کتاب قبس قصه

کتاب قبس قصه نوشته رضا مصطفوی است و نشر عهد مانا آن را منتشر کرده است. این اثر از یک پرسش مهم آغاز می‌شود: چرا روایت‌هایی که در متن‌های مقدس چنین ماندگار و پرکشش‌اند، در اقتباس‌های نمایشی گاهی جان خود را از دست می‌دهند؟ نویسنده با تکیه بر تجربه‌هایش در کار با قصص قرآنی، به‌جای بازگویی صرف داستان‌ها، سراغ منطق پنهان روایت وحی رفته است؛ از سکوت‌های معنادار متن تا مرز میان امانت‌داری و تخیل. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب قبس قصه

کتاب قبس قصه نوشته رضا مصطفوی به نسبت میان متن مقدس و جهان داستان می‌پردازد و می‌کوشد نشان دهد قصص قرآن فقط مجموعه‌ای از رخدادهای گذشته نیستند، بلکه الگوهایی زنده برای فهم روایت، شخصیت، انتخاب و معنا به‌شمار می‌آیند. نویسنده از دل تجربه‌هایش در حوزه‌ی اقتباس دینی و کار بر روایت‌های قرآنی، پرسشی محوری را دنبال کرده است: روایت وحی چگونه عمل می‌کند و چه چیزی به آن ماندگاری می‌دهد؟ از همین‌جا بحث به موضوع‌هایی مانند نسبت هنر و دین، تفاوت قهرمان با اسوه، نقش هدایت در شکل‌گیری قصه و مرز میان بازآفرینی و تحریف کشیده می‌شود.
این کتاب در فصل‌ها یا به‌تعبیر خود اثر، پلان‌های گوناگون پیش می‌رود و هر بخش یکی از لایه‌های این مسئله را باز می‌کند. در بخش‌هایی مانند میزانسن خلقت، لنز عبرت، شمعی در طور و امانت معنا، آزادی صورت، نویسنده از جهان‌بینی نهفته در روایت وحیانی، جایگاه انسان در لحظه‌های انتخاب، شیوه‌ی شناخت حقیقت، کارکرد تاریخ در قرآن و نقش سکوت‌های متن سخن گفته است. این کتاب همچنین به تجربه‌ی یهودیت و مسیحیت در بازنمایی امر قدسی نگاه می‌کند تا تفاوت‌ها و محدودیت‌های روایت دینی در سنت اسلامی روشن‌تر شود.
یکی از نکته‌های مهم این اثر، توجه به ناگفته‌های متن است؛ جاهایی که قرآن آگاهانه از جزئیات عبور می‌کند و همین سکوت، بخشی از معنا را می‌سازد. نویسنده این سکوت‌ها را به دو دسته‌ی بسته و گشوده تقسیم می‌کند و از دل آن‌ها به ایده‌ی تخیل امین می‌رسد؛ یعنی تخیلی که در خدمت حقیقت می‌ماند و جهت معنایی روایت را تغییر نمی‌دهد. کتاب قبس قصه در کنار بحث‌های نظری، نمونه‌های متعددی از قصه‌های موسی، یوسف، اصحاب کهف، نوح و دیگر روایت‌های دینی می‌آورد و نشان می‌دهد چگونه حادثه، نشانه، شخصیت و حذف در کنار هم به معماری یک روایت قدسی شکل می‌دهند.

خلاصه کتاب قبس قصه

کتاب قبس قصه فرایند فهم روایت وحیانی را از چند زاویه دنبال می‌کند. نویسنده ابتدا از این پرسش آغاز می‌کند که چرا قصص مقدس با وجود ظرفیت دراماتیک بالا، در بازآفرینی‌های نمایشی همیشه به نتیجه‌ی مطلوب نمی‌رسند. سپس به‌تدریج نشان می‌دهد که مسئله فقط انتخاب سوژه نیست، بلکه فهم جهان‌بینی نهفته در متن، نوع شخصیت‌پردازی، جایگاه انتخاب، نسبت ظاهر و باطن حوادث و نقش سکوت‌های روایت اهمیت دارد. اثر در ادامه به تجربه‌ی سنت‌های دینی دیگر، جایگاه تاریخ و عبرت، و مرز میان وفاداری به متن و آزادی خیال می‌رسد. حرف اصلی این کتاب این است که روایت دینی زمانی جان می‌گیرد که هنرمند منطق درونی وحی را بفهمد، نه اینکه فقط جزئیات یک قصه را بازسازی کند.

چرا باید کتاب قبس قصه را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب قبس قصه را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب منطق پنهان قصص قرآن را از زاویه‌ی روایت، شخصیت و معنا بررسی می‌کند.
• این کتاب به فهم مرز میان امانت‌داری در برابر متن مقدس و استفاده از تخیل کمک می‌کند.
• خواننده با مطالعه‌ی این کتاب می‌تواند نقش سکوت‌ها، حذف‌ها و نشانه‌ها را در شکل‌گیری روایت بهتر درک کند.
• این کتاب برای کسانی مناسب است که درباره‌ی اقتباس از روایت‌های دینی پرسش دارند و به بحثی دقیق و مسئله‌محور نیاز دارند.
• این کتاب نمونه‌های متعددی از قصه‌های قرآنی می‌آورد و نشان می‌دهد هر جزئیات چگونه در خدمت معنا قرار می‌گیرد.
• مباحث آن فقط به سینما محدود نمی‌ماند و برای رمان‌نویسی، نمایشنامه‌نویسی و پژوهش روایت نیز قابل استفاده است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب قبس قصه به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• فیلمنامه‌نویسان و داستان‌نویسانی که می‌خواهند با منطق روایت‌های قرآنی دقیق‌تر آشنا شوند.
• دانشجویان سینما، ادبیات و هنر که درباره‌ی بازنمایی امر قدسی و اقتباس دینی پرسش دارند.
• پژوهشگران مطالعات قرآنی و هنر دینی که به نسبت متن مقدس و روایت علاقه‌مندند.
• خوانندگانی که می‌خواهند بدانند قصص قرآن چگونه معنا، تعلیق و شخصیت را شکل می‌دهند.
• علاقه‌مندان به بحث‌های نظری روایت که از بررسی نمونه‌های دینی و تاریخی استقبال می‌کنند.

بخشی از کتاب قبس قصه

«قرآن، نه فقط کتابی مقدس، که متنی سرشار از روایت است؛ متنی که قرن‌هاست از زبان قصه بهره می‌گیرد، اما قصه‌هایش نه برای سرگرم کردن، که برای بیدار کردن‌اند. هر بار که آن‌ها را می‌خوانیم، احساس می‌کنیم چیزی از اکنونِ ما را روایت می‌کنند؛ گویی متن مقدس هم از گذشته سخن می‌گوید و هم در اکنون نفس می‌کشد.
از همین‌جا بود که پرسش من تغییر شکل داد. دیگر مسئله این نبود که آیا هنر می‌تواند دینی باشد یا نه. مسئله این بود که روایت وحی چگونه عمل می‌کند؟ چرا قرآن برخی چیزها را می‌گوید و برخی دیگر را ناگفته می‌گذارد؟ چرا برخی شخصیت‌ها در مرکز قرار می‌گیرند و برخی دیگر در حاشیه می‌مانند؟ چرا یک قصه بارها تکرار می‌شود و هر بار معنایی تازه می‌آفریند؟
قرآن، برخلاف عهد عتیق، بسیاری از جزئیات قصه‌ها را ناگفته می‌گذارد و از کنار بسیاری از حاشیه‌ها می‌گذرد. همین سکوت‌ها در طول تاریخ، ذهن مخاطبانش را مشغول خود کرده است؛ گاه سرچشمهٔ تأمل و تفسیر شده‌اند و گاه راه را برای روایت‌هایی گشوده‌اند که نسبتشان با متن مقدس همواره محل بحث بوده است.»