کتاب مشروطیت ایران و رمان ایرانی (جلد پنجم)

مسعود کوهستانی‌نژاد در جلد پنجم از مجموعه «مشروطیت ایران و رمان فارسی» به معرفی سه رمان کلسیک دیگر فارسی پرداخته است. اسرار شب (افکار غریب) اثر عباس خلیلی مدیر مسئول روزنامه اقدام که در سال‌های آغازین قرن چهاردهم شمسی منتشر می‌شد، سه عروسی از عبدالحسین آیتی یکی از نویسندگان و شخصیت‌های فرهنگی ایرانی اواخر قاجار و اوایل پهلوی و پریوش ناکام نوشته حسین‌علی گلشن، یکی از رجال معتبر فرهنگی جریان مذهبی دوران پهلوی. بخشی از رمان پریوش ناکام اثر حسین‌علی گلشن را می‌خوانید: «در همان شبی که وارد چهاردهیمن مرحله حیات می‌شدم پدر و مادرم به اتاق من وارد شدند و پس از ذکر مقدماتی پدرم اظهار داشت: البته می‌دانی که هر زنی از اختیار همسری ناگزیر است و نیز چون به حد بلوغ رسیده و باید این امر درباره تو اجرا شود. بنابراین می‌خواهم اطلاع دهم که آقای ع... (در اصل) الدوله تو را برای ازدواج پسرش که جوانی آراسته و به حسن اخلاق پیراسته است و از خانواده ثروتمندی است، خواستار شده. اگر صاعقه بر سرم نازل می‌شد، یا سقف اتاق منهدم شده و مرا دچار آوار می‌نمود، یا آناً به انواع مصائب مبتلا می‌شدم، یا مرگ محترم را به چشم خویش مشاهده می‌نمودم، این‌طور مضطرب و متاثر نمی‌شدم که از شنیدن بیان پدر، محزون و اندوهگین گشتم.»