کتاب جریان های تفسیری معاصر و مسئله آزادی

کتاب جریان‌های تفسیری معاصر و مسئله آزادی نوشته‌ی محسن آرمین پژوهشی است که نشر نی آن را منتشر کرده است. این کتاب به سراغ تفسیرهای معاصر قرآن رفته و می‌کوشد نسبت آن‌ها را با مفهوم آزادی‌های سیاسی و اجتماعی در جهان جدید بررسی کند. نویسنده با تکیه بر متون اصلی مفسران و پرهیز از ترجمه‌ها، تلاش کرده است نشان دهد چگونه مواجهه با تمدن غرب، بیداری اسلامی و تحولات فکری‌ـ‌سیاسی دو قرن اخیر، فهم مفسران از آزادی را شکل داده است. در این اثر، هم مباحث نظری آزادی و سیر تاریخی آن در غرب و جهان اسلام طرح شده و هم آرای مفسران مشهور معاصر به‌طور انتقادی تحلیل شده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب جریان های تفسیری معاصر و مسئله آزادی

کتاب جریان‌های تفسیری معاصر و مسئله آزادی با طرح پرسش از نسبت قرآن و آزادی در دوران جدید آغاز می‌شود و از همان ابتدا روشن می‌کند که موضوع آن کشف «نظر قرآن» نیست، بلکه بررسی این است که مفسران معاصر از قرآن درباره آزادی چه فهمیده‌اند و چرا چنین فهمی پیدا کرده‌اند. محسن آرمین در این کتاب با استفاده از روش هرمنوتیکی مبتنی بر قصد مؤف، تحلیل تاریخی و پدیدارشناسی، بر این نکته تأکید کرده است که فهم آراء مفسران بدون شناخت زیست‌جهان، شرایط سیاسی‌ـ‌اجتماعی و فضای گفتمانی دوران حیات آن‌ها ممکن نیست. به همین دلیل، کتاب جریان‌های تفسیری معاصر و مسئله آزادی بحث خود را بر زمینه‌ای گسترده از تحولات فکری و سیاسی بنا می‌کند. در ادامه کتاب جریان‌های تفسیری معاصر و مسئله آزادی، نویسنده ابتدا مفهوم آزادی را در سطوح لغوی و اصطلاحی و در سنت‌های مختلف توضیح می‌دهد: از آزادی در برابر بردگی، اختیار فلسفی، آزادی عرفانی و «آزادی روحی» تا آزادی در معنای جامعه‌شناختی مدرن، تمایز آزادی منفی و مثبت، نسبت آزادی با قانون، دولت، استقلال ملی و ارزش‌های رقیب. سپس با رجوع به اعلامیه حقوق بشر و حقوق شهروندی انقلاب فرانسه و اعلامیه جهانی حقوق بشر، دامنه آزادی‌های سیاسی و اجتماعی مورد نظر خود را مشخص می‌کند. کتاب جریان‌های تفسیری معاصر و مسئله آزادی در فصل‌های بعدی، ضمن ترسیم زمینه تاریخی بیداری در ایران و جهان عرب، از جنگ‌های صلیبی و افول تمدن اسلامی تا رنسانس و تحولات فکری اروپا، و از جنگ‌های ایران و روس تا شکل‌گیری جریان‌های آزادی‌خواه و مشروطه‌طلب را مرور کرده است تا نشان دهد چگونه این تحولات، سؤالات تازه‌ای درباره آزادی، حقوق اساسی و نسبت دین و سیاست پیش روی مفسران قرآن گذاشته است.

