز صداقت است. انتشارات آگاه این کتاب را روانهٔ بازار کرده است. این اثر، مجموعه‌ای از مصاحبه‌های استادانه با سیاستمداران و اندیشمندان فعال و پرآوازهٔ سوسیالیست را دربر دارد.

درباره کتاب گذار از سرمایه‌داری

کتاب گذار از سرمایه‌داری با هدف بررسی و تحلیل دلایل شکست‌ها و دست‌آوردهای حرکت‌های انقلابی و رفُرمیستیِ جریانات چپ در جهان و جست‌وجوی پاسخ به یک سلسله سؤالات مهم، از جمله تأثیرات جهانی‌شدن سرمایه بر جنبش‌ها، نقش طبقات مختلف در تحول اجتماعی، ماهیت نظام پساسرمایه‌داری و چگونگی گذار به آن دوران است. این سؤالات همراه با یک سلسله مباحث نظری که در مقدمهٔ کتاب طرح شده، با گروهی از نظریه‌پردازان و تلاش‌گران سیاسیِ برجستهٔ جهان در میان گذاشته شده و نظرات متفاوت آن‌ها در فصل‌های مختلف کتاب انعکاس یافته است.

خواندن کتاب گذار از سرمایه‌داری را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

خواندن این کتاب را به دوستداران علوم سیاسی و روابط بین‌الملل پیشنهاد می‌کنیم.

بخش‌هایی از کتاب گذار از سرمایه‌داری

«مقولهٔ بسیار مهم دیگری که بی‌پاسخ مانده، این است که طرفداران استقرار بی‌درنگ سوسیالیسم با کمک کدام نیروی اجتماعی می‌خواهند سوسیالیسم را در یک کشور برقرار سازند؟ به‌طور مستقیم و غیرمستقیم تمامی تأکیدها بر طبقهٔ کارگر است. اما این طبقهٔ کارگر کدام است و ترکیب و قشربندی درونی آن چیست؟ آیا فقط کارگران «یقه‌آبی» را شامل می‌شود، و یا کارگران «یقه‌سفید» و یا «طبقهٔ متوسط جدید» را نیز در بر می‌گیرد؟ در صورت اول، طبقهٔ کارگر دیگر اکثریتی را تشکیل نمی‌دهد و نمی‌تواند نقش تاریخی‌ای را که برایش تعیین کرده‌اند ایفا کند. امروزه بخش بزرگی از نیروی کار جهان به فرآوری اطلاعات و نه فراوری مواد مشغول است. در صورت دوم، یعنی دربرگیری کارگران یقه‌سفید، طبقهٔ کارگر طیف بسیار متنوعی از سطوح درآمدی، موقعیت اجتماعی، و خواست‌ها را در بر می‌گیرد و از همگنی بسیار اندکی برخوردار خواهد بود. اگر هم به روش دیگری، قشر پایینی کارمندی را از طبقهٔ متوسط جدا کنیم و جزو طبقهٔ کارگر به شمار آوریم و هم‌زمان قشر بالایی و ماهر طبقهٔ کارگر را از این طبقه جدا و به طبقهٔ متوسط اضافه کنیم، عواقب چنین قشربندی‌ای برای سازمان‌دهی طبقهٔ کارگر چه خواهد بود؟ در هر صورت چه نقشی برای این طبقه قائل‌ایم؟

گفته می‌شود که این طبقه باید در طول مبارزات خود از «طبقه در خود» به «طبقه برای خود» تبدیل شود. طرفداران سنتی سوسیالیسم بر این اعتقادند که این طبقه رسالت تاریخی دارد که «دیکتاتوری پرولتاریا» را در مرحلهٔ پایینی سوسیالیسم برقرار سازد. بر کنار از مسئلهٔ چه‌گونگی دسترسی به چنین هدفی، مسئلهٔ چرایی این هدف مطرح است. به‌طور کل این گرایش هست که با نقش طبقهٔ کارگر برخوردی رومانتیک انجام شود و توانایی‌های انقلابیِ بالقوهٔ این طبقه با امکانات بالفعل آن با هم اشتباه شود. این حرف به‌معنای کم بهادادن به نقش کارگران در تحولات اجتماعی نیست، و تردیدی نیست که بدون مشارکت وسیع طبقهٔ کارگر و زحمت‌کشان امکان گذار به سوسیالیسم نیست. اما واضح است که طبقهٔ کارگر نمی‌تواند به‌تنهایی به این هدف برسد و همکاری و همیاریِ طبقهٔ متوسط جدید، و نیروهای وابسته به جنبش‌های ترقی‌خواهانه را لازم دارد.

آن سوی این گرایش کم‌بهادادن و برخورد تحقیرآمیز با طبقهٔ متوسط جدید است. در مورد موقعیت مبهم و ناپایدار این طبقه تردیدی نیست، و واقعیتی است که بخش مهمی از این طبقه در جانب سرمایه است و یا از نظر ایدئولوژیک محافظه‌کار و واپس‌گراست، اما بخش مهم‌تری از این واقعیت این است که اغلب طرفداران سوسیالیسم، مبارزان ضدسرمایه، فمینیست‌ها، طرفداران جنبش‌های کارگری، دانشجویی، محیط زیست و غیره از همین طبقه‌اند. شروع تمامی حرکت‌های اعتراضی تاریخ معاصر جهان، از زمان ایجاد طبقهٔ متوسط جدید، به دست اعضای این طبقه، از جمله روشنفکرانِ مرد و زن، هنرمندان، معلمان، کارمندان و متخصصان، سازمان‌دهی شده است. به‌طور کل می‌توان گفت که چپ سوسیالیستی اهمیت این طبقهٔ مهم را از نظر سیاسی درک نکرده و نتوانسته‌اند اکثریت این طبقه را به خود جلب کنند.»