کتاب زمان لرزه

کتاب زمان لرزه (Timequake) نوشته کورت ونه گات، رمانی درباره‌ی تکرار اجباری گذشته و ناتوانی انسان در تغییر تصمیم‌هایش است. یک اختلال در پیوستار مکان و زمان، همه را وادار می‌کند ۱۰ سال از زندگی خود را دوباره تجربه کنند؛ بی‌آنکه بتوانند حتی یک اشتباه را اصلاح کنند. نویسنده این موقعیت خیالی را به خاطرات خانوادگی، تجربه‌ی نوشتن و پرسش‌هایی درباره‌ی اختیار پیوند زده است. نصیبه حسین پور این رمان را ترجمه و انتشارات جمهوری آن را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب زمان لرزه

کتاب زمان لرزه اثر کورت ونه گات، تخیل علمی را در کنار خاطرات شخصی و تأمل درباره‌ی هنر، رنج و زندگی اجتماعی قرار می‌دهد. راوی از زندگی خانوادگی به جنگ می‌رسد، از دشواری نویسندگی به داستانی خیالی می‌رود و دوباره به آدم‌هایی بازمی‌گردد که می‌شناسد. این جابه‌جایی‌ها بخشی از تجربه‌ی خواندن هستند؛ زیرا فکر تکرار، حافظه و ناتوانی در مهار زندگی، میان موضوع‌های ظاهراً دور از هم ارتباط برقرار می‌کند. حضور خود نویسنده در کنار شخصیت‌های ساخته‌شده نیز مرز میان خاطره و خیال را جابه‌جا کرده است. خواننده همزمان با روایت یک اتفاق ناممکن، شاهد گفت‌وگوی نویسنده با نوشته‌ها و انتخاب‌های خودش می‌شود.

کتاب زمان لرزه شخصیت کیلگور تروت را در مرکز بسیاری از این رفت‌وبرگشت‌ها قرار داده است؛ نویسنده‌ای سالخورده و بی‌خانمان که داستان می‌نویسد و دست‌نوشته‌هایش را دور می‌اندازد. تروت هم شخصیتی در ماجراست و هم مجالی برای مطرح‌کردن فرض‌های عجیب درباره‌ی رفتار انسان. داستان‌های کوتاه او، از سیاره‌ای با ساکنان هنردوست تا موقعیت‌های مربوط به جنگ، موضوع‌هایی مانند تخیل، فرمانبرداری و مسئولیت اخلاقی را پیش می‌کشند. طنز این روایت‌ها معمولاً در کنار اتفاق‌های دردناک قرار دارد.

راوی گاهی با یک جمله‌ی کوتاه یا شوخی ناگهانی، سنگینی مرگ، تنهایی یا احساس بی‌فایدگی را قطع می‌کند اما درد شخصیت‌ها را نادیده نمی‌گیرد. مونیکا و زولتان پیپر نیز از مسیر زندگی مشترک و نسبت‌شان با هنر، به همین مجموعه‌ی پرسش‌ها وارد می‌شوند. فناوری در این میان فقط وسیله‌ای تازه نیست؛ توانایی ابزارها می‌تواند تصور آدم‌ها از ارزش مهارت و جایگاه‌شان را متزلزل کند. دغدغه‌ی دیگر کورت ونه گات، نیاز به جمع و همدلی است. خاطره‌ی خانواده، تجربه‌ی مشترک تماشای نمایش و توجه به خوشی‌های کوچک، در برابر انزوا و خشونت قرار می‌گیرند. این رمان به‌ جای دنبال‌کردن صرفِ معمای یک اختلال زمانی، از آن موقعیت برای پرسیدن درباره‌ی معنای انتخاب و امکان ادامه‌دادن زندگی استفاده کرده است.

خلاصه داستان زمان لرزه

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!

جهان در کتاب زمان لرزه ناگهان به گذشته برمی‌گردد و همه‌ی موجودات باید ۱۰ سال از زندگی خود را دوباره بگذرانند. آدم‌ها اتفاق‌های پیش رو را به یاد دارند اما اختیار تغییر رفتارشان را ندارند. کسی نمی‌تواند حرف متفاوتی بزند، از تصمیمی زیان‌بار منصرف شود یا جلوی حادثه‌ای آشنا را بگیرد. کیلگور تروت، نویسنده‌ی داستان‌های علمی‌تخیلی، در میان همین تکرار گرفتار است. او می‌نویسد، داستان‌هایش را دور می‌اندازد و روزگارش را در بی‌خانمانی می‌گذراند.

در سوی دیگر، مونیکا پیپر و همسر آهنگ‌سازش با پیامدهای یک حادثه و احساس تهدیدشدن مهارت هنری روبه‌رو هستند. راوی میان سرگذشت این شخصیت‌ها و خاطرات خودش حرکت می‌کند. پرسش مشترک این مسیرها، نسبت دانستن و توانستن است: آگاهی از گذشته لزوماً قدرت تغییر زندگی را به همراه نمی‌آورد.

چرا باید کتاب زمان لرزه را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب زمان لرزه را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• فرض تکرار اجباری گذشته، فرصتی برای اندیشیدن به تفاوت آگاهی و اختیار فراهم می‌کند.
• داستان‌های خیالی تروت، پرسش‌های اخلاقی درباره‌ی جنگ و فرمانبرداری را مطرح می‌کنند.
• خاطرات نویسنده، دشواری نوشتن و نقش خانواده در زندگی او را نشان می‌دهند.
• تقابل هنر و فناوری، مسئله‌ی ارزش مهارت انسانی را پیش می‌کشد.

