کتاب آتش و قصه

کتاب آتش و قصه (The fire and the tale)، نوشته جورجو آگامبن و ترجمه فرهاد اکبرزاده، مجموعه‌ای از جستارها درباره‌ی ادبیات است و نشر لگا در سال ۱۴۰۰ آن را منتشر کرده است. این کتاب از نسبت میان ادبیات، آیین، زبان، تمثیل و آفرینش حرف می‌زند و در آغاز با حکایتی درباره‌ی آتش، مکان و قصه، پرسشی مهم را پیش می‌کشد: وقتی سرچشمه‌ها فراموش می‌شوند، داستان چه چیزی را حفظ می‌کند؟ این کتاب هم درباره‌ی آثار ادبی است، هم درباره‌ی خودِ امکان نوشتن، خواندن و معنادادن به زبان. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب آتش و قصه اثر جورجو آگامبن

کتاب آتش و قصه (جستارهایی درباره ادبیات)، نوشته‌ی جورجو آگامبن، مجموعه‌ای از جستارهاست که ادبیات را نه‌فقط به‌عنوان مجموعه‌ای از متن‌ها، بلکه به‌عنوان میدان برخورد زبان، حافظه، آیین و فقدان بررسی می‌کند. کتاب با حکایتی از گرشوم شولم آغاز می‌شود؛ حکایتی که در آن آتش، نیایش و مکان یکی پس از دیگری از یاد می‌روند و در نهایت تنها قصه باقی می‌ماند. نویسنده از خلال همین تمثیل، این ایده را پیش می‌کشد که شاید ادبیات یادگار چیزی ازدست‌رفته باشد؛ چیزی که دیگر به‌صورت مستقیم دردسترس نیست، اما ردش در زبان و روایت باقی مانده است. این کتاب هم‌زمان فلسفی، تفسیری و ادبی است و مدام میان متن‌ها، مفاهیم و نمونه‌های گوناگون رفت‌وآمد می‌کند.

جورجو آگامبن در هر جستار از زاویه‌ای متفاوت به یک مسئله‌ می‌پردازد. او در جستارهایی مثل «آتش و قصه»، «میستیریوم بوروکراتیکوم»، «تمثیل و ملکوت» و «چیست این عمل آفرینش؟» به‌سراغ نسبت رمان و آیین‌رمزی، پیوند زبان و قانون، جایگاه تمثیل در فهم ملکوت و معنای آفرینش هنری می‌رود. در این مسیر، کسانی مثل دانته، کافکا، هنری جیمز، ارسطو، دلوز، بنیامین و هولدرلین وارد بحث می‌شوند و هرکدام بخشی از شبکه‌ی فکری کتاب را می‌سازند.

آنچه کتاب آتش و قصه را متمایز می‌کند شیوه‌ی نگاهش به ادبیات است: ادبیات در این کتاب صرفاً موضوع تحلیل نیست، بلکه جایی است که مسئله‌ی زبان، امکان بیان، ناتوانی در بیان و نسبت انسان با معنا آشکار می‌شود. این اثر هم به خواندن آثار ادبی با نگاهی متفاوت کمک می‌کند هم سؤالاتی بنیادین درباره‌ی قصه، فرم، تفسیر و خودِ عمل نوشتن پیش‌رویمان می‌گذارد.

خلاصه کتاب آتش و قصه

کتاب آتش و قصه چند جستار به‌هم‌پیوسته را کنار هم می‌گذارد تا نشان دهد که چگونه ادبیات با فقدان، حافظه و زبان گره می‌خورد. جورجو آگامبن در جستار نخست با این ایده شروع می‌کند که هر قصه یادآور آتشی ازدست‌رفته است و از همین‌جا به نسبت رمان و آیین‌رمزی می‌رسد. در جستارهای بعدی، بحث به‌سمت محاکمه، قانون، تمثیل‌های انجیل، معنای ملکوت و سپس مسئله‌ی آفرینش هنری می‌رود. 

آگامبن در بخش پایانی، باتکیه‌بر مفهوم بالقوگی، آفرینش را تحقق یک توانایی و در پیوند با تعلیق، مقاومت و ناتمام‌ماندن می‌فهمد. موضوع اصلی کتاب این است که زبان فقط ابزار بیان نیست و جایی است که فقدان، امکان و معنا هم‌زمان در آن آشکار می‌شوند.