خلاصه کتاب جریان های تفسیری معاصر و مسئله آزادی

کتاب جریان‌های تفسیری معاصر و مسئله آزادی به‌دنبال پاسخ به این پرسش است که چرا و چگونه مفسران مشهور معاصر قرآن به آزادی‌های سیاسی و اجتماعی توجه کرده‌اند و برداشت‌های آن‌ها تا چه حد منسجم و سازگار است. محسن آرمین ابتدا تاریخ و مفاهیم آزادی را از ریشه‌های زبانی «آزادی» و «حریت» تا صورت‌بندی‌های مدرن آن در قالب آزادی فردی، مدنی و سیاسی، آزادی منفی و مثبت و پیوند آزادی با قانون، دولت، استقلال و ارزش‌های دیگر توضیح می‌دهد. سپس نشان می‌دهد که در سنت اسلامی، از فلسفه و عرفان تا کلام و فقه، بحث آزادی عمدتاً در سطح جبر و اختیار یا آزادی روحی مانده و کمتر به آزادی‌های سیاسی‌ـ‌اجتماعی رسیده است. در ادامه، نویسنده با تعیین چارچوب حقوق اساسی و استناد به اسناد حقوق بشری، مجموعه‌ای از آیات مرتبط با کرامت انسان، اراده، شوری، امر به معروف، تعامل با دیگران و نفی اکراه را به‌عنوان «تمهید قرآنی» برمی‌گزیند تا بر پایه آن‌ها رویکرد مفسران معاصر را تحلیل کند.

چرا باید کتاب جریان های تفسیری معاصر و مسئله آزادی را بخوانیم؟

این کتاب تصویری منسجم از پیوند سه حوزه ارائه می‌کند: تاریخ بیداری در ایران و جهان عرب، تحول مفهوم آزادی در اندیشه جدید و واکنش مفسران معاصر قرآن به این تحولات. خواننده با مطالعه آن کتاب می‌تواند هم درک دقیق‌تری از مفهوم آزادی در سطوح مختلف پیدا کند و هم بفهمد چگونه زمینه‌های سیاسی و اجتماعی بر قرائت‌های دینی اثر گذاشته است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران مطالعات قرآنی، علوم سیاسی، حقوق اساسی و اندیشه سیاسی اسلام پیشنهاد می‌شود. همچنین به کسانی توصیه می‌شود که دغدغه نسبت میان آزادی‌های سیاسی‌ـ‌اجتماعی، تفسیر قرآن و تاریخ بیداری در جوامع مسلمان را دارند.

بخشی از کتاب جریان های تفسیری معاصر و مسئله آزادی

«در این کتاب بحث درباره آزادی یک بحث درون‌دینی نیست. قصد آن نیست که دریابیم قرآن درباره آزادی چه دیدگاهی دارد، بلکه هدف آن است که بفهمیم مفسران معاصر از قرآن در این موضوع چه برداشت و استنباطی داشته‌اند و این برداشت و استنباط تا چه اندازه از انسجام درونی و سازگاری با سایر یافته‌های ایشان برخوردار است و چه عوامل اجتماعی و سیاسی در این برداشت دخیل بوده است. اگر درجایی نیز در نقد آرای ایشان به آیه‌ای استناد شده، تنها بدین علت بوده است که میزان سازگاری درونی یافته‌های ایشان نشان داده شود. در واقع، هدف آن است که دریابیم در زمینه آزادی‌های سیاسی و اجتماعی مفسران معاصر از قرآن چه فهمیده‌اند و چگونه فهمیده‌اند و چرا این‌گونه فهمیده‌اند. در این کتاب، با توجه به تنبه عالمانه ویلهلم دیلتای در علوم انسانی و اشاره‌اش به درهم‌آمیختگی و ارتباط انکارناپذیر ابژه و سوژه در این حوزه، تنها به بررسی متون اکتفا نشده است زیرا درک عمیق آراء و نظریات مفسران آن‌گونه که قادر به تبیینی دقیق از چگونگی و ماهیت آن‌ها باشد در گرو فهم محیط و فضایی است که صاحبان‌شان در آن زیسته و با آن داد و ستد فکری و روحی داشته‌اند. از این رو، ناگزیر از روش هرمنوتیکی برای درک دقیق‌تر آراء مفسران استفاده می‌شود. علاوه بر این، از آن‌جا که فکر و اندیشه اجمالاً با تاریخ نسبتی دارد و انسان‌ها عموماً محصول شرایط اجتماعی، سیاسی و فرهنگی دوره خویش‌اند، از روش تحلیل تاریخی بهره گرفته شده است تا با بررسی جامعه و دورانی که مفسر در آن به‌سر می‌برده درک دقیق‌تر و روشن‌تری از مقصود و مراد او به‌دست آید.»