خواندن کتاب زمان لرزه را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب زمان لرزه به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به رمان‌های علمی‌تخیلی و طنز تلخ.
• خوانندگانی که به مسئله‌ی جبر، اختیار و تکرار گذشته علاقه دارند.
• مخاطبانی که از حضور خاطرات نویسنده در کنار شخصیت‌های خیالی لذت می‌برند.

درباره کورت ونه گات

کورت ونه‌گات (Kurt Vonnegut) (۱۹۲۲-۲۰۰۷)، رمان‌نویس، مقاله‌نویس و طنزپرداز اهل ایالات متحده، از اثرگذارترین صداهای ضدجنگ و چهره‌های ماندگار ادبیات پسامدرن در سده‌ی بیستم بود. او در ایندیاناپولیس و در کوران بحران‌های ناشی از رکود بزرگ اقتصادی پرورش یافت و پس از ترک تحصیل از دانشگاه کورنل و فراگیری مهندسی مکانیک، با لباس ارتش آمریکا راهی جبهه‌های جنگ جهانی دوم در اروپا شد. نقطه‌ی عطف سرنوشت و خاستگاه جهان‌بینی انتقادی او در سال ۱۹۴۵ با اسارت در جریان «نبرد بولج» و انتقال به درسدنِ آلمان رقم خورد؛ جایی که او پس از جان‌به‌دربردن معجزه‌آسا از بمباران ویرانگر متفقین در یک سلاخ‌خانه‌ی زیرزمینی و پاکسازی اجساد قربانیان، بنیان بزرگ‌ترین اثر ادبی خود، رمان «سلاخ‌خانه‌ی شماره‌ی پنج» (۱۹۶۹)، را پی ریخت؛ روایتی ساختارشکن که او را به نماد ادبی نسل معترض به جنگ ویتنام و اوج شهرت جهانی رساند.

ونه‌گات در طول پنج دهه فعالیت حرفه‌ای با تلفیق طنز سیاه، عناصر علمی‌تخیلی، اگزیستانسیالیسم و بدبینیِ فیلسوفانه‌ای شبیه به مارک تواین، به کالبدشکافی توهمات تمدن صنعتی، مصرف‌گرایی و بی‌معنایی جنگ پرداخت و آثاری نظیر «گهواره‌ی گربه»، «پیانوی خودنواز»، «خدا حفظتان کند آقای رزواتر»، «آژیرهای تیتان»، «گالاپاگوس»، مجموعه‌جستار «مرد بی‌وطن» و رمان نیمه‌خودزندگی‌نامه‌ای «زمان لرزه» را به رشته‌ی تحریر درآورد. در کارنامه‌ی ادبی او نامزدی در جوایز هوگو، نبولا، جایزه‌ی نمایشی دراما دسک برای نمایش‌نامه‌ی «تولدت مبارک واندا جون»، جایزه‌ی سیون ژاپن و نامزدی جایزه‌ی فانتزی بریتانیا و کورد لاس‌ویتس به چشم می‌خورد.

چه نسخه‌های دیگری از کتاب زمان لرزه منتشر شده است؟

• کتاب زمان لرزه، ترجمه‌ی مهرآیین اخوت، نشر هیرمند
• کتاب زمان لرزه، ترجمه‌ی مهدی صداقت پیام، نشر مروارید
• کتاب زمان لرزه، ترجمه‌ی معصومه فخار، نشر کتابستان معرفت

بخشی از کتاب زمان لرزه

«فکرش را بکنید: یک دانشگاه بزرگ آمریکایی به بهانهٔ اقدام با خردانه، فوتبال را از برنامهٔ خود حذف می‌کند. بعد ورزشگاه خالی‌اش را به کارخانهٔ بمب‌سازی تبدیل می‌کند. این هم از اقدام با خردانه. جای کیلگور تروت خالی.

دانشگاه قدیمم یعنی دانشگاه شیکاگو را می‌گویم. در دسامبر ۱۹۴۲ و مدت‌ها قبل از ورود من به آن‌جا، دانشمندان اولین واکنش زنجیره‌ای اورانیوم کرهٔ زمین را در اعماق زمین و زیر سکوهای زمین استگ فیلد آزمایش کردند. هدف آن‌ها این بود که امکان تولید بمب اتم را ثابت کنند. در آن زمان، ما داشتیم با ژاپن و آلمان می‌جنگیدیم.

پنجاه‌و سه‌سال بعد، یعنی در ششم آگوست ۱۹۵۵ به مناسبت گرامی داشت سالگرد انفجار اولین بمب اتم در آسمان شهر هیروشیمای ژاپن، همایشی در کلیسای کوچک دانشگاه ما برگزار شد. من آن موقع آن‌جا بودم.

یکی از سخنرانان، فیزیکدان لئو سرن بود. او مدت‌ها پیش در آزمایش‌های موفقی شرکت کرده بود که زیر آن تشکیلات ورزشیِ مرده انجام شده بود. این‌جا رو باش: او از این‌که همچون کاری کرده بود، معذرت‌خواهی کرد!

مثل این‌که کسی به او گفته بود در سیاره‌ای که باهوش‌ترین موجودات آن تا این حد از زنده بودن متنفرند. فیزیکدان بودن به این معنی است که هرگز لازم نیست عذرخواهی کنی.»