چرا باید کتاب آتش و قصه را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب آتش و قصه را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب نسبت ادبیات با آیین، حافظه و فقدان را از زاویه‌ای دقیق و کمتردیده‌شده بررسی می‌کند.
• خواننده با مطالعه‌ی این کتاب می‌تواند درباره‌ی نقش زبان در شکل‌گیری قصه، قانون، تفسیر و آفرینش هنری عمیق‌تر فکر کند.
• جستارهای این کتاب راهی برای بازخوانی نویسندگانی چون کافکا، دانته، هنری جیمز و هولدرلین پیش روی خواننده می‌گذارند.
• این اثر به درک مفهوم تمثیل، نسبت متن و معنا و مسئله‌ی بیان‌ناپذیری کمک می‌کند.
• بخش مربوط به آفرینش هنری به ایده‌ی مقاومت و نابالقوگی می‌پردازد و نگاه رایج به خلق اثر را به پرسش می‌گیرد.
• این کتاب برای کسانی مناسب است که به پیوند فلسفه و ادبیات علاقه دارند و می‌خواهند چند مسئله‌ی بنیادی را در یک متن فشرده و پیوسته دنبال کنند.

خواندن کتاب آتش و قصه را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب آتش و قصه به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به جستارهای فلسفی و ادبی که می‌خواهند درباره‌ی زبان، قصه و تفسیر بیشتر بدانند.
• خوانندگانی که به آثار جورجو آگامبن و بحث‌های او درباره‌ی زبان، قانون و امکان آفرینش علاقه دارند.
• دانشجویان و پژوهشگران ادبیات، فلسفه و الهیات که با مسئله‌ی تمثیل، روایت و معنا سروکار دارند.
• کسانی که می‌خواهند نسبت ادبیات با آیین، حافظه و فقدان را دنبال کنند.
• مخاطبانی که از متن‌های پرارجاع‌ و تأمل‌برانگیز لذت می‌برند.

درباره جورجو آگامبن

جورجو آگامبن (Giorgio Agamben) فیلسوف و نویسنده‌ی ایتالیایی است که در سال ۱۹۴۲ در رم متولد شد. او از برجسته‌ترین چهره‌های فلسفه‌ی قاره‌ای معاصر به‌ شمار می‌رود. اندیشه‌های او در حوزه‌هایی چون فلسفه‌ی سیاسی، هستی‌شناسی، زبان، زیبایی‌شناسی و ادبیات تأثیرگذار بوده و بیش از همه با مجموعه‌ی هومو ساکر شناخته می‌شود؛ پروژه‌ای که در آن مفاهیمی مانند «حیات برهنه»، «وضعیت استثنایی» و نسبت میان قدرت سیاسی و قانون را بررسی می‌کند.

آگامبن تحصیلات خود را در دانشگاه رم گذراند و از اندیشه‌های مارتین هایدگر، والتر بنیامین و میشل فوکو تأثیر پذیرفت. او علاوه‌بر پژوهش و تدریس در دانشگاه‌های ایتالیا، فرانسه، سوئیس و آمریکا، آثار والتر بنیامین را نیز ویرایش و ترجمه کرد و در سال ۱۹۸۱ شماری از دست‌نوشته‌های گم‌شده‌ی او را در کتابخانه‌ی ملی فرانسه کشف کرد.

آگامبن در آثارش نشان می‌دهد که چگونه دولت‌های مدرن با اعلام وضعیت اضطراری و تعلیق قانون، دامنه‌ی قدرت خود را گسترش می‌دهند. او برای توضیح این ایده، نمونه‌هایی مانند اردوگاه‌های کار اجباری، زندان گوانتانامو و برخی سیاست‌های امنیتی و بهداشتی دولت‌ها را تحلیل کرده است. دیدگاه‌های او، به‌ویژه در دوران همه‌گیری کووید‌ـ‌۱۹، بحث‌ها و انتقادهای فراوانی را برانگیخت.

از مهم‌ترین آثار او می‌توان به هومو ساکر، وضعیت استثنایی، پادشاهی و شکوه، کاربرد بدن‌ها، اجتماع آینده، کودکی و تاریخ، زبان و مرگ، وسایل بی‌هدف و آفرینش و آنارشی اشاره کرد. آگامبن از تأثیرگذارترین و بحث‌برانگیزترین فیلسوفان معاصر است و در سال‌های ۲۰۰۶ و ۲۰۱۳ نیز جوایز معتبر اروپایی شارل ویون و لئوپولد لوکاس را دریافت کرده است.

بخشی از کتاب آتش و قصه

«احتمالاً جایی بهتر از گزارش تصویری دادگاه آیشمن در اورشلیم نیست که بتوان نگاهی به تناظر درونی و ناگفتنی‌ای انداخت که آیین‌رمزی گناه را با آیین‌رمزی مجازات متحد می‌کند. در یک طرف، متهم هست که در قفس شیشه‌ای‌اش محصور شده و به نظر می‌رسد فقط زمانی که می‌تواند به‌دقت نام بخش‌های اداره‌اش را برشمرد و بی‌دقتی‌های شکوایه را درخصوص ارقام و علائم اختصاری اصلاح کند احساس راحتی می‌کند. در طرف دیگر دادستان هست که با تفرعن در مقابل‌اش ایستاده است: او با همان حالت مصمم متهم را با حجم پایان‌ناپذیر مدارک‌اش تهدید می‌کند، و هرکدام را با علامت بروکراتیک‌اش احضار می‌کند.»