کتاب تماشاخانه تهران به روایت داریوش اسدزاده

کتاب تماشاخانه تهران به روایت داریوش اسدزاده نوشته‌ی غلامحسین دولت‌آبادی و اعظم کیان‌افراز روایتی مفصل از شکل‌گیری و فرازونشیب‌های یکی از مهم‌ترین تماشاخانه‌های پایتخت است. نویسندگان در قالب گفت‌وگو با داریوش اسدزاده، بازیگر و مدیر باسابقه، تاریخ تماشاخانهٔ تهران و پیوند آن با زندگی شخصی و حرفه‌ای او را دنبال کرده‌اند. این کتاب دهمین جلد از مجموعهٔ تئاتر ایران در گذر زمان است و نشر افراز آن را منتشر کرده است. متن کتاب بر پایهٔ بیش از صد ساعت گفت‌وگو تنظیم شده و به‌جای روایت کلی، جزئیات زیستهٔ یک شاهد عینی را پیش می‌کشد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تماشاخانه تهران به روایت داریوش اسدزاده

کتاب تماشاخانه تهران به روایت داریوش اسدزاده با تمرکز بر زندگی و خاطرات داریوش اسدزاده، تصویری نزدیک از تاریخ تئاتر معاصر ایران و به‌ویژه تماشاخانهٔ تهران ارائه می‌دهد. غلامحسین دولت‌آبادی و اعظم کیان‌افراز در این کتاب، گفت‌وگویی طولانی را به‌گونه‌ای تنظیم کرده‌اند که هم سیر زندگی شخصی اسدزاده از کودکی در کرمانشاه، خانوادهٔ نظامی، تحصیل در دبیرستان‌های مختلف و ورود به هنرستان هنرپیشگی دیده می‌شود و هم روند شکل‌گیری نهادهای تئاتری رسمی مانند کمیسیون نمایش، سازمان پرورش افکار و هنرستان هنرپیشگی. در این میان، نقش چهره‌هایی چون سیدعلی نصر، احمد دهقان، دکتر فتح‌الله والا و دیگران در شکل دادن به تماشاخانهٔ تهران برجسته شده است. کتاب تماشاخانه تهران به روایت داریوش اسدزاده در فصل‌ها و گفت‌وگوهای پی‌درپی، از جنگ جهانی اول و تأثیر آن بر زندگی پدر اسدزاده آغاز می‌کند، سپس به مهاجرت خانواده به تهران، فضای خانهٔ پدرسالار، مدرسه و نخستین مواجهه‌های نوجوانانه با تئاتر می‌رسد. در ادامه، ورود به هنرستان موسیقی، تجربهٔ کوتاه ویولن، مخالفت شدید پدر، و سپس کشف هنرستان هنرپیشگی و آزمون ورودی آن شرح داده شده است. در بخش‌های بعدی کتاب، ساختار آموزشی هنرستان، استادان، درس‌ها، شیوهٔ امتحان‌ها، و نسبت این مرکز با تماشاخانهٔ تهران به‌تفصیل روایت شده است. کتاب تماشاخانه تهران به روایت داریوش اسدزاده در بخش‌های دیگر، به تاریخچهٔ تماشاخانهٔ تهران از دل سینما خورشید و گراندهتل، تغییرات معماری سالن، ظرفیت، آکوستیک، و روند نام‌گذاری‌های مختلف (تماشاخانهٔ تهران، دهقان، نصر) می‌پردازد. سپس دوره‌های مدیریتی گوناگون از نصر تا دهقان و دکتر والا، نوع نمایش‌های اجراشده، قراردادهای بازیگران، دستمزدها، نقش آتراکسیون و رقصندگان خارجی، و تأثیر رشد سینما و ادارهٔ هنرهای دراماتیک بر افول تئاتر لاله‌زار بررسی شده است. در خلال این روایت، تصویر زنده‌ای از خیابان لاله‌زار، مغازه‌ها، سینماها، رستوران‌ها و تغییر تدریجی آن از مرکز مدرن شهر به خیابانی رو به افول ترسیم شده است.

خلاصه کتاب تماشاخانه تهران به روایت داریوش اسدزاده

کتاب تماشاخانه تهران به روایت داریوش اسدزاده بر محور یک گفت‌وگوی بلند استوار است که در آن، اسدزاده هم زندگی شخصی خود را بازمی‌گوید و هم تاریخ یک نهاد تئاتری را از درون روایت می‌کند. محور اصلی کتاب، تماشاخانهٔ تهران است؛ نخستین تماشاخانهٔ دائمی که با ابتکار سیدعلی نصر و در پی تأسیس کمیسیون نمایش و هنرستان هنرپیشگی شکل گرفت. کتاب نشان می‌دهد چگونه این تماشاخانه از دل سالن سینما خورشید در گراندهتل بیرون آمد، چه تغییراتی در معماری و ظرفیت آن رخ داد، و چگونه دوره‌های مدیریتی نصر، دهقان و دکتر والا بر نوع نمایش‌ها، نظم اداری، قراردادها و جایگاه اجتماعی تئاتر اثر گذاشت. در کنار این خط اصلی، کتاب به جزئیات آموزش در هنرستان، درس‌ها، استادان، و نیز فضای اجتماعی لاله‌زار، نگاه جامعه به «مطرب» و تلاش برای رسمیت‌بخشیدن به تئاتر می‌پردازد.

چرا باید کتاب تماشاخانه تهران به روایت داریوش اسدزاده را بخوانیم؟

کتاب تماشاخانه تهران به روایت داریوش اسدزاده امکان نادری برای دیدن تاریخ تئاتر ایران از زاویهٔ یک شاهد فعال صحنه فراهم کرده است. این کتاب جزئیات کمتر گفته‌شده‌ای از هنرستان هنرپیشگی، تماشاخانهٔ تهران، لاله‌زار و مناسبات اداری و مالی تئاتر را کنار هم می‌نشاند و نشان می‌دهد تئاتر چگونه از حاشیهٔ «مطربی» به عرصه‌ای رسمی و شهری نزدیک شده است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب تماشاخانه تهران به روایت داریوش اسدزاده به دانشجویان و پژوهشگران تئاتر، علاقه‌مندان تاریخ فرهنگی تهران، و کسانی که به سیر شکل‌گیری نهادهای هنری و آموزشی در ایران کنجکاوند پیشنهاد می‌شود. همچنین به خوانندگانی که روایت‌های خاطره‌محور و جزئی‌نگر از زندگی هنرمندان را دنبال می‌کنند توصیه می‌شود.

بخشی از کتاب تماشاخانه تهران به روایت داریوش اسدزاده

«اما این کتاب؛ این کتاب فشرده و ماحصل گفت‌وگوی بیش از صد ساعت غلامحسین دولت‌آبادی و اعظم کیان‌افراز با استاد داریوش اسدزاده است که خود سال‌های سال به‌عنوان بازیگر، کارگردان، و مدیر داخلی در تماشاخانهٔ تهران فعالیت داشته و مو سپید کرده است. استاد اسدزاده در این کتاب می‌کوشد از پس پرسش‌هایی که از او می‌شود و پاسخ‌هایی که می‌دهند، تصویر دقیقی از فعالیت‌های تماشاخانهٔ تهران و افت‌وخیزهای آن ترسیم کنند. در به‌ثمر رسیدن این کتاب، از آقای سیدمهدی مدیر واقفی که همراه همیشگی ما بود و نیز خانم‌ها کیانا شیخان و آرزو منتظری دانشجویان مستعد رشتهٔ تئاتر و نیز از سرکار خانم یاسمین حشدری و آقای جواد صابر که صفحه‌آرایی و آماده‌سازی این کتاب را برعهده داشتند و همچنین از خانم طاهره‌خاتون میرزایی همسر استاد داریوش اسدزاده که در آماده‌سازی این کتاب، صبورانه حضور گاه و بی‌گاه ما را تاب آوردند، کمال تشکر را داریم. سرآغاز جنگ جهانی اول در تاریخ ۱۹۱۴ م. در اوایل سلطنت احمدشاه قاجار رخ داد. ایران با این‌که اعلام بی‌طرفی کرد، ولی از گزند این جنگ در امان نماند. با ورود عثمانی به جنگ بر ضد متفقین جنگ ابعاد گسترده‌تری پیدا کرد و چون در همان زمان گروهی از نیروهای عثمانی به بخشی از سربازان روسیه که در آذربایجان به‌سمت جبههٔ نبرد در وان حرکت می‌کردند یورش برده و بدین ترتیب امر رویارویی قدرت‌های متخاصم در ایران جنبهٔ رسمی می‌گیرد و امکان حفظ بی‌طرفی ایران ضعیف و نابود می‌شود زیرا روس‌ها در آذربایجان و تبریز بر ضد قوای عثمانی برخورد کردند و جنگ سختی در بین آنان در می‌گیرد و روس‌ها تبریز را به توپ بسته مجتهد بزرگ ثقه‌الاسلام را به دار آویختند. دولت مرکزی ایران به‌ناچار به مقابله با آنان برخاست تا از پیشروی آنان جلوگیری کند. پدرم که نظامی بود و درجهٔ صاحب‌منصبی (افسر) داشت طبق دستور دولت مرکزی با عده‌ای از سربازان و قزاق‌ها به آن ناحیه اعزام می‌شود تا از پیشروی و قتل و غارت جلوگیری شود